Canshuurta, Ganiimada iyo Imaamada · Sunan Abi Dawud

Sunan Abi Dawud, xadiiska 3055

Waxaa weriyey Bilal ibn Rabah. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.

Sahih (lagu kalsoon yahay)Buugga: Canshuurta, Ganiimada iyo Imaamada
سنن أبي داود
Yaa weriyey?

Waxaa weriyey Bilal ibn Rabah

Sahih (lagu kalsoon yahay)

Riwaayadda

Qoraalka Carabiga

حَدَّثَنَا أَبُو تَوْبَةَ الرَّبِيعُ بْنُ نَافِعٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ، - يَعْنِي ابْنَ سَلاَّمٍ - عَنْ زَيْدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَلاَّمٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ الْهَوْزَنِيُّ، قَالَ لَقِيتُ بِلاَلاً مُؤَذِّنَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِحَلَبَ فَقُلْتُ يَا بِلاَلُ حَدِّثْنِي كَيْفَ كَانَتْ نَفَقَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ مَا كَانَ لَهُ شَىْءٌ كُنْتُ أَنَا الَّذِي أَلِي ذَلِكَ مِنْهُ مُنْذُ بَعَثَهُ اللَّهُ إِلَى أَنْ تُوُفِّيَ وَكَانَ إِذَا أَتَاهُ الإِنْسَانُ مُسْلِمًا فَرَآهُ عَارِيًا يَأْمُرُنِي فَأَنْطَلِقُ فَأَسْتَقْرِضُ فَأَشْتَرِي لَهُ الْبُرْدَةَ فَأَكْسُوهُ وَأُطْعِمُهُ حَتَّى اعْتَرَضَنِي رَجُلٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ فَقَالَ يَا بِلاَلُ إِنَّ عِنْدِي سَعَةً فَلاَ تَسْتَقْرِضْ مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ مِنِّي فَفَعَلْتُ فَلَمَّا أَنْ كَانَ ذَاتَ يَوْمٍ تَوَضَّأْتُ ثُمَّ قُمْتُ لأُؤَذِّنَ بِالصَّلاَةِ فَإِذَا الْمُشْرِكُ قَدْ أَقْبَلَ فِي عِصَابَةٍ مِنَ التُّجَّارِ فَلَمَّا أَنْ رَآنِي قَالَ يَا حَبَشِيُّ ‏.‏ قُلْتُ يَا لَبَّاهُ ‏.‏ فَتَجَهَّمَنِي وَقَالَ لِي قَوْلاً غَلِيظًا وَقَالَ لِي أَتَدْرِي كَمْ بَيْنَكَ وَبَيْنَ الشَّهْرِ قَالَ قُلْتُ قَرِيبٌ ‏.‏ قَالَ إِنَّمَا بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ أَرْبَعٌ فَآخُذُكَ بِالَّذِي عَلَيْكَ فَأَرُدُّكَ تَرْعَى الْغَنَمَ كَمَا كُنْتَ قَبْلَ ذَلِكَ فَأَخَذَ فِي نَفْسِي مَا يَأْخُذُ فِي أَنْفُسِ النَّاسِ حَتَّى إِذَا صَلَّيْتُ الْعَتَمَةَ رَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى أَهْلِهِ فَاسْتَأْذَنْتُ عَلَيْهِ فَأَذِنَ لِي فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي إِنَّ الْمُشْرِكَ الَّذِي كُنْتُ أَتَدَيَّنُ مِنْهُ قَالَ لِي كَذَا وَكَذَا وَلَيْسَ عِنْدَكَ مَا تَقْضِي عَنِّي وَلاَ عِنْدِي وَهُوَ فَاضِحِي فَأْذَنْ لِي أَنْ آبِقَ إِلَى بَعْضِ هَؤُلاَءِ الأَحْيَاءِ الَّذِينَ قَدْ أَسْلَمُوا حَتَّى يَرْزُقَ اللَّهُ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم مَا يَقْضِي عَنِّي فَخَرَجْتُ حَتَّى إِذَا أَتَيْتُ مَنْزِلِي فَجَعَلْتُ سَيْفِي وَجِرَابِي وَنَعْلِي وَمِجَنِّي عِنْدَ رَأْسِي حَتَّى إِذَا انْشَقَّ عَمُودُ الصُّبْحِ الأَوَّلِ أَرَدْتُ أَنْ أَنْطَلِقَ فَإِذَا إِنْسَانٌ يَسْعَى يَدْعُو يَا بِلاَلُ أَجِبْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَانْطَلَقْتُ حَتَّى أَتَيْتُهُ فَإِذَا أَرْبَعُ رَكَائِبَ مُنَاخَاتٍ عَلَيْهِنَّ أَحْمَالُهُنَّ فَاسْتَأْذَنْتُ فَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَبْشِرْ فَقَدْ جَاءَكَ اللَّهُ بِقَضَائِكَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَلَمْ تَرَ الرَّكَائِبَ الْمُنَاخَاتِ الأَرْبَعَ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ بَلَى ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ لَكَ رِقَابَهُنَّ وَمَا عَلَيْهِنَّ فَإِنَّ عَلَيْهِنَّ كِسْوَةً وَطَعَامًا أَهْدَاهُنَّ إِلَىَّ عَظِيمُ فَدَكَ فَاقْبِضْهُنَّ وَاقْضِ دَيْنَكَ ‏"‏ ‏.‏ فَفَعَلْتُ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ ثُمَّ انْطَلَقْتُ إِلَى الْمَسْجِدِ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَاعِدٌ فِي الْمَسْجِدِ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَقَالَ ‏"‏ مَا فَعَلَ مَا قِبَلَكَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ قَدْ قَضَى اللَّهُ كُلَّ شَىْءٍ كَانَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يَبْقَ شَىْءٌ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَفَضَلَ شَىْءٌ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ ‏"‏ انْظُرْ أَنْ تُرِيحَنِي مِنْهُ فَإِنِّي لَسْتُ بِدَاخِلٍ عَلَى أَحَدٍ مِنْ أَهْلِي حَتَّى تُرِيحَنِي مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْعَتَمَةَ دَعَانِي فَقَالَ ‏"‏ مَا فَعَلَ الَّذِي قِبَلَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ هُوَ مَعِي لَمْ يَأْتِنَا أَحَدٌ ‏.‏ فَبَاتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْجِدِ وَقَصَّ الْحَدِيثَ حَتَّى إِذَا صَلَّى الْعَتَمَةَ - يَعْنِي مِنَ الْغَدِ - دَعَانِي قَالَ ‏"‏ مَا فَعَلَ الَّذِي قِبَلَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ قَدْ أَرَاحَكَ اللَّهُ مِنْهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ فَكَبَّرَ وَحَمِدَ اللَّهَ شَفَقًا مِنْ أَنْ يُدْرِكَهُ الْمَوْتُ وَعِنْدَهُ ذَلِكَ ثُمَّ اتَّبَعْتُهُ حَتَّى إِذَا جَاءَ أَزْوَاجَهُ فَسَلَّمَ عَلَى امْرَأَةٍ امْرَأَةٍ حَتَّى أَتَى مَبِيتَهُ فَهَذَا الَّذِي سَأَلْتَنِي عَنْهُ ‏.‏

Tarjumaad

Waxaa nooga warramay Abu Towbah Ar-Rabii' bin Naafic, waxaa nooga warramay Mu'aawiyah - Ibnu Salaam - oo ka weriyey Zeyd, inuu maqlay Abuu Salaam oo leh: Waxaa ii warramay Cabdullaahi Al-Hawzanii: Waxaan kula kulmay Bilaal, oo ahaa Mu'addinkii Rasuulka Allah ﷺ magaalada Xalab, waxaanan ku idhi: 'Bilaalow, ii sheeg xaaladda dhaqaale ee Rasuulka Allah ﷺ siday ahayd?' Wuxuu yidhi: 'Waxba ma haysan jirin. Aniga ayaa u maamuli jiray arrintaas tan iyo markii Allah uu Nabi ka dhigay ilaa uu ka geeriyooday. Marka qof Muslim ah oo qaawan uu u yimaado, wuu i amri jiray, waanan tegi jiray oo deyn soo qaadan jiray, maro u soo iibin jiray, dabadeedna dhar u gelin jiray cunto siin jiray. Nin mushrik ah ayaa ii yimid oo igu yidhi:

"Bilaalow, anigu hanti baan haystaa, ee ha ka deynsan cid aan aniga ahayn." Sidaas ayaan yeelay. Maalin maalmaha ka mid ah, markaan weyseystay oo u istaagay inaan Aadaamo salaadda, ninkii mushriga ahaa ayaa yimid isagoo wata koox ganacsato ah. Markuu i arkay wuxuu yidhi: "Xabashiyow!" Waxaan idhi: "Amrkaaga waan fulinayaa." Wuxuu iila yimid waji gabax iyo hadal adag, wuxuuna igu yidhi: "Ma og tahay inta ka hartay bishan?" Waxaan idhi: "Way dhowdahay." Wuxuu yidhi: "Afar maalmood oo kaliya ayaa ka haray. Dabadeedna waxaan kaa qaadayaa deyntaada, waxaanan kugu celinayaa inaad ido raacdo sidii hore." Nafsaddayda waxaa galay walaac sida dadka kaleba ku dhaca. Markaan tukaday salaadda Cishaha, Rasuulka Allah ﷺ wuxuu u laabtay ehelkiisa. Waan ka idan qaatay, wuuna ii oggolaaday. Waxaan idhi: 'Rasuulkii Allow, aabbahay iyo hooyaday adigaa iska leh, ninkii mushriga ahaa ee aan ka deynsan jiray wuxuu igu yidhi hebel iyo hebel. Adiga iyo aniguba ma hayno wax lagu bixiyo deynta, wuuna i ceebaynayaa. Ii oggolow inaan u cararo qaar ka mid ah qabaa'ilada Islaamay ilaa Allah uu Rasuulkiisa ﷺ siiyo wax lagu bixiyo deyntayda.' Waan baxay, markaan gurigayga tagayna seeftaydii, kiishkaygii, kabahaygii iyo gaashaankaygii ayaan madaxayga ag dhigtay. Markii iftiinka subaxu dillaacay, waxaan damcay inaan baxo, markaasaa nin ordaya oo leh: 'Bilaalow, u jawaab Rasuulka Allah ﷺ!' Waan tegey ilaa aan ka gaadhay, waxaanan arkay afar rakuub oo fadhida oo rar saaran yahay. Idan baan qaatay, Rasuulka Allah ﷺ wuxuu igu yidhi: 'Bishaarayso, Allah wuxuu kuu keenay wixii deyntaada lagu gudi lahaa.' Kadib wuxuu yidhi: 'Miyaadan arkin afarta rakuub ee fadhida?' Waxaan idhi: 'Haa.' Wuxuu yidhi: 'Adigaa leh iyaga iyo waxa saaranba. Waxaa saaran dhar iyo cunto uu hadiyad ahaan iigu soo diray madaxa Fadaka. Qaado oo iska bixi deyntaada.' Waan sameeyay. Kadib masaajidkaan tegey, Rasuulka Allah ﷺ oo fadhiya ayaan ka helay. Waan salaamay, wuxuuna igu yidhi: 'Maxaad ku samaysay hantidii?' Waxaan idhi: 'Allah wuxuu bixiyey dhammaan wixii Rasuulka Allah ﷺ lagu lahaa, waxna kama hadhin.' Wuxuu yidhi: 'Wax ma ka soo hadhay?' Waxaan idhi: 'Haa.' Wuxuu yidhi: 'Isku day inaad iga nasiso, maxaa yeelay ma gali doono guryaha ehelkayga ilaa aad iga nasiso.' Markuu Rasuulka Allah ﷺ tukaday Cishaha, wuu ii yeedhay oo igu yidhi: 'Xagee bay maraysaa hantidii?' Waxaan idhi: 'Way i ag taalaa, cidna nooma iman.' Rasuulka Allah ﷺ wuxuu habeenkaas ku baryey masaajidka. Maalintii xigtay markuu tukaday Cishaha, wuu ii yeedhay oo igu yidhi: 'Xagee bay maraysaa hantidii?' Waxaan idhi: 'Allah waa kaa nasiyey, Rasuulkii Allow.' Wuxuu yidhi: 'Allahu Akbar,' wuxuuna u mahdiyey Allah isagoo ka cabsi qaba in geeri ku timaado isagoo haysata. Waan raacay ilaa uu ka tagay xaasaskiisa, mid kastana wuu salaamay ilaa uu ka galay meeshiisa jiifka. Kaasi waa wixii aad iga waydiisay.

Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.

Fariinta Muhiimka ah

Nabigu ﷺ wuxuu hantida si dhaqso leh u bixin jiray, deymankana wuxuu ku tiirsanaan jiray Allah.

Asalka iyo sababta

Bilaal ibn Rabaax ayaa maamuli jiray kharashaadka Rasuulka Allah ﷺ. Markii qof deyn ku lahaa uu cadaadis saaray, Bilaal wuxuu damcay inuu baxo ilaa Allah uu u keenay lacagtii deynta lagu bixin lahaa, taas oo ku timid hadiyad uu bixiyey hoggaamiyihii Fadak.

Erayada adag oo la sharxay
Fadak

Meel uu hoggaamiyeheedu dhar iyo cunto ugu deeqay Rasuulka Allah ﷺ.

Xoolaha rar-qaadka

Xayawaan lagu raro badeecooyin iyo cunto.

Deyn-bixin

In deyn si buuxda loo celiyo.

Waxa culimadu ka fahmeen

Culimada waxay arrintan ka soo qaataan in deeqsinimada iyo hantida si degdeg ah loogu bixiyo dadka baahan ay yihiin wax la ammaano, inta aan la dayicin xuquuqda dadka kale. Deymaha oo la bixiyo waa arrin mudnaan weyn leh, qofka deynta lagu leeyahayna wuxuu raadsan karaa xal bannaan marka bixintu ku adkaato. Waxa kale oo laga fahmayaa in qof mas’uul ahi maamuli karo hantida loogu talagalay gargaarka guud iyo kan bulshada. Allah oo la talo saartaa waxay la socotaa dadaal, daacadnimo iyo gudashada waajibaadka maaliyadeed. Afarta mad-habood ee sunniga ahi sidoo kale waxay adkeeyaan in deymaha la bixiyo, dib-u-dhigista aan cudurdaar sax ah lahayna ay tahay dulmi.

Casharrada maanta
  1. Qofka dhibaataysan u gargaar si sharaf leh, mudnaantana sii dharka, cuntada iyo baahiyaha kale ee daruuriga ah.
  2. Deymaha si cad u diiwaangeli, waqtiyo bixineed oo qeexanna ku heshii, hana dib u dhigin bixinta sabab la’aan.
  3. Allah talo saaro adigoo isla markaas qaadaya tallaabooyin la taaban karo oo aad dhibaatada ku xallinayso.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada

Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.