Ilimi · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, hadisi na 122

An rawaito daga Ubayy ibn Kab. Rubutun Larabci tare da fassararmu da bayani.

Sahih (ingantacce)Littafi: Ilimi
صحيح البخاري
Wa ya ruwaito?

An ruwaito daga Ubayy ibn Kab

Sahih (ingantacce)

Ana ɗaukar Sahih al-Bukhari gaba ɗaya a matsayin ingantacce.

Riwayar

Rubutun Larabci

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبِكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ، إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ‏.‏ فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ قَامَ مُوسَى النَّبِيُّ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ، فَسُئِلَ أَىُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ‏.‏ فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ، إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ، فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ‏.‏ قَالَ يَا رَبِّ وَكَيْفَ بِهِ فَقِيلَ لَهُ احْمِلْ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَإِذَا فَقَدْتَهُ فَهْوَ ثَمَّ، فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ، وَحَمَلاَ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ، حَتَّى كَانَا عِنْدَ الصَّخْرَةِ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا وَنَامَا فَانْسَلَّ الْحُوتُ مِنَ الْمِكْتَلِ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا، وَكَانَ لِمُوسَى وَفَتَاهُ عَجَبًا، فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمِهِمَا فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا، لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا، وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى مَسًّا مِنَ النَّصَبِ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرَ بِهِ‏.‏ فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ، قَالَ مُوسَى ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي، فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا، فَلَمَّا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ إِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ ـ أَوْ قَالَ تَسَجَّى بِثَوْبِهِ ـ فَسَلَّمَ مُوسَى‏.‏ فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلاَمُ فَقَالَ أَنَا مُوسَى‏.‏ فَقَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا، يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لاَ تَعْلَمُهُ أَنْتَ، وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ عَلَّمَكَهُ لاَ أَعْلَمُهُ‏.‏ قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا، وَلاَ أَعْصِي لَكَ أَمْرًا، فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ لَيْسَ لَهُمَا سَفِينَةٌ، فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ، فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمَا، فَعُرِفَ الْخَضِرُ، فَحَمَلُوهُمَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، فَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ، فَنَقَرَ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ فِي الْبَحْرِ‏.‏ فَقَالَ الْخَضِرُ يَا مُوسَى، مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلاَّ كَنَقْرَةِ هَذَا الْعُصْفُورِ فِي الْبَحْرِ‏.‏ فَعَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى لَوْحٍ مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ فَنَزَعَهُ‏.‏ فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ‏.‏ فَكَانَتِ الأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا‏.‏ فَانْطَلَقَا فَإِذَا غُلاَمٌ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ، فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ مِنْ أَعْلاَهُ فَاقْتَلَعَ رَأْسَهُ بِيَدِهِ‏.‏ فَقَالَ مُوسَى أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا ـ قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ وَهَذَا أَوْكَدُ ـ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا، فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا، فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ‏.‏ قَالَ الْخَضِرُ بِيَدِهِ فَأَقَامَهُ‏.‏ فَقَالَ لَهُ مُوسَى لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا‏.‏ قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى، لَوَدِدْنَا لَوْ صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا ‏"‏‏.‏

Fassara

Abdullahi bin Muhammad ya ba mu labari, ya ce Sufyan ya ba mu labari, ya ce Amr ya ba mu labari, ya ce Sa'id bin Jubair ya shaida mini, ya ce: Na wa Ibn Abbas cewa, 'Lallai Nauf Al-Bikali yana da'awar cewa Musa ba Musa na Banu Isra'ila ba ne, sai wani Musa daban.' Sai ya (Ibn Abbas) ya ce, 'Maƙiyin Allah ya yi ƙarya.' Ubayyi bin Ka'b ya ba mu labari daga ga Annabi ﷺ, ya ce: 'Musa Annabi ya tsaya yana yin wa'azi a cikin Banu Isra'ila, sai aka tambaye shi:

"Wane ne mafi ilimi a cikin mutane?" Ya amsa: "Ni ne mafi ilimi." Sai Allah ya ɗauke masa saboda bai mayar da ilimin zuwa gare Shi ba. Daga nan Allah ya wahayi zuwa gare shi cewa: "Akwai bawa daga cikin bayina a wurin haɗuwar teku biyu wanda ya fi ka ilimi." Musa ya ce: "Ya Ubangijina, ta yaya zan same shi?" Sai aka ce masa: "Ɗauki kifi a cikin kwandon tafiya, idan ka rasa shi to nan ne yake." Sai ya tashi shi da saurayinsa Yusha' bin Nun, suka ɗauki kifi a cikin kwando har sun zo wajen dutse, suka kwanta suka barci. Kifin ya fito daga kwandon ya bi hanyarsa a cikin teku kamar rami, hakan kuma abin mamaki ne ga Musa da saurayinsa. Suka ci gaba da tafiyarsu ragowar darensu da ranarsu, sai da safe Musa ya wa saurayinsa: "Kawo mana abincinmu na safe, mun sha wahala sosai a wannan tafiyarmu." Musa bai ji gajiya ba har sai ya wuce wurin da aka umarce shi. Sai saurayinsa ya ce masa: "Ka tuna lokacin da muka kwana a wajen dutsen? Lallai na manta da kifin." Musa ya ce: "Wannan shi ne abin da muke nema." Sai suka dawo kan sawunsu baya-baya har sun isa ga dutsen, sai ga wani namiji a lullube da tufafi—ko ya ce ya lullube kansa da tufafinsa. Musa ya sallama masa. Khadir ya ce: "Ta yaya ake sallama a ƙasarka?" Musa ya ce: "Ni ne Musa." Ya ce: "Musa na Banu Isra'ila?" Ya ce: "Ee." Musa ya ce: "Zan iya biyanka don ka koya mini daga cikin hikimar da aka koya maka?" Khadir ya ce: "Lallai ba za ka iya haƙuri tare da ni ba, ya Musa! Ina da wani ilimi daga ilimin Allah wanda Ya koya mini wanda kai ba ka sani ba, kuma kana da wani ilimi da Allah ya koya maka wanda ni ba na sani ba." Musa ya ce: "In sha Allah za ka same ni mai haƙuri, kuma ba zan saba wa umarninka ba." Sai suka tashi suna tafiya a gefen teku babu jirgi, sai wani jirgin ruwa ya wuce ta gabansu, suka roƙi masu jirgin su ɗauke su. An gane Khadir, sai suka ɗauke su ba tare da kuɗi ba. Sai wata ƙaramar tsuntsuwa ta zo ta sauka a gefen jirgin, ta ɗibi beakarta sau ɗaya ko biyu a cikin teku. Khadir ya ce: "Ya Musa, ilimina da iliminka basu rage komai daga ilimin Allah ba sai dai kamar yadda wannan tsuntsuwat ta rage ruwan teku da beakarta." Sai Khadir ya je ga wani allo daga allon jirgin ya cire shi. Musa ya ce: "Mutane sun ɗauke mu kyauta, amma kai ka je ka huda jirginsu don ka nutse da mutanen ciki?" Khadir ya ce: "Ban faɗa maka cewa ba za ka iya haƙuri tare da ni ba?" Musa ya ce: "Kada ka kame ni saboda abin da na manta." Wannan ita ce farkon uzurin Musa, manta ne. Suka ci gaba da tafiya sai ga wani yaro yana wasa da sauran yara maza. Khadir ya riƙe kan yaron daga sama ya yanke shi da hannunsa. Musa ya ce: "Ka kashe rai mai tsabta ba tare da laifi ba?" Khadir ya ce: "Ban faɗa maka cewa ba za ka iya haƙuri tare da ni ba?"—Ibn Uyaina ya ce wannan shine mafi tabbas—Suka ci gaba da tafiya har sun zo ga mutanen wata ƙauye, suka nemi abinci daga gare su, amma suka ƙi ba su baki. Sun samu a can wani bango da ke son rushewa, sai Khadir ya gyara shi. Khadir ya yi amfani da hannunsa ya miƙe shi. Musa ya ce masa: "Da ka so da ka karɓi albashi akan hakan." Khadir ya ce: "Wannan shi ne rabuwa tsakanina da kai." Annabi ﷺ ya ce: "Allah Ya yi wa Musa rahama! Muna fatan da ya yi haƙuri har a ba mu labarin cikakken abin da ya faru tsakaninsu."

Khutba World ce ta fassara da bayyana shi, daga Larabci.

Babban saƙo

Musa ya koya mana ilimi tana da iyaka, haƙuri kuma yana ba da dama ga hikima.

Bayani kan kalmomi masu wuya
Al-Khidr

Bawa ne da Allah Ya ba shi ilimi na musamman; Musa ﷺ ya yi tafiya zuwa gare shi domin ya koya daga gare shi.

Haɗuwar tekuna biyu

Wurin da Allah Ya nuna wa Musa ﷺ ya nufa domin ya haɗu da Al-Khidr.

Danganta ilimi ga Allah

Yarda cewa ilimin ɗan Adam yana da iyaka, kuma Allah ne tushen ilimi na ƙarshe.

Abin da malamai suka fahimta daga gare shi

Malaman farko sun fahimci daga wannan cewa ya kamata malami ya kasance mai tawali'u kuma ya danganta iliminsa ga Allah. Haɗuwar ta kuma nuna cewa ilimi yana da fannoni mabambanta: Musa ﷺ yana da ilimin da Al-Khidr bai da shi, Al-Khidr kuma yana da ilimin da Musa ﷺ bai da shi. Malamai sun jaddada cewa Musa ﷺ ya yi aiki bisa abin da ya gani a fili da kuma dokokin da ya sani; wannan labari ba ya ba kowa damar zaluntar wasu bisa hujjar cewa yana da ilimin ɓoye. Haka kuma, ɗalibi ya kamata ya nuna haƙuri da girmamawa, yayin da malami yake bayyana iyakokin koyarwarsa sarai.

Darussa na yau
  1. Idan aka yi maka tambaya kuma ba ka da tabbacin amsarta, ka ce: ‘Allah ne Mafi sani,’ sannan ka bincika ta a hankali.
  2. Idan kana koyo daga wurin wani, ka saurara cikin haƙuri kuma ka yi tambayoyi ba tare da gaggawar yanke hukunci kan abin da ba ka fahimta ba tukuna.
  3. Idan wata masifa ta same ka, ka tuna cewa ba koyaushe ne za ka san duk hikimar da ke bayanta ba, amma ka tsaya kan adalci da ƙa'idoji bayyanannu.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Hadisi kowace rana, a harshenka

Manhajar tana ba ka hadisi tare da bayani kowace rana, har ma a matsayin widget a wayarka. Ana amfani da ita kyauta.