Waa la soo rarayaa…
Astaamaha Kuwa Ilaahayn oo La Tala Galay
Kuwa Ilaahayn oo La Tala Galay · Saynsi

1,139 hal-abuur oo adduunka beddelay — laga bilaabo aljabra ilaa tallaalka mRNA.

Marka laga helo al-Khwarizmi oo la tala galay aljebra, ilaa Ibn al-Haytham oo la tala galay noolaha. Marka laga helo hospitaalka ugu horreeyey ee Bagdad ilaa quantum dots ee Nobel Prize-ka ah ee Tunisian. Saynsi waa salsal — oo musliimku wuxuu sameeyey qarni badan.

Khutba World32 LuqadahaIsku day bilaash
Macluumaad dheeraad ah

Marka iymah iyo saynska ku dhaqmaan.

Kadarka ah waxaad maqlaan in iymah iyo saynska ku dhaqmaan — halkaas oo aljebra ee al-Khwarizmi iyo hospitaalka ugu horreeyey ka soo baxday midabkaas. Sidaas daraaddeed, waxaad ku jiraan isticmaalka aad ma ogaan doontaa, iyo waxaad ka qabtaa xumurka ku saabsan. "Islaamiga Korka La Sameeyay" wuxuu kordhiyaa 1,139 korka la sameeyay, kuwaas oo ku dhawaaqaynaya qorshooyin, si ay ugu yar taagto isticmaalka iyo xumurka ku saabsan.

Khutba World wuxuu kordhiyaa 1,139 korka la sameeyay, korka la arkay, iyo saynska la guulaystay — midigood oo ku dhawaaqaynaya qorshooyin caadi ah, iyo ku dhawaaqaynaya nolosha. Ka dib markii Dugsiyada Dhahabta ee Bagdad iyo Córdoba ilaa saynsiyeel islaamiga oo dhan oo ku jira noocyo cusub oo ku jira jacaylka Nobel iyo Fields.

Ku farxad 10 qaybaha — riyaddi, falak, tib, optik, kiimiya, tekinik, meel-geyn, baaritaanka, dhaqanka & lacag, iyo saynska cusub. Waa caadi ah: ku dar-dar iyo ku guulaysiin, aan la sheegi karin in "musliimku waxay ugu horreeyey korka la sameeyay". Qoraallada aan caadi ahayn waxay la markeen kamaad.

Odoo ku jira aljebra ilaa marka ugu horreeyey ee dhismaha taalada — waa waraqa la xusuusin karo.

Isku day bilaash
1,139 wax qabasho
Odoo ku jira aljebra, algoritmaha, iyo camera obscura ilaa laser kaas ah, fuzzy logic, iyo vaccinka mRNA. Waa qoraalka dhammaan ee la xusuusay.
10 qaybaha macluumaadka
Xisaab, falak, tibba, optik, kiimiya, tekinik, meelaha dhismaha, biyaha, dhaqanka & lacag, iyo saynsi gaar ah.
Kala saar oo dhan
Ku baro waxyaabaha ugu dambeeyo ee dukaamada, qalabta xiddigaha, ama kii ugu dambeeyo ee Nobel ee dhaqmeed.
Iyo 2025
Waxaana ku jira carruurta dhaqmeed ee islaamiga ah: Abdus Salam, Ahmed Zewail, Aziz Sancar, Maryam Mirzakhani (Fields), Omar Yaghi (Nobel 2025) iyo kale.
Su'aalaha Badiya La Weydiiyo
Sidee ma ogaan doonaa inay sax ah?
Dhammaan waxyaabaha la isku dayay waa ku xusan warbaahinta si loo yaqaano (tusaale ahaan: 1001 Isku Dayn, Encyclopaedia of the History of Arabic Science, waxyaabaha ku jira muziyamada iyo jaamacadaha) oo la muujiyey si cad. Waxyaabaha la xiriiray ama qorshaha la xiriiray — sida gudubka Abbas ibn Firnas ama kibritka la arkay — waxaa la muujiyey si cad oo la yidhi "qorsho" ama "xiriir".
Waxyaabaha ku saabsan meelaha iyo wakhtiga?
10 waxyaabaha, ka hor inta 7-kii hadal, ilaa taariikhda maanta: xisaab, falak, tibb, optik & fisiks, keemis, tekinik, meel-geyn, biyaha iyo dhaqanka, iyo saynsiyeedka caalamiga ah (19-kii–21-kii, kuwa la soo degganaa Nobel iyo Fields).
Ma ay tahay mid ka badan oo 'musalmanada ay isku dayeen dhammaan waxyaabaha'?
Maya. Waxaan ugu sameeynaa si toos ah oo ku saabsan isku daynta, isku daynta nidaamka ah, iyo ugu dhexeeya warbaahinta — mararka qaar waxaa lagu daro qoraalka Yaquun, Hind, Faris, iyo Sayna, iyo la ugu dhexeeya Urup. Ma ay leedahay qorsho aan la xiriirin.
Waxay ku jiraan ninni iyo saynsiyeedka caalamiga ah?
Haa — ka dib marka Mariam al-Astrulabiyya (astrolabia) iyo Fatima al-Fihri (uugu horeysay ugu dhaqmeysay), ilaa magaca caalamiga ah ee sheekada Maryam Mirzakhani (kii ugu horaysay oo la soo diray medaal ka Midgaadka Fields) iyo Hayat Sindi (tijaabooyinka kaarboon).
Kuwa lagu qoray maxaad?
Laguu qoray ugu yaraan Af-Soomaali, oo waxaa loo tixgelin jiray gujiyayaal 32 ee ku yaal: Carabi, Turki, Urdu, Faransiis, Ingiriisi, iyo kale.
Sidoo kale Soo hel
وَقُل رَّبِّ زِدْنِي عِلْمًا
© 2026 Khutba World