Waa la soo rarayaa…
Astaamaha Taariikhda Islaamka
Kuwaad · Taariikh

2,971 sheeko oo nolosha u soo celinaya 1,400 sano oo taariikhda Islaamka ah.

Odowaa Bilal oo jawaab lahaa 'Ahad, Ahad', ilaa hajjka dhahabta Mansa Musa. Odowaa masjidka Selimiye ee Mimar Sinan ilaa jihaadka nabad leh ee Sheekh Amadou Bamba. Taariikh ma aha mid ka badan sannadood — waa dadka oo door falka waxyaalaha ugu weyn ee iyaga.

Khutba World32 LuqadahaIsku day bilaash
Macluumaad dheeraad ah

Ku farxad kii taariikhda

Waxaad ku jirto markaas oo aan lahayn inaad ku jirto — haddana aad ku jirto taariikhda qooniyo iyo qarniyo, Bilal ilaa Mansa Musa. Sidaas awgeed waxaad ma ogaan doontiin qisadahaasi. Taariikhda Islaamka ah wuxuu ku dhisay 2,971 qisad, oo la eegayaa waraqaha qadimka ah. Sidaas awgeed waxaad ogaan doontaa inaad ku soo bilaabato, oo aad ku yaalaa xusuus leh waqtiga hore.

Khutba World wuxuu ku dhisay 2,971 qisad taariikhda ah — midig ka mid ah ayaa la eegayaa waraqaha qadimka ah (Ibn Ishaq, Tabari, Ibn Kathir, Ibn Khaldun) iyo taariikhda caadi ah ee dambe. Ma aha mid ka yaryo xusuus leh — qisadooda ah oo waxyaalaha la sameeyo ay ku muuqataan, oo waxyaalaha aad ugu yaraysan, aad ugu yaraysan iyo aad ugu yaraysan ay ku muuqataan.

Ku farxad kii xusuus (waqtiga Rasuulka, islaamka dambe, Andalusiya, Othmaanka, caadi ah), gobolka (Maghreb, Aasiyaha Dhexe, Indonisya, Afrika Magharibi, Siin), ama mawduuc (wadaadayaal, nabad, saynis, suufi). Kuwaas oo doonaya inay ogaan doonaan ururkooda — ma aha mid ka tijaabo qoraalka, laakiinse ka tijaabo qisadaha.

Kuwa sahaba ee Madinah ilaa ustaashii ee Ciin — feed kasta oo kala duwan.

Isku day bilaash
2,971 qorsho
Ka dib markii dhalishada Nabiyowga ﷺ ilaa isku daynta ee qarniga 20aad. Ku yaal 232 ustaash, 80 qorsho ee Andalus iyo 101 qorsho ee Uthmaaniyaad.
Dhammaan dunida Musliimka ah
Ma aha Makkah iyo Madinah kaliya — laakiin sidoo kale Cordoba, Timbuktu, Samarqand, Istanbul, Java, Senegal, Quanzhou iyo Delhi.
Xaqiijin kuwaas oo dhan
Dhamaan wakhtiga, gobolka, ustaazaha ama mawduucyada. Hadda ka heli keliya wakhti qofka Andalus, Wali Songo ama xikmadda hadith ee dumarka.
Kala duwan oo qalabka ah
La jiro 20 qorsho ku saabsan dumarka reer-ku-dhacayaasha, ustaazaha dumarka sida Karima al-Marwaziyya iyo Nana Asma'u, iyo qofka ka mid ah dhamaan gobolka.
Su'aalaha Badiya La Weydiiyo
Sidee ayaa anigu ogaan doonaa in qorshooyinkaas yahay run?
Kul xusuus ayaa la isticmaalay waraqaha kala duwan ee dhexeeya (Ibn Ishaq, Tabari, Ibn Kathir, Ibn Khaldun) ama waraqaha tarikhiga caadiga ah ee dambe. Marka laga helo xusuus ka mid ah, waraqaha ayaa la tiri. Haddii jiraan wax xun oo ku saabsan xusuus (xusuus kala duwan), waxay si cad ugu sheegaysaa.
Waxyaalaha qaaraha iyo gobolada kuwa lagu shaqeyn doonaa?
Arabiyada ka hor inta islaamka (Sannat al-Fil, Hilf al-Fudul), Dammee Nabi ﷺ iyo Sahaba, Khulafaa al-Rashidun, Umayyad, Abbasid, Andalusia (711–1492), Imaradka Othmaaniga (1299–1922), Mughal-India, Songhai iyo Mali, Walisongo ee Indoneesiya, Hui ee Siin, Soofiyyada ee Asiya Dhexe, Isku daynta ee shekela 19aad, Fikradaha caadiga ah ee shekela 20aad.
Sida aan ku helayo waxa aan rabo?
Kala bixi kuwa kala duwan (Xaasid, Saynsi iyo Taraakib, Othmaaniga, Andalusia, Naagaha, Isku daynta caadiga ah, iwm.), ama kala bixi kuwa qaaraha (Dammee Nabi ﷺ, qarnigii 9aad, qarnigii 19aad, iwm.) ama raadi magaca — tusaale ahaan Imam Bukhari, Mimar Sinan, Sheekh Amadou Bamba.
Naagaha ayaa lagu galeyn doonaa?
Haa — 20 qorsho ku saabsan ninkii sahaba (Aisha, Sumayyah, Nusaybah, Asma), iyo qorsho badan oo ku saabsan waxyaalaha ugu dambeeyo ee xirfadka (Karima al-Marwaziyya, Fatima al-Samarqandi, Nana Asma'u, Bint al-Shati iyo kale). Qorshooyinka aan la isku dayn karin ayaa la sameeyaa si cad.
Waxa ku jira qarsoodaha?
Qorshooyinku waxaa lagu qoray inuu yahay Af-Soomaali. Teknoolojiyada Khutba World ee tarjuma oo xisaabta ah wuxuu kaa samaynayaa qorshooyinku 32 qarsoodaha — kaasoo leh Carabi, Turki, Urudu, Faransiis, Ingiriis.
Sidoo kale Soo hel
وَقُل رَّبِّ زِدْنِي عِلْمًا
© 2026 Khutba World