Sahih al-Bukhari, hadisi na 3094
An rawaito daga Malik ibn Aws ibn al-Hadathan. Rubutun Larabci tare da fassararmu da bayani.
An ruwaito daga Malik ibn Aws ibn al-Hadathan
Ana ɗaukar Sahih al-Bukhari gaba ɗaya a matsayin ingantacce.
Riwayar
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْفَرْوِيُّ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ،، وَكَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرٍ ذَكَرَ لِي ذِكْرًا مِنْ حَدِيثِهِ ذَلِكَ، فَانْطَلَقْتُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى مَالِكِ بْنِ أَوْسٍ، فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ الْحَدِيثِ فَقَالَ مَالِكٌ بَيْنَا أَنَا جَالِسٌ فِي أَهْلِي حِينَ مَتَعَ النَّهَارُ، إِذَا رَسُولُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ يَأْتِينِي فَقَالَ أَجِبْ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ. فَانْطَلَقْتُ مَعَهُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى عُمَرَ، فَإِذَا هُوَ جَالِسٌ عَلَى رِمَالِ سَرِيرٍ، لَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ فِرَاشٌ مُتَّكِئٌ عَلَى وِسَادَةٍ مِنْ أَدَمٍ، فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ ثُمَّ جَلَسْتُ فَقَالَ يَا مَالِ، إِنَّهُ قَدِمَ عَلَيْنَا مِنْ قَوْمِكَ أَهْلُ أَبْيَاتٍ، وَقَدْ أَمَرْتُ فِيهِمْ بِرَضْخٍ فَاقْبِضْهُ فَاقْسِمْهُ بَيْنَهُمْ. فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، لَوْ أَمَرْتَ بِهِ غَيْرِي. قَالَ اقْبِضْهُ أَيُّهَا الْمَرْءُ. فَبَيْنَا أَنَا جَالِسٌ عِنْدَهُ أَتَاهُ حَاجِبُهُ يَرْفَا فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ يَسْتَأْذِنُونَ قَالَ نَعَمْ. فَأَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا فَسَلَّمُوا وَجَلَسُوا، ثُمَّ جَلَسَ يَرْفَا يَسِيرًا ثُمَّ قَالَ هَلْ لَكَ فِي عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ قَالَ نَعَمْ. فَأَذِنَ لَهُمَا، فَدَخَلاَ فَسَلَّمَا فَجَلَسَا، فَقَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا. وَهُمَا يَخْتَصِمَانِ فِيمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ بَنِي النَّضِيرِ. فَقَالَ الرَّهْطُ عُثْمَانُ وَأَصْحَابُهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنَهُمَا وَأَرِحْ أَحَدَهُمَا مِنَ الآخَرِ. قَالَ عُمَرُ تَيْدَكُمْ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ". يُرِيدُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَفْسَهُ. قَالَ الرَّهْطُ قَدْ قَالَ ذَلِكَ. فَأَقْبَلَ عُمَرُ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا اللَّهَ، أَتَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ قَالَ ذَلِكَ قَالاَ قَدْ قَالَ ذَلِكَ. قَالَ عُمَرُ فَإِنِّي أُحَدِّثُكُمْ عَنْ هَذَا الأَمْرِ، إِنَّ اللَّهَ قَدْ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْفَىْءِ بِشَىْءٍ لَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا غَيْرَهُ ـ ثُمَّ قَرَأَ {وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ} إِلَى قَوْلِهِ {قَدِيرٌ} ـ فَكَانَتْ هَذِهِ خَالِصَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ، وَلاَ اسْتَأْثَرَ بِهَا عَلَيْكُمْ قَدْ أَعْطَاكُمُوهُ، وَبَثَّهَا فِيكُمْ حَتَّى بَقِيَ مِنْهَا هَذَا الْمَالُ، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةَ سَنَتِهِمْ مِنْ هَذَا الْمَالِ، ثُمَّ يَأْخُذُ مَا بَقِيَ فَيَجْعَلُهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ، فَعَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِذَلِكَ حَيَاتَهُ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُونَ ذَلِكَ قَالُوا نَعَمْ. ثُمَّ قَالَ لِعَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ ذَلِكَ قَالَ عُمَرُ ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَقَبَضَهَا أَبُو بَكْرٍ، فَعَمِلَ فِيهَا بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُ فِيهَا لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ أَبَا بَكْرٍ، فَكُنْتُ أَنَا وَلِيَّ أَبِي بَكْرٍ، فَقَبَضْتُهَا سَنَتَيْنِ مِنْ إِمَارَتِي، أَعْمَلُ فِيهَا بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَا عَمِلَ فِيهَا أَبُو بَكْرٍ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنِّي فِيهَا لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ جِئْتُمَانِي تُكَلِّمَانِي وَكَلِمَتُكُمَا وَاحِدَةٌ، وَأَمْرُكُمَا وَاحِدٌ، جِئْتَنِي يَا عَبَّاسُ تَسْأَلُنِي نَصِيبَكَ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ، وَجَاءَنِي هَذَا ـ يُرِيدُ عَلِيًّا ـ يُرِيدُ نَصِيبَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا، فَقُلْتُ لَكُمَا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ". فَلَمَّا بَدَا لِي أَنْ أَدْفَعَهُ إِلَيْكُمَا قُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ وَمِيثَاقَهُ لَتَعْمَلاَنِ فِيهَا بِمَا عَمِلَ فِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَبِمَا عَمِلَ فِيهَا أَبُو بَكْرٍ، وَبِمَا عَمِلْتُ فِيهَا مُنْذُ وَلِيتُهَا، فَقُلْتُمَا ادْفَعْهَا إِلَيْنَا. فَبِذَلِكَ دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا، فَأَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ، هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْهِمَا بِذَلِكَ قَالَ الرَّهْطُ نَعَمْ. ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا بِذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ. قَالَ فَتَلْتَمِسَانِ مِنِّي قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ فَوَاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، لاَ أَقْضِي فِيهَا قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ، فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهَا فَادْفَعَاهَا إِلَىَّ، فَإِنِّي أَكْفِيكُمَاهَا.
Malik bin Aws ya ruwaito: Yayin da nake zaune a gidana rana ta yi tsawo kuma zafi ya karu, sai sakon Umar bin Al-Khattab ya zo mini ya ce, 'Amirul-Mu'minina yana kiranka.' Sai na bi shi har na shiga wurin da Umar yake zaune a kan gadon ganyen dabino marar katifa, yana dogaro ga matashin fata. Na sallame shi na zauna. Ya ce, 'Ya Mali! Wasu mutanen danginka masu iyalai sun zo, na kuma umurci a ba su kyauta, don haka karba ka rarraba musu.' Na ce, 'Ya Amirul-Mu'minina, da ka umurci wani banda ni.' Ya ce, 'Ya mutum! Karba.' Yayin da nake zaune tare da shi, sai mai kula da bakinsa Yarfa' ya zo ya ce, 'Uthman, Abdur-Rahman bin Auf, Az-Zubair da Sa'd bin Abi Waqqas suna neman izinin shiga; zan bar su su shiga?' Umar ya ce, 'Ee.' Sai aka bar su suka shiga, suka sallama suka zauna. Bayan dan kankanin lokaci Yarfa' ya sake zuwa ya ce, 'Zan bar Ali da Abbas su shiga?' Umar ya ce, 'Ee.' Sai aka bar su suka shiga, suka sallama suka zauna. Sai Abbas ya ce, 'Ya Amirul-Mu'minina! Yi mulkin shari'a tsakanina da wannan (Ali).' Suna takaddama ne kan dukiyar Banu An-Nadir wadda Allah ya bai wa Manzonsa ﷺ a matsayin Fai. Jam'iyyar (Uthman da abokansa) suka ce, 'Ya Amirul-Mu'minina! Yi mulkin shari'a tsakaninsu ka hutarta kowanne daga dayan.' Umar ya ce, 'Ku dakata! Ina rantsar da ku da Allah wanda sama da kasa suke tsaye da izininSa, kun san cewa Manzon Allah ﷺ ya ce:
"Ba ma gado, abin da muka bari Sadaka ce," kuma Manzon Allah ﷺ kansa yake nufi?' Jam'iyyar ta ce, 'Ya haka.' Sai Umar ya juya ga Ali da Abbas ya ce, 'Ina rantsar da ku da Allah, kun san cewa Manzon Allah ﷺ ya haka?' Suka ce, 'Ya haka.' Umar ya ce, 'To, zan fada muku game da wannan lamari. Allah ya keɓance Manzonsa ﷺ da wani abu na musamman a cikin wannan Fai wanda bai ba wa kowa ba.' Sai ya karanta ayar: 'Abin da Allah ya bai wa Manzonsa daga gare su...' har zuwa '...Mai Iko.' Wannan dukiya ta kasance ta musamman ga Manzon Allah ﷺ. Amma, wallahi, bai dauke ta ba tare da ku ba, kuma bai fifita kansa a kanku ba. Ya ba ku duka ya kuma rarraba ta a tsakaninku har wannan dukiya ta rage. Manzon Allah ﷺ yana kashe kudin shekararsa daga wannan dukiya don iyalansa, sannan ya dauki saura ya mayar da shi kamar dukiyar Allah. Manzon Allah ﷺ ya yi haka rayuwarsa duka. Ina rantsar da ku da Allah, kun san hakan?' Suka ce, 'Ee.' Sai ya ce wa Ali da Abbas, 'Ina rantsar da ku da Allah, kun san hakan?' Umar ya kara da cewa, 'Lokacin da Allah ya rasu da Manzonsa ﷺ, Abu Bakr ya ce: "Ni ne waliyyin Manzon Allah ﷺ." Sai Abu Bakr ya karbe ta, ya yi aiki da ita kamar yadda Manzon Allah ﷺ ya yi, kuma Allah ya san cewa shi mai gaskiya ne, mai kyau, mai shiriya kuma mai bin hakki. Sannan Allah ya rasu da Abu Bakr, ni na zama waliyyin Abu Bakr, na rike ta shekaru biyu na farko na mulkina, ina aiki da ita kamar yadda Manzon Allah ﷺ da Abu Bakr suka yi, kuma Allah ya san cewa ni mai gaskiya ne, mai kyau, mai shiriya kuma mai bin hakki. Yanzu ku zo gare ni kuna da magana daya da kuma bukata daya. Kai Abbas ka zo kana neman rabonka daga dukiyar dan yayanka, kuma wannan (Ali) ya zo yana neman rabon matarsa daga dukiyar mahaifinta. Na ce muku duka Manzon Allah ﷺ ya ce: "Ba ma gado, abin da muka bari Sadaka ce." Lokacin da na ga ya dace in ba ku, na ce: 'Idan kuna so zan ba ku bisa sharadin ku yi alkawari da Allah cewa za ku yi aiki da ita kamar yadda Manzon Allah ﷺ ya yi, da yadda Abu Bakr ya yi, da kuma yadda na yi tun na karbe ta.' Kuka ce, 'Ba mu.' Don haka bisa wannan sharadin na ba ku. Ina rantsar da ku da Allah, shin na ba su bisa wannan sharadin?' Jam'iyyar ta ce, 'Ee.' Sai ya juya ga Ali da Abbas ya ce, 'Ina rantsar da ku da Allah, shin na ba ku bisa wannan sharadin?' Suka ce, 'Ee.' Ya ce, 'Yanzu kuna neman wani hukunci daban da haka? To, wallahi wanda sama da kasa suke tsaye da izininSa, ba zan yi hukunci daban da haka ba. Idan kuma kun kasa iya sarrafa ta, ku mayar da ita gare ni, ni zan isar da ita a madadinku.'
Khutba World ce ta fassara da bayyana shi, daga Larabci.
ʿUmar ya gudanar da dukiyar Banū an-Naḍīr a matsayin dukiyar sadaka, ba gado ba.
ʿAlī da ʿAbbās sun nemi ʿUmar ya yanke hukunci game da gudanar da dukiyar Banū an-Naḍīr. ʿUmar ya tuna musu da maganar cewa abin da annabawa suka bari sadaka ne, da kuma yarjejeniyar gudanarwa da suka amince da ita a baya.
Dukiyar da ta shiga hannun al’ummar Musulmi ba tare da yaƙi ba.
Dukiyar taimakon alheri da aka ware don kyautatawa, ba gadon mutum ba.
Kashi ɗaya cikin biyar na wasu ganimar yaƙi wanda dokokin Musulunci suka ware wa wani amfani na musamman.
Malaman farko sun fahimci daga wannan cewa annabawa ba sa barin gado na kansu: ana amfani da dukiyar da suka bari bisa manufar da suka tsara. Malamai suna tattauna takamaiman matsayinta na shari’a da yadda ake gudanar da ita; a wannan ruwayar, abin da aka fi mayar da hankali a kai shi ne cewa Abū Bakr da ʿUmar sun ci gaba da bin tafarkin Annabi ﷺ. Haka kuma, tana nuna cewa shugaba ya kamata ya kula da dukiyar jama’a sosai kuma ya cika sharuddan da aka amince da su. Mazhabobin Ahlus-Sunna guda huɗu sun amince da ƙa’idar cewa ba a gadon annabawa kamar yadda ake gadon talakawa, duk da cewa suna ƙarin bayani kan yadda ake aiwatar da ita da gudanar da irin waɗannan takamaiman dukiyoyi.
- Idan kana gudanar da dukiyar jama’a ko ta sadaka, ka tsara sharuɗɗa bayyanannu kuma ka kiyaye su sosai.
- Ka gina hukunci bisa ingantaccen ilimi, kuma ka saurari duk waɗanda abin ya shafa kafin ka yanke shawara.
- Ka yi amfani da dukiyar da aka ware wa alheri don wannan manufar, ko da an miƙa gudanarwarta ga wasu.
Hadisi kowace rana, a harshenka
Manhajar tana ba ka hadisi tare da bayani kowace rana, har ma a matsayin widget a wayarka. Ana amfani da ita kyauta.