Cizye û Muwade'e · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, hedîsa 3160

Nivîsa erebî bi wergera me û ravekirinê.

Sahih (pêbawer)Pirtûk: Cizye û Muwade'e
صحيح البخاري

Rîwayet

Nivîsa erebî

حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ يَعْقُوبَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْمُزَنِيُّ، وَزِيَادُ بْنُ جُبَيْرٍ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ حَيَّةَ، قَالَ بَعَثَ عُمَرُ النَّاسَ فِي أَفْنَاءِ الأَمْصَارِ يُقَاتِلُونَ الْمُشْرِكِينَ، فَأَسْلَمَ الْهُرْمُزَانُ فَقَالَ إِنِّي مُسْتَشِيرُكَ فِي مَغَازِيَّ هَذِهِ‏.‏ قَالَ نَعَمْ، مَثَلُهَا وَمَثَلُ مَنْ فِيهَا مِنَ النَّاسِ مِنْ عَدُوِّ الْمُسْلِمِينَ مَثَلُ طَائِرٍ لَهُ رَأْسٌ وَلَهُ جَنَاحَانِ وَلَهُ رِجْلاَنِ، فَإِنْ كُسِرَ أَحَدُ الْجَنَاحَيْنِ نَهَضَتِ الرِّجْلاَنِ بِجَنَاحٍ وَالرَّأْسُ، فَإِنْ كُسِرَ الْجَنَاحُ الآخَرُ نَهَضَتِ الرِّجْلاَنِ وَالرَّأْسُ، وَإِنْ شُدِخَ الرَّأْسُ ذَهَبَتِ الرِّجْلاَنِ وَالْجَنَاحَانِ وَالرَّأْسُ، فَالرَّأْسُ كِسْرَى، وَالْجَنَاحُ قَيْصَرُ، وَالْجَنَاحُ الآخَرُ فَارِسُ، فَمُرِ الْمُسْلِمِينَ فَلْيَنْفِرُوا إِلَى كِسْرَى‏.‏ وَقَالَ بَكْرٌ وَزِيَادٌ جَمِيعًا عَنْ جُبَيْرِ بْنِ حَيَّةَ قَالَ فَنَدَبَنَا عُمَرُ وَاسْتَعْمَلَ عَلَيْنَا النُّعْمَانَ بْنَ مُقَرِّنٍ، حَتَّى إِذَا كُنَّا بِأَرْضِ الْعَدُوِّ، وَخَرَجَ عَلَيْنَا عَامِلُ كِسْرَى فِي أَرْبَعِينَ أَلْفًا، فَقَامَ تُرْجُمَانٌ فَقَالَ لِيُكَلِّمْنِي رَجُلٌ مِنْكُمْ‏.‏ فَقَالَ الْمُغِيرَةُ سَلْ عَمَّا شِئْتَ‏.‏ قَالَ مَا أَنْتُمْ قَالَ نَحْنُ أُنَاسٌ مِنَ الْعَرَبِ كُنَّا فِي شَقَاءٍ شَدِيدٍ وَبَلاَءٍ شَدِيدٍ، نَمَصُّ الْجِلْدَ وَالنَّوَى مِنَ الْجُوعِ، وَنَلْبَسُ الْوَبَرَ وَالشَّعَرَ، وَنَعْبُدُ الشَّجَرَ وَالْحَجَرَ، فَبَيْنَا نَحْنُ كَذَلِكَ، إِذْ بَعَثَ رَبُّ السَّمَوَاتِ وَرَبُّ الأَرَضِينَ تَعَالَى ذِكْرُهُ وَجَلَّتْ عَظَمَتُهُ إِلَيْنَا نَبِيًّا مِنْ أَنْفُسِنَا، نَعْرِفُ أَبَاهُ وَأُمَّهُ، فَأَمَرَنَا نَبِيُّنَا رَسُولُ رَبِّنَا صلى الله عليه وسلم أَنْ نَقَاتِلَكُمْ حَتَّى تَعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ أَوْ تُؤَدُّوا الْجِزْيَةَ، وَأَخْبَرَنَا نَبِيُّنَا صلى الله عليه وسلم عَنْ رِسَالَةِ رَبِّنَا أَنَّهُ مَنْ قُتِلَ مِنَّا صَارَ إِلَى الْجَنَّةِ فِي نَعِيمٍ لَمْ يَرَ مِثْلَهَا قَطُّ، وَمَنْ بَقِيَ مِنَّا مَلَكَ رِقَابَكُمْ‏.‏ فَقَالَ النُّعْمَانُ رُبَّمَا أَشْهَدَكَ اللَّهُ مِثْلَهَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يُنَدِّمْكَ وَلَمْ يُخْزِكَ، وَلَكِنِّي شَهِدْتُ الْقِتَالَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا لَمْ يُقَاتِلْ فِي أَوَّلِ النَّهَارِ انْتَظَرَ حَتَّى تَهُبَّ الأَرْوَاحُ وَتَحْضُرَ الصَّلَوَاتُ‏.‏

Werger

Cubeyr bîn Heyye ragihand: Umer (rezî) misilman şandin bajarên mezin da ku li dijî muşrikan şer bikin. Dema Hurmuzan bû misilman, Umer jê re got:

"Ez dixwazim di derbarê van welatên ku ez niyet dikim êrîşî wan bikim de bi te re şêwir bim." Hurmuzan got: "Erê, mîna van welatan û yên tê de dijîn ji dijminên misilmanan re, wekî çivîkekê ye ku serê wê, du baskên wê û du lingên wê hene; eger yek ji baskên wê bişkê, ew ê bi lingên xwe û baskê mayî û serê xwe rabe; eger baskê din jî bişkê, ew ê dîsa bi lingan û serê xwe rabe, lê eger serê wê were pelçiqandin, hingê ling, bask û ser hemû bêkêr dibin. Ser Kîsra ye, baskek Qeyser e û baskê din Faris e. Loma fermanê bide misilmanan ku ber bi Kîsra ve herin." Cubeyr bîn Heyye wiha domand: Paşê Umer em han dan bo cîhadê û Nu'man bîn Muqrîn kir emîrê me. Gava em gihîştin axa dijmin, nûnerê Kîsra bi çil hezar şervanan derket pêşiya me. Wergêrek rabû û got: "Bila yek ji we bi min re biaxive!" Muxîre got: "Her tiştê tu dixwazî bipirse." Wî pirsî: "Hûn kî ne?" Muxîre bersiv da: "Em komek ji ereban in; me di tengasî û belayeke mezin de jiyan dikir, ji ber birçîbûnê me çerm û dendik dimêjtin, me cilên ji pûrtê deve û pirça bizinan li xwe dikirin, û me dar û kevir diperestin. Dema em di vê rewşê de bûn, Xudanê Ezmanan û Erdan - bilind e zikrê Wî û mezin e azameta Wî - ji nav me pêxemberek şand ku em bav û dayika wî nas dikin. Pêxemberê me, Resûlê Xudanê me ﷺ, ferman da me ku em li dijî we şer bikin heta hûn tenê Allah biperestin an jî cizyeyê bidin. Û pêxemberê me ﷺ ji peyama Xudanê me agahdar kir ku: 'Kî ji me were kuştin (şehîd bibe), dê here Bihiştê û tê de nîmeteke wisa bibîne ku qet mîna wê nedîtiye, û kî ji me sax bimîne, dê bibe xwediyê stuyên we.'" Nu'man ji Muxîre re got: "Heke te şerekî wiha ligel Resûlullah ﷺ dîtiba, wî te ji ber sekinandinê lewme nedikir û te rezîl nedikir. Lê min bi Resûlullah ﷺ re gelek şer dîtine; edetê wî ew bû ku eger di destpêka rojê de şer nekiriba, heta ba bihata û dema nimêjê (nîvro) bihata disekinî."

Werger û ravekirin ji hêla Khutba World ve, ji erebî hatine wergerandin.

Peyama bingehîn

Omer di dema seferên leşkerî de hişmendiya stratejîk bi sebir û nimêjê re li hev dianî.

Paşxane û sedem

Omer derbarê seferên leşkerî de bi Hormozan re şêwir kir. Paşê wî artêşek di bin fermandariya an-Nu'man ibn Muqarrin de şand herêma Kisra.

Wateya peyvên dijwar
Cizye

Di vê çarçoveyê de bacê ku ne-musulmanan di bin desthilatdariya musulmanan de didan.

Kisra û Qeyser

Sernavên împaratorê Farisî û yê Bîzansê, bi rêzê.

Dema ku ba rabû

Nîşaneya demê ya ku an-Nu'man di derbarê pratîka leşkerî ya Pêxember ﷺ de behs dike.

Zanyar ji vê çi derdixin

Zanyar ji şîreta Hormozan girîngiya hişmendiya stratejîk û şêwirê di biryarên rêveberiyê de derdixin. Rivayet vê şîretê ji Hormozan re vedibêje û wê wek rêgezek giştî ya baweriyê pêşkêş nake. Bîranîna an-Nu'man a pratîka Pêxember ﷺ nîşan dide ku fermandar dema şer û demên nimêjê dihesiband. Beşa derbarê şer û cizyeyê de çarçoveya dîrokî, siyasî û leşkerî vedibêje; ew mafê bikaranîna tundûtûjiyê an ferzkirina bacê nade kesan.

Dersên ji bo îro
  1. Di biryarên girîng de ji kesên xwedî zanîn û ezmûna têkildar şîret bixwaze.
  2. Di karên dijwar de hem şert û mercan hem jî demên nimêjê li ber çavan bigire.
  3. Beşên dîrokî yên derbarê şer û rêveberiyê de bi baldarî binirxîne û wan ji bo rewa nîşandana tundûtûjiya kesane bikar neyne.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Her roj hedîsek, bi zimanê te

Sepan her roj hedîsek bi ravekirinê dide te, herwiha wek wîdjetekê li ser telefona te. Bikaranîna wê belaş e.