Noocyada Diyada · Sunan Abi Dawud

Sunan Abi Dawud, xadiiska 4555

Waxaa weriyey Zayd ibn Thabit. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.

Sahih (lagu kalsoon yahay)Buugga: Noocyada Diyada
سنن أبي داود
Yaa weriyey?

Waxaa weriyey Zayd ibn Thabit

Sahih (lagu kalsoon yahay)

Riwaayadda

Qoraalka Carabiga

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، فِي الدِّيَةِ الْمُغَلَّظَةِ فَذَكَرَ مِثْلَهُ سَوَاءً ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ أَبُو عُبَيْدٍ وَعَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ إِذَا دَخَلَتِ النَّاقَةُ فِي السَّنَةِ الرَّابِعَةِ فَهُوَ حِقٌّ وَالأُنْثَى حِقَّةٌ لأَنَّهُ يَسْتَحِقُّ أَنْ يُحْمَلَ عَلَيْهِ وَيُرْكَبَ فَإِذَا دَخَلَ فِي الْخَامِسَةِ فَهُوَ جَذَعٌ وَجَذَعَةٌ فَإِذَا دَخَلَ فِي السَّادِسَةِ وَأَلْقَى ثَنِيَّتَهُ فَهُوَ ثَنِيٌّ وَثَنِيَّةٌ فَإِذَا دَخَلَ فِي السَّابِعَةِ فَهُوَ رَبَاعٌ وَرَبَاعِيَةٌ فَإِذَا دَخَلَ فِي الثَّامِنَةِ وَأَلْقَى السِّنَّ الَّذِي بَعْدَ الرَّبَاعِيَةِ فَهُوَ سَدِيسٌ وَسَدَسٌ فَإِذَا دَخَلَ فِي التَّاسِعَةِ وَفَطَرَ نَابُهُ وَطَلَعَ فَهُوَ بَازِلٌ فَإِذَا دَخَلَ فِي الْعَاشِرَةِ فَهُوَ مُخْلِفٌ ثُمَّ لَيْسَ لَهُ اسْمٌ وَلَكِنْ يُقَالُ بَازِلُ عَامٍ وَبَازِلُ عَامَيْنِ وَمُخْلِفُ عَامٍ وَمُخْلِفُ عَامَيْنِ إِلَى مَا زَادَ ‏.‏ وَقَالَ النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ بِنْتُ مَخَاضٍ لِسَنَةٍ وَبِنْتُ لَبُونٍ لِسَنَتَيْنِ وَحِقَّةٌ لِثَلاَثٍ وَجَذَعَةٌ لأَرْبَعٍ وَالثَّنِيُّ لِخَمْسٍ وَرَبَاعٌ لِسِتٍّ وَسَدِيسٌ لِسَبْعٍ وَبَازِلٌ لِثَمَانٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ أَبُو حَاتِمٍ وَالأَصْمَعِيُّ وَالْجَذُوعَةُ وَقْتٌ وَلَيْسَ بِسِنٍّ ‏.‏ قَالَ أَبُو حَاتِمٍ قَالَ بَعْضُهُمْ فَإِذَا أَلْقَى رَبَاعِيَتَهُ فَهُوَ رَبَاعٌ وَإِذَا أَلْقَى ثَنِيَّتَهُ فَهُوَ ثَنِيٌّ وَقَالَ أَبُو عُبَيْدٍ إِذَا أُلْقِحَتْ فَهِيَ خَلِفَةٌ فَلاَ تَزَالُ خَلِفَةً إِلَى عَشْرَةِ أَشْهُرٍ فَإِذَا بَلَغَتْ عَشْرَةَ أَشْهُرٍ فَهِيَ عُشَرَاءُ ‏.‏ قَالَ أَبُو حَاتِمٍ إِذَا أَلْقَى ثَنِيَّتَهُ فَهُوَ ثَنِيٌّ وَإِذَا أَلْقَى رَبَاعِيَتَهُ فَهُوَ رَبَاعٌ ‏.‏

Tarjumaad

Waxaa nooga warramay Maxamed bin Al-Muthanna, waxaa nooga warramay Maxamed bin Cabdullaahi, waxaa nooga warramay Saciid, oo ka weriyey Qataadah, oo ka weriyey Saciid bin Al-Musayyib, oo ka weriyey Zayd bin Thaabit, kuna saabsan Diyah Mughallazah (magta culus), wuxuuna xusay mid la mid ah. Abuu Daawud wuxuu yiri: Abuu Cubayd iyo kuwo kale ayaa yiri: Marka hashu gasho sannadka afraad, waxaa loo yaqaannaa Xiqqa, labkeedana waa Xiq, sababtoo ah waxay u qalantaa in lagu rarto oo la raaco. Markay gasho sannadka shanaad, labku waa Jidhac, dheddignna waa Jidhaca. Markay gasho sannadka lixaad oo ay daadiso ilkihii hore, waxaa loo yaqaannaa Thani (lab) iyo Thaniyyah (dhedig). Markay gasho sannadka toddobaad, waxaa loo yaqaannaa Rabac iyo Rabaciyyah. Markay gasho sannadka siddeedaad oo ay daadiso iligga ka dambeeya Rabaciyyah, waa Sadiis iyo Sadas. Markay gasho sannadka sagaalaad oo uu usoo baxo iligga dacawga, waa Baazil. Markay gasho sannadka tobnaad, waa Mukhlif. Intaa kadib magac gaar ah ma leh, laakiin waxaa lagu yiraahdaa Baazil sannad iyo Baazil laba sannadood, iyo Mukhlif sannad iyo Mukhlif laba sannadood ilaa inta ay ka sii kororto. An-Nadr bin Shumayl wuxuu yiri: Bint Makhad waa hal sano, Bint Labun waa laba sano, Xiqqa waa saddex sano, Jidhaca waa afar sano, Thani waa shan sano, Rabac waa lix sano, Sadiis waa toddobo sano, Baazilna waa siddeed sano. Abuu Daawud wuxuu yiri: Abuu Xaatim iyo Al-Asmaci waxay yiraahdeen: Al-Jadhucah waa waqti ee ma aha da'da iliga. Abuu Xaatim wuxuu yiri: Qaar baa yiri: Markay daadiso Rabaciyyah waa Rabac, markay daadisana Thaniyyah waa Thani. Abuu Cubayd wuxuu yiri: Marka ay uuraysato waa Khaliifah, waxayna ahaanaysaa Khaliifah toban bilood; markay gaarto toban bilood waxaa loo yaqaannaa Cusharaa'. Abuu Xaatim wuxuu yiri: Markay daadiso Thaniyyah waa Thani, markay daadisana Rabaciyyah waa Rabac.

Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.

Fariinta Muhiimka ah

Xadiiskani wuxuu caddaynayaa da’da iyo magacyada geela ee la xiriira diyada.

Erayada adag oo la sharxay
Diyah mughallazah

Nooc magdhow dhiig ah oo la adkeeyey, qaab-dhismeedkiisana si faahfaahsan ayaa looga hadlay ilaha fiqiga.

Hiqqah

Geel dheddig ah oo galay sannadkiisii afraad; qoraalku magacaas wuxuu ku xiriirinayaa inuu ku habboon yahay fuulid iyo rarid.

Thani

Geel gaaray marxalad da’eed oo ay isbeddelaan ilkihiisa hore; da’da saxda ah ee lagu tilmaamayo way ku kala duwan tahay sharaxaadaha la soo xigtay.

Waxa culimadu ka fahmeen

Xadiisku wuxuu qiimaynta geela ee magdhowga dhiigga ku xiriirinayaa da’dooda iyo koritaanka ilkahooda. Abuu Cubayd, an-Nadr ibn Shumayl, Abuu Xaatiim iyo al-Asmacii waxay bixiyeen magacyo iyo marxalado da’eed, balse way ku kala aragti duwan yihiin kala-qaybinta saxda ah iyo doorka ilkaha ee erayada sida jadha'ah iyo thani. Sharaxaaddoodu waxay muujinaysaa in aqoonta eraybixinta Carabiga ee geelu muhiim u tahay fahamka taxaddarka leh ee qaybaha xukunnada fiqiga. Qoraalku ma xusayo xeerka diyada oo dhammaystiran ee afarta mad-hab; sidaas darteed lagama soo saari karo xukun guud oo khuseeya dhammaan faahfaahinta mad-habyada.

Casharrada maanta
  1. Marka magdhow la bixinayo, si taxaddar leh u caddee qaybta iyo qiimaynta la adeegsanayo, si dhinacyadu hal halbeeg ugu wada dhaqmaan.
  2. Marka xukun fiqi ah la adeegsanayo, kala saar hadalka la soo weriyey iyo sharaxaadaha culimada ee eraybixinta farsamo.
  3. Arrimaha adag ee diyada kala tasho caalim aqoon u leh qoraallada khuseeya iyo mad-habka la raacayo.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada

Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.