Sahih al-Bukhari, xadiiska 2468
Waxaa weriyey Abdullah ibn Abbas. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Waxaa weriyey Abdullah ibn Abbas
Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي ثَوْرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ لَمْ أَزَلْ حَرِيصًا عَلَى أَنْ أَسْأَلَ عُمَرَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ الْمَرْأَتَيْنِ مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم اللَّتَيْنِ قَالَ اللَّهُ لَهُمَا {إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا} فَحَجَجْتُ مَعَهُ فَعَدَلَ وَعَدَلْتُ مَعَهُ بِالإِدَاوَةِ، فَتَبَرَّزَ حَتَّى جَاءَ، فَسَكَبْتُ عَلَى يَدَيْهِ مِنَ الإِدَاوَةِ، فَتَوَضَّأَ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَنِ الْمَرْأَتَانِ مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم اللَّتَانِ قَالَ لَهُمَا {إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ} فَقَالَ وَاعَجَبِي لَكَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ عَائِشَةُ وَحَفْصَةُ، ثُمَّ اسْتَقْبَلَ عُمَرُ الْحَدِيثَ يَسُوقُهُ، فَقَالَ إِنِّي كُنْتُ وَجَارٌ لِي مِنَ الأَنْصَارِ فِي بَنِي أُمَيَّةَ بْنِ زَيْدٍ، وَهْىَ مِنْ عَوَالِي الْمَدِينَةِ، وَكُنَّا نَتَنَاوَبُ النُّزُولَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَيَنْزِلُ يَوْمًا وَأَنْزِلُ يَوْمًا، فَإِذَا نَزَلْتُ جِئْتُهُ مِنْ خَبَرِ ذَلِكَ الْيَوْمِ مِنَ الأَمْرِ وَغَيْرِهِ، وَإِذَا نَزَلَ فَعَلَ مِثْلَهُ، وَكُنَّا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ نَغْلِبُ النِّسَاءَ، فَلَمَّا قَدِمْنَا عَلَى الأَنْصَارِ إِذَا هُمْ قَوْمٌ تَغْلِبُهُمْ نِسَاؤُهُمْ، فَطَفِقَ نِسَاؤُنَا يَأْخُذْنَ مِنْ أَدَبِ نِسَاءِ الأَنْصَارِ، فَصِحْتُ عَلَى امْرَأَتِي، فَرَاجَعَتْنِي، فَأَنْكَرْتُ أَنْ تُرَاجِعَنِي، فَقَالَتْ وَلِمَ تُنْكِرُ أَنْ أُرَاجِعَكَ فَوَاللَّهِ إِنَّ أَزْوَاجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَيُرَاجِعْنَهُ، وَإِنَّ إِحْدَاهُنَّ لَتَهْجُرُهُ الْيَوْمَ حَتَّى اللَّيْلِ. فَأَفْزَعَنِي، فَقُلْتُ خَابَتْ مَنْ فَعَلَ مِنْهُنَّ بِعَظِيمٍ. ثُمَّ جَمَعْتُ عَلَىَّ ثِيَابِي، فَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ فَقُلْتُ أَىْ حَفْصَةُ، أَتُغَاضِبُ إِحْدَاكُنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْيَوْمَ حَتَّى اللَّيْلِ فَقَالَتْ نَعَمْ. فَقُلْتُ خَابَتْ وَخَسِرَتْ، أَفَتَأْمَنُ أَنْ يَغْضَبَ اللَّهُ لِغَضَبِ رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم فَتَهْلِكِينَ لاَ تَسْتَكْثِرِي عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ تُرَاجِعِيهِ فِي شَىْءٍ وَلاَ تَهْجُرِيهِ، وَاسْأَلِينِي مَا بَدَا لَكِ، وَلاَ يَغُرَّنَّكِ أَنْ كَانَتْ جَارَتُكِ هِيَ أَوْضَأَ مِنْكِ وَأَحَبَّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ـ يُرِيدُ عَائِشَةَ ـ وَكُنَّا تَحَدَّثْنَا أَنَّ غَسَّانَ تُنْعِلُ النِّعَالَ لِغَزْوِنَا، فَنَزَلَ صَاحِبِي يَوْمَ نَوْبَتِهِ فَرَجَعَ عِشَاءً، فَضَرَبَ بَابِي ضَرْبًا شَدِيدًا، وَقَالَ أَنَائِمٌ هُوَ فَفَزِعْتُ فَخَرَجْتُ إِلَيْهِ. وَقَالَ حَدَثَ أَمْرٌ عَظِيمٌ. قُلْتُ مَا هُوَ أَجَاءَتْ غَسَّانُ قَالَ لاَ، بَلْ أَعْظَمُ مِنْهُ وَأَطْوَلُ، طَلَّقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نِسَاءَهُ. قَالَ قَدْ خَابَتْ حَفْصَةُ وَخَسِرَتْ، كُنْتُ أَظُنُّ أَنَّ هَذَا يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ، فَجَمَعْتُ عَلَىَّ ثِيَابِي، فَصَلَّيْتُ صَلاَةَ الْفَجْرِ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَدَخَلَ مَشْرُبَةً لَهُ فَاعْتَزَلَ فِيهَا، فَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ، فَإِذَا هِيَ تَبْكِي. قُلْتُ مَا يُبْكِيكِ أَوَلَمْ أَكُنْ حَذَّرْتُكِ أَطَلَّقَكُنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ لاَ أَدْرِي هُوَ ذَا فِي الْمَشْرُبَةِ. فَخَرَجْتُ، فَجِئْتُ الْمِنْبَرَ، فَإِذَا حَوْلَهُ رَهْطٌ يَبْكِي بَعْضُهُمْ، فَجَلَسْتُ مَعَهُمْ قَلِيلاً ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَجِدُ، فَجِئْتُ الْمَشْرُبَةَ الَّتِي هُوَ فِيهَا فَقُلْتُ لِغُلاَمٍ لَهُ أَسْوَدَ اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ. فَدَخَلَ، فَكَلَّمَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ خَرَجَ، فَقَالَ ذَكَرْتُكَ لَهُ، فَصَمَتَ، فَانْصَرَفْتُ حَتَّى جَلَسْتُ مَعَ الرَّهْطِ الَّذِينَ عِنْدَ الْمِنْبَرِ، ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَجِدُ فَجِئْتُ، فَذَكَرَ مِثْلَهُ، فَجَلَسْتُ مَعَ الرَّهْطِ الَّذِينَ عِنْدَ الْمِنْبَرِ، ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَجِدُ فَجِئْتُ الْغُلاَمَ. فَقُلْتُ اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ. فَذَكَرَ مِثْلَهُ، فَلَمَّا وَلَّيْتُ مُنْصَرِفًا، فَإِذَا الْغُلاَمُ يَدْعُونِي قَالَ أَذِنَ لَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَدَخَلْتُ عَلَيْهِ، فَإِذَا هُوَ مُضْطَجِعٌ عَلَى رِمَالِ حَصِيرٍ لَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ فِرَاشٌ، قَدْ أَثَّرَ الرِّمَالُ بِجَنْبِهِ، مُتَّكِئٌ عَلَى وِسَادَةٍ مِنْ أَدَمٍ حَشْوُهَا لِيفٌ، فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ، ثُمَّ قُلْتُ وَأَنَا قَائِمٌ طَلَّقْتَ نِسَاءَكَ فَرَفَعَ بَصَرَهُ إِلَىَّ، فَقَالَ " لاَ ". ثُمَّ قُلْتُ ـ وَأَنَا قَائِمٌ أَسْتَأْنِسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، لَوْ رَأَيْتَنِي، وَكُنَّا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ نَغْلِبُ النِّسَاءَ، فَلَمَّا قَدِمْنَا عَلَى قَوْمٍ تَغْلِبُهُمْ نِسَاؤُهُمْ، فَذَكَرَهُ، فَتَبَسَّمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ قُلْتُ لَوْ رَأَيْتَنِي، وَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ، فَقُلْتُ لاَ يَغُرَّنَّكِ أَنْ كَانَتْ جَارَتُكِ هِيَ أَوْضَأَ مِنْكِ وَأَحَبَّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ـ يُرِيدُ عَائِشَةَ ـ فَتَبَسَّمَ أُخْرَى، فَجَلَسْتُ حِينَ رَأَيْتُهُ تَبَسَّمَ، ثُمَّ رَفَعْتُ بَصَرِي فِي بَيْتِهِ، فَوَاللَّهِ مَا رَأَيْتُ فِيهِ شَيْئًا يَرُدُّ الْبَصَرَ غَيْرَ أَهَبَةٍ ثَلاَثَةٍ. فَقُلْتُ ادْعُ اللَّهَ فَلْيُوَسِّعْ عَلَى أُمَّتِكَ، فَإِنَّ فَارِسَ وَالرُّومَ وُسِّعَ عَلَيْهِمْ وَأُعْطُوا الدُّنْيَا، وَهُمْ لاَ يَعْبُدُونَ اللَّهَ، وَكَانَ مُتَّكِئًا. فَقَالَ " أَوَفِي شَكٍّ أَنْتَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ أُولَئِكَ قَوْمٌ عُجِّلَتْ لَهُمْ طَيِّبَاتُهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ". فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ اسْتَغْفِرْ لِي. فَاعْتَزَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَجْلِ ذَلِكَ الْحَدِيثِ حِينَ أَفْشَتْهُ حَفْصَةُ إِلَى عَائِشَةَ، وَكَانَ قَدْ قَالَ " مَا أَنَا بِدَاخِلٍ عَلَيْهِنَّ شَهْرًا ". مِنْ شِدَّةِ مَوْجَدَتِهِ عَلَيْهِنَّ حِينَ عَاتَبَهُ اللَّهُ. فَلَمَّا مَضَتْ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ دَخَلَ عَلَى عَائِشَةَ فَبَدَأَ بِهَا، فَقَالَتْ لَهُ عَائِشَةُ إِنَّكَ أَقْسَمْتَ أَنْ لاَ تَدْخُلَ عَلَيْنَا شَهْرًا، وَإِنَّا أَصْبَحْنَا لِتِسْعٍ وَعِشْرِينَ لَيْلَةً، أَعُدُّهَا عَدًّا. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ ". وَكَانَ ذَلِكَ الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ. قَالَتْ عَائِشَةُ فَأُنْزِلَتْ آيَةُ التَّخْيِيرِ فَبَدَأَ بِي أَوَّلَ امْرَأَةٍ، فَقَالَ " إِنِّي ذَاكِرٌ لَكِ أَمْرًا، وَلاَ عَلَيْكِ أَنْ لاَ تَعْجَلِي حَتَّى تَسْتَأْمِرِي أَبَوَيْكِ ". قَالَتْ قَدْ أَعْلَمُ أَنَّ أَبَوَىَّ لَمْ يَكُونَا يَأْمُرَانِي بِفِرَاقِكَ. ثُمَّ قَالَ " إِنَّ اللَّهَ قَالَ {يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لأَزْوَاجِكَ} إِلَى قَوْلِهِ { عَظِيمًا} ". قُلْتُ أَفِي هَذَا أَسْتَأْمِرُ أَبَوَىَّ فَإِنِّي أُرِيدُ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالدَّارَ الآخِرَةَ. ثُمَّ خَيَّرَ نِسَاءَهُ، فَقُلْنَ مِثْلَ مَا قَالَتْ عَائِشَةُ.
Waxaa nooga warramay Yaxye bin Bukayr, waxaa nooga warramay Al-Layth, oo ka weriyey Cuqayl, oo ka weriyey Ibn Shihaab, wuxuu yiri: Waxaa ii warramay Cubaydullaahi bin Cabdullaahi bin Abii Thowr, oo ka weriyey Cabdullaahi bin Cabbaas — Allaha ka raalli noqdee — wuxuu yiri: Weligey kama daalin inaan weydiiyo Cumar — Allaha ka raalli noqdee — labada dumarka ah oo ka mid ah xaasaska Nabiga ﷺ ee uu Eebe ku yiri: {Haddaad Alle u towbad keentaan, runtii quluubtiinnu way janjeertay}. Waan la xajiyey isaga, markaasuu gees u baxay si uu u saxaroosto, anna waan la socday anigoo wada weel biyo ah. Markuu soo noqday, ayaan gacmihiisa biyo uga shubay weelka, wuuna waysaystay. Waxaan iri,
"Amiirka Mu'miniintaay! Yaa ahaa labada dumar ee ka mid ah xaasaska Nabiga ﷺ ee uu Eebe ku yiri: {Haddaad Alle u towbad keentaan}? Wuxuu yiri, "Waan la yaabay su'aashaada, Ibnu Cabbaasow! Waa Caasha iyo Xafso." Kadib Cumar wuxuu sii watay sheekada wuxuuna yiri: "Aniga iyo deriskeyga Ansaariga ah oo ka tirsan Banii Umayyah bin Zayd, oo degganaa meelaha sare ee Madiina, waan isku beddeli jirnay booqashada Nabiga ﷺ. Isagu maalin buu tegi jiray, aniguna maalinta kale. Markaan tago, waxaan u keeni jiray warkii maalintaas dhacay ee amarrada iyo waxyaabaha kale, markuu isagu tagana, sidoo kale ayuu samayn jiray. Annaga Qureysh ahaan, waxaan awood u lahayn dumarkayaga, laakiin markaan nimid Ansaarta, waxaan aragnay in dumarkoodu ay ka sarreeyaan raggooda, markaasay dumarkayagu bilaabeen inay qaataan dhaqanka dumarka Ansaarta. Maalin baan ku qayliyey xaaskayga, wayna igu celisay, waanan ka carooday taas. Waxay tiri, "Maxaad u diidaysaa inaan kugu celiyo? Wallaahi, xaasaska Nabiga ﷺ way ku celiyaan isaga, qaarkoodna maalinta oo dhan ilaa habeenkii lama hadlaan." Taasi way i argagixisay, waxaanan iri, "Way khasaartay cidda sidaas samaysa." Kadib dhar baan xirtay oo waxaan u tegey Xafso, waxaanan weydiiyey, "Midkiin ma ka cadhaysiisaa Rasuulka Alle ﷺ maalinta oo dhan ilaa habeenkii?" Way iga ogolaatay. Waxaan iri, "Way khasaartay oo way luntay! Miyaysan ka cabsanayn in Eebe u cadhoodo cadhada Rasuulkiisa ﷺ darteed oo ay halaaganto? Ha weydiin Rasuulka Alle ﷺ wax badan, hana ku celin, hana ka fogaan. Aniga iga dalbo waxaad rabto, hana ku kadsoomin deriskaaga (Caasha) dhaqankeeda xagga Nabiga, maxaa yeelay iyadu way ka qurux badan tahay adiga, Rasuulkana ﷺ way ka jecel yahay." Waqtigaas waxaa la haystay in Ghassaan ay diyaarinayaan fardahooda si ay noo soo duulaan. Saaxiibkay wuxuu tegey Nabiga ﷺ maalintiisa, wuxuuna soo noqday habeenkii, wuxuuna garaacay albaabkayga si xoog leh, isagoo weydiinaya inaan hurdo. Waan naxay oo waan u baxay. Wuxuu yiri wax weyn baa dhacay. Waxaan weydiiyey, "Waa maxay? Ghassaan ma yimaadeen?" Wuxuu yiri maya, laakiin waa ka daran yahay oo ka dheer yahay, wuxuuna raaciyey in Rasuulka Alle ﷺ uu furay xaasaskiisii oo dhan. Waxaan iri, "Xafso way khasaartay! Waxaan filayey inay tani dhici doonto maalin uun." Markaasaan dhar xirtay oo waxaan la tukaday Nabiga ﷺ salaadda Subax. Kadib Nabigu ﷺ wuxuu galay qol sare oo halkaas buu keligiis ku go'doomay. Waxaan u tegey Xafso, waxaanan arkay iyadoo ooyaysa. Waxaan weydiiyey, "Maxaad u ooyaysaa? Miyaanan kuu digin? Rasuulka Alle ﷺ ma idin furay?" Waxay tiri, "Ma ogi. Halkaas buu joogaa qolka sare." Waan soo baxay, waxaanan imid minbarka, waxaanan arkay koox dad ah oo ku hareeraysan oo qaarkood ooyayaan. Waan la fadhiistay xoogaa, laakiin waan u adkeysan waayey xaaladda. Markaasaan tegey qolkii sare ee uu Nabigu ﷺ ku jiray, waxaanan ka codsaday addoonkiisii madoobaa: "Ma ii oggolaan kartaa Cumar?" Addoonkii waa galay, wuu la hadlay Nabiga ﷺ, wuuna soo baxay isagoo leh, "Waan kuu sheegay, laakiin wuu aamusay." Markaasaan soo noqday oo la fadhiistay dadkii minbarka agtiisa joogay, laakiin mar kale waan u adkeysan waayey, markaasaan addoonkii u tegey oo iri, "Umar ha loo oggolaado." Wuu galay wuxuuna keenay jawaabtii hore oo kale. Markaan ka sii jeestay inaan tago, addoonkii baa i wacay oo yiri, "Rasuulka Alle ﷺ wuu kuu oggolaaday." Markaasaan u galay Nabiga ﷺ, waxaanan arkay isagoo ku jiifa sariir caws ah oo aan gogol lahayn, raadka sariirtuna uu ka muuqdo jirkiisa, wuxuuna ku tiirsanaa barkin harag ah oo laga buuxiyey lifka geed timir. Waan salaamay, anigoo taagan baan iri, "Ma furtay xaasaskaaga?" Indhihiisuu kor u qaaday oo igu eegay, wuxuuna yiri, "Maya." Kadib anigoo weli taagan baan iri, "Ii dhegayso, Rasuulka Allow ﷺ! Annaga Qureysh ahaan, waxaan awood u lahayn dumarkayaga, laakiin markaan nimid dad ay dumarkoodu ka sarreeyaan..." Cumar wuxuu ka sheekeeyey qisadii oo dhan oo ku saabsan xaaskiisa. "Markaasuu Nabigu ﷺ dhoola-caddeeyey." Cumar wuxuu yiri, "Waxaan iri, 'Waxaan u tegey Xafso oo ku iri: Ha ku kadsoomin inaad dayato saaxiibtaa (Caasha) maxaa yeelay way kaa qurux badan tahay, Nabigana ﷺ way ka jecel yahay.' Mar kale ayuu Nabigu ﷺ dhoola-caddeeyey. Markaan arkay isagoo dhoola-caddaynaya, waan fadhiistay, indhahaygana waxaan mariyey guriga, Wallaahi, kuma arkin wax muhiim ah saddex harag mooyaane. Waxaan iri (Rasuulka Alle ﷺ), 'Eebe u bari inuu ummaddaada u waasiciyo, maxaa yeelay Faaris iyo Ruum waa loo waasiciyey oo la siiyey raaxada adduunka, iyagoon Eebe caabudin?' Nabigu ﷺ wuu tiirsanaa markaas (markuu maqlay hadalkaygana wuu toos fadhiistay) wuxuuna yiri, 'Ibn Al-Khattaabow! Shaki ma ku jiraa (in Aakhiradu ka khayr badan tahay adduunkan)? Dadkaas waxaa la siiyey abaalgudka camalkooda wanaagsan adduunkan oo kaliya.' Waxaan Nabiga ﷺ weydiiyey, 'Eebe ii dambi dhaaf.' Nabigu ﷺ uma gelin xaasaskiisa sababta sirtaas oo Xafso u sheegtay Caasha, wuxuuna yiri ma geli doono iyaga bil dhan, sababtoo ah wuu u cadhooday markuu Eebe canaantay. Markay sagaal iyo labaatan beri dhammaadeen, Nabigu ﷺ wuxuu ugu horreyn u galay Caasha. Waxay ku tiri, 'Waxaad ku dhaaratay inaadan noo gelin bil, maantana waa sagaal iyo labaatan habeen oo kaliya, waanan tirinayey.' Nabigu ﷺ wuxuu yiri, 'Bishu waa sagaal iyo labaatan.' Bishaasina waxay ahayd sagaal iyo labaatan. Caasha waxay tiri, 'Markay soo degtay Aayadda Doorashada, Nabigu ﷺ wuxuu igu bilaabay aniga, isagoo igu yiri, "Wax baan kuu sheegayaa, laakiin ha degdegin inaad jawaabto ilaa aad waalidkaa la tashato." Caasha way ogayd in waalidkeed aysan ku amri doonin inay ka tagto Nabiga ﷺ. Nabigu ﷺ wuxuu yiri Eebe wuxuu yiri: {Nabiyow, u dheh xaasaskaaga: Haddaad rabtaan nolosha adduunka iyo quruxdiisa... kaalaya! Waan idiin diyaarinayaa manaafacaad, si sharaf lehna waan idiin fasaxayaa. Laakiin haddaad rabtaan Eebe iyo Rasuulkiisa iyo Guriga Aakhiro, hubaal Eebe wuxuu u diyaariyey kuwa wanaagga fala ee idinka mid ah abaalmarin weyn.} (33:28). Caasha waxay tiri, 'Ma waalidkay baan kala tashanayaa arrintan? Anigu waxaan doortay Eebe, Rasuulkiisa iyo Guriga Aakhiro.' Intaas kadib, Nabigu ﷺ wuxuu doorasho siiyey xaasaskiisii kale, iyaguna waxay yiraahdeen sidii Caasha oo kale.
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
‘Umar wuxuu ka warramayaa sida Nebigu ﷺ qoyskiisa ula dhaqmay iyo doorashadii Aakhiro.
‘Umar wuxuu ka warramayaa xilli Nebigu ﷺ ka fogaaday xaasaskiisa kaddib xaalad kacsan iyo markii la ogaaday hadal sir ahaa. Werintani waxay sidoo kale ka warramaysaa soo degiddii aayadaha doorashada ee Qur’aanka 33:28–29.
Qol fudud ama meel sare oo kor loo qaaday.
Qur’aanka 33:28–29, kuwaas oo xaasaskii Nebiga ﷺ u oggolaaday inay kala doortaan raaxada adduunka iyo Alle, Rasuulkiisa iyo Aakhiro.
Xaafadaha iyo tuulooyinka ku yaal dhulka sare ee ku hareeraysan Madiina.
Culimada hore waxay arrintan ka fahmeen in khilaafaadka guurka lagu maareeyo xikmad iyo is-xakamayn, isla markaana aan xogta sirta ah si fudud loo faafin. Aayadaha doorashadu waxay muujinayaan maqaamka gaarka ah iyo masuuliyadda xaasaskii Nebiga ﷺ. Culimadu waxay sidoo kale tilmaamaan noloshii fududayd ee uu ku noolaa iyo in barwaaqada adduunku dhammaanayso. Qaybta ka hadlaysa bisha waxay caddaynaysaa in bisha Islaamku noqon karto sagaal iyo labaatan ama soddon maalmood.
- Khilaafaadka guriga si deggan oo xushmad leh uga wada hadla, adigoon is-dullayn ama hadallo qallafsan adeegsan.
- Si taxaddar leh ula dhaqan xogta laguu aamminay, hana la wadaagin dadka kale sabab wanaagsan la’aanteed.
- Hantida iyo maqaamku yaanay go’aamin waxa aad qiimeyso; doorashooyinkaaga ku jihayso Alle iyo Aakhiro.
Werintan isla cutubka ku jirtaa waxay sidoo kale iftiiminaysaa dhacdadii Nebigu ﷺ qoyskiisa ka fogaaday.
Sahih al-Bukhari · #2469 (Sahih)Xadiiskani sidoo kale wuxuu ka hadlayaa dhaar uu Nebigu ﷺ galay, wuxuuna la xiriiraa ka hadalka go’doomintiisii ku-meelgaarka ahayd.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.