Sahih al-Bukhari, xadiiska 344
Waxaa weriyey Imran ibn Husayn. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Laga soo bilaabo al‑Bukhari dib ilaa Nabiga ﷺ
- 1Musaddadwuxuu u sheegay al‑Bukhariمُسَدَّدٌ
- 2Yahya ibn Sa'idيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ
- 3Awfعَوْفٌ
- 4Abu Rajaأَبُو رَجَاءٍ
- 5Imranعِمْرَانَ
- 6Rasuulka Alle ﷺرَسُولُ اللَّهِ ﷺ
Siday u kala horreeyaan qoraalka Carabiga ee riwaayaddan. Magacyada waxaa laga soo rogay Carabiga loona qoray farta Laatiinka. Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَوْفٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ، عَنْ عِمْرَانَ، قَالَ كُنَّا فِي سَفَرٍ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَإِنَّا أَسْرَيْنَا، حَتَّى كُنَّا فِي آخِرِ اللَّيْلِ، وَقَعْنَا وَقْعَةً وَلاَ وَقْعَةَ أَحْلَى عِنْدَ الْمُسَافِرِ مِنْهَا، فَمَا أَيْقَظَنَا إِلاَّ حَرُّ الشَّمْسِ، وَكَانَ أَوَّلَ مَنِ اسْتَيْقَظَ فُلاَنٌ ثُمَّ فُلاَنٌ ثُمَّ فُلاَنٌ ـ يُسَمِّيهِمْ أَبُو رَجَاءٍ فَنَسِيَ عَوْفٌ ـ ثُمَّ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ الرَّابِعُ، وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا نَامَ لَمْ يُوقَظْ حَتَّى يَكُونَ هُوَ يَسْتَيْقِظُ، لأَنَّا لاَ نَدْرِي مَا يَحْدُثُ لَهُ فِي نَوْمِهِ، فَلَمَّا اسْتَيْقَظَ عُمَرُ، وَرَأَى مَا أَصَابَ النَّاسَ، وَكَانَ رَجُلاً جَلِيدًا، فَكَبَّرَ وَرَفَعَ صَوْتَهُ بِالتَّكْبِيرِ، فَمَا زَالَ يُكَبِّرُ وَيَرْفَعُ صَوْتَهُ بِالتَّكْبِيرِ حَتَّى اسْتَيْقَظَ لِصَوْتِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا اسْتَيْقَظَ شَكَوْا إِلَيْهِ الَّذِي أَصَابَهُمْ قَالَ " لاَ ضَيْرَ ـ أَوْ لاَ يَضِيرُ ـ ارْتَحِلُوا ". فَارْتَحَلَ فَسَارَ غَيْرَ بَعِيدٍ ثُمَّ نَزَلَ، فَدَعَا بِالْوَضُوءِ، فَتَوَضَّأَ وَنُودِيَ بِالصَّلاَةِ فَصَلَّى بِالنَّاسِ، فَلَمَّا انْفَتَلَ مِنْ صَلاَتِهِ إِذَا هُوَ بِرَجُلٍ مُعْتَزِلٍ لَمْ يُصَلِّ مَعَ الْقَوْمِ قَالَ " مَا مَنَعَكَ يَا فُلاَنُ أَنْ تُصَلِّيَ مَعَ الْقَوْمِ ". قَالَ أَصَابَتْنِي جَنَابَةٌ وَلاَ مَاءَ. قَالَ " عَلَيْكَ بِالصَّعِيدِ، فَإِنَّهُ يَكْفِيكَ ". ثُمَّ سَارَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَاشْتَكَى إِلَيْهِ النَّاسُ مِنَ الْعَطَشِ فَنَزَلَ، فَدَعَا فُلاَنًا ـ كَانَ يُسَمِّيهِ أَبُو رَجَاءٍ نَسِيَهُ عَوْفٌ ـ وَدَعَا عَلِيًّا فَقَالَ " اذْهَبَا فَابْتَغِيَا الْمَاءَ ". فَانْطَلَقَا فَتَلَقَّيَا امْرَأَةً بَيْنَ مَزَادَتَيْنِ ـ أَوْ سَطِيحَتَيْنِ ـ مِنْ مَاءٍ عَلَى بَعِيرٍ لَهَا، فَقَالاَ لَهَا أَيْنَ الْمَاءُ قَالَتْ عَهْدِي بِالْمَاءِ أَمْسِ هَذِهِ السَّاعَةَ، وَنَفَرُنَا خُلُوفًا. قَالاَ لَهَا انْطَلِقِي إِذًا. قَالَتْ إِلَى أَيْنَ قَالاَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. قَالَتِ الَّذِي يُقَالُ لَهُ الصَّابِئُ قَالاَ هُوَ الَّذِي تَعْنِينَ فَانْطَلِقِي. فَجَاءَا بِهَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَحَدَّثَاهُ الْحَدِيثَ قَالَ فَاسْتَنْزَلُوهَا عَنْ بَعِيرِهَا وَدَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِإِنَاءٍ، فَفَرَّغَ فِيهِ مِنْ أَفْوَاهِ الْمَزَادَتَيْنِ ـ أَوِ السَّطِيحَتَيْنِ ـ وَأَوْكَأَ أَفْوَاهَهُمَا، وَأَطْلَقَ الْعَزَالِيَ، وَنُودِيَ فِي النَّاسِ اسْقُوا وَاسْتَقُوا. فَسَقَى مَنْ شَاءَ، وَاسْتَقَى مَنْ شَاءَ، وَكَانَ آخِرَ ذَاكَ أَنْ أَعْطَى الَّذِي أَصَابَتْهُ الْجَنَابَةُ إِنَاءً مِنْ مَاءٍ قَالَ " اذْهَبْ، فَأَفْرِغْهُ عَلَيْكَ ". وَهْىَ قَائِمَةٌ تَنْظُرُ إِلَى مَا يُفْعَلُ بِمَائِهَا، وَايْمُ اللَّهِ لَقَدْ أُقْلِعَ عَنْهَا، وَإِنَّهُ لَيُخَيَّلُ إِلَيْنَا أَنَّهَا أَشَدُّ مِلأَةً مِنْهَا حِينَ ابْتَدَأَ فِيهَا، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " اجْمَعُوا لَهَا ". فَجَمَعُوا لَهَا مِنْ بَيْنِ عَجْوَةٍ وَدَقِيقَةٍ وَسَوِيقَةٍ، حَتَّى جَمَعُوا لَهَا طَعَامًا، فَجَعَلُوهَا فِي ثَوْبٍ، وَحَمَلُوهَا عَلَى بَعِيرِهَا، وَوَضَعُوا الثَّوْبَ بَيْنَ يَدَيْهَا قَالَ لَهَا " تَعْلَمِينَ مَا رَزِئْنَا مِنْ مَائِكِ شَيْئًا، وَلَكِنَّ اللَّهَ هُوَ الَّذِي أَسْقَانَا ". فَأَتَتْ أَهْلَهَا، وَقَدِ احْتَبَسَتْ عَنْهُمْ قَالُوا مَا حَبَسَكِ يَا فُلاَنَةُ قَالَتِ الْعَجَبُ، لَقِيَنِي رَجُلاَنِ فَذَهَبَا بِي إِلَى هَذَا الَّذِي يُقَالُ لَهُ الصَّابِئُ، فَفَعَلَ كَذَا وَكَذَا، فَوَاللَّهِ إِنَّهُ لأَسْحَرُ النَّاسِ مِنْ بَيْنِ هَذِهِ وَهَذِهِ. وَقَالَتْ بِإِصْبَعَيْهَا الْوُسْطَى وَالسَّبَّابَةِ، فَرَفَعَتْهُمَا إِلَى السَّمَاءِ ـ تَعْنِي السَّمَاءَ وَالأَرْضَ ـ أَوْ إِنَّهُ لَرَسُولُ اللَّهِ حَقًّا، فَكَانَ الْمُسْلِمُونَ بَعْدَ ذَلِكَ يُغِيرُونَ عَلَى مَنْ حَوْلَهَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ، وَلاَ يُصِيبُونَ الصِّرْمَ الَّذِي هِيَ مِنْهُ، فَقَالَتْ يَوْمًا لِقَوْمِهَا مَا أُرَى أَنَّ هَؤُلاَءِ الْقَوْمَ يَدَعُونَكُمْ عَمْدًا، فَهَلْ لَكُمْ فِي الإِسْلاَمِ فَأَطَاعُوهَا فَدَخَلُوا فِي الإِسْلاَمِ.
Waxaa nooga warramay Musaddad, wuxuu yiri: Waxaa ii warramay Yaxya bin Saciid, wuxuu yiri: Waxaa nooga warramay Cowf, wuxuu yiri: Waxaa nooga warramay Abuu Rajaa’, oo ka weriyey Cimraan, wuxuu yiri: Waxaan safar ku wehlinnay Nebiga ﷺ, waana sii soconnay ilaa aan gaarnay dabayaaqada habeenka, markaas ayaannu deggannay meel, mana jirto hurdo ka macaan tan musaafirka u hesho xilligaas. Ma jirin wax nagu toosiyay mooyee kulaylka qorraxda. Qofkii ugu horreeyay ee toosay waa hebel, kadib hebel, kadib hebel — Abuu Rajaa’ magacyadooda wuu sheegay balse Cowf wuu illaaway — kadibna Cumar bin Al-Khadhaab oo ahaa kii afraad. Marka uu Nebigu ﷺ seexdo, lama toosin jirin ilaa uu isagu iskii u soo tooso, sababtoo ah ma ogayn waxa ku dhacaya hurdadiisa dhexdeeda (waxyi iyo wixii la mid ah). Markii uu Cumar toosay oo arkay xaaladda dadka, isagoo ahaa nin ad-adag, ayuu takbiirsaday cod dheerna ku qaaday Allahu Akbar, wuuna sii waday takbiirta iyo cod-dheeraynta ilaa uu Nebigu ﷺ codkiisa ku toosay. Markii uu toosay, dadkii ayaa uga warramay wixii ku dhacay, wuxuuna yiri:
"Dhib ma leh — ama dhib idinkuma aha — ha guurta." Way guureen oo xoogaa yar bay socdeen, kadibna wuu deggay, wuxuu dalbaday biyo uu weyseysto, weysuu qaatay, salaaddana waa loo addimay, dadkana wuu tujiyay. Markii uu salaadda ka baxay, wuxuu arkay nin gooni u fadhiya oo aan dadka la tukan. Wuxuu yiri: "Maxaa kaa diiday inaad dadka la tukato, hebelow?" Wuxuu yiri: "Janaabo ayaa i heshay, biyana ma haysto." Wuxuu yiri: "Ku tayammumo carro nadiif ah, wayna kugu filan tahay." Kadibna Nebigu ﷺ wuu sii socday, dadkiina oon bay uga ashtakoodeen, markaasuu deggay oo wuxuu yeeray hebel — Abuu Rajaa’ magaciisa wuu sheegay balse Cowf wuu illaaway — iyo Cali, wuxuuna ku yiri: "Taga oo biyo raadiya." Way baxeen oo waxay la kulmeen naag laba siikaal ama laba satiiyadood oo biyo ah dhabarka u saaran yihiin geelkeeda. Waxay ku yiraahdeen: "Xaggee biyo laga helaa?" Waxay tiri: "Shalay saacadaan oo kale ayaan biyaha joogay, reerkayguna way iga dambeeyaan." Waxay ku yiraahdeen: "Nala socod." Waxay tiri: "Xaggee?" Waxay yiraahdeen: "Xagga Rasuulka Allah ﷺ." Waxay tiri: "Ma ninka la yiraahdo Saabi’ga?" Waxay yiraahdeen: "Haa, kaas ayaannu ka wadnaa, ee nala soo socod." Way la yimaadeen Nebiga ﷺ, sheekadiina way uga warameen. Wuxuu yiri: "Ka soo dejiya geela." Nebigu ﷺ wuxuu dalbaday weel, wuxuuna ka shubay afafka labada siikaal ama labada satiiyadood, kadibna afafkooda wuu xiray, tuubbooyinkii yarna wuu furay, dadkiina waa loogu dhawaaqay: "Caba oo waraabsha." Cid walba way cabtay, cid walbana way waraabsatay, ugu dambayntiina ninkii janaabada qabay ayaa la siiyay weel biyo ah, wuxuuna ku yiri: "Tag oo isku daadi." Naagtii way taagnayd iyadoo eegaysa waxa biyaheeda lagu samaynayo. Wallaahi, markii siikaaladii/satiiyadihii laga qaaday, waxay u muuqdeen kuwo ka buuxsan sidii ay markii hore ahaayeen. Nebigu ﷺ wuxuu yiri: "U ururiya wax." Waxay u ururiyeen cunto isugu jirta timir, daqiiq iyo sawiiq, ilaa ay u diyaariyeen cunto fiican, maro ayayna ku duubeen, geelkeedana way saareen, maradiina horteeda ayay dhigeen. Wuxuu ku yiri: "Ogow annagu biyahaaga waxba kama qaadan, ee Allah ayaa na waraabiyay." Markay reerkeedii u tagtay iyadoo ka soo daahday, waxay ku yiraahdeen: "Hebelyahow maxaa ku daahiyay?" Waxay tiri: "Yaab! Laba nin ayaa i qabtay oo ii geeyay ninkan la yiraahdo Saabi’ga, wuxuuna sameeyay sidaas iyo sidaas. Wallaahi, waa sixirroolaha ugu daran inta u dhaxaysa samada iyo dhulka — iyadoo far-dhexe iyo murugsato kor u taagaysa — ama waa Rasuulka Allah ee dhabta ah." Intaas kadib, Muslimiintu way weerari jireen mushrikiinta agteeda deggan, balse marna ma taaban jirin tuulada ay ka tirsan tahay. Maalin maalmaha ka mid ah ayay qoomkeedii ku tiri: "Uma malaynayo in dadkani si ula kac ah idiin dhaafayaan, ee ma rabtaan inaad Islaamka gashaan?" Way adeeceen, Islaamkana way galeen.
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Tayammum waa ku filan yahay marka biyo la waayo, halka Allah gargaar iyo arsaaqo bixiyo.
Isdaahirin cibaado oo lagu sameeyo carro nadiif ah marka biyo la waayo ama aan la isticmaali karin.
Xaalad wasakh cibaado oo weyn, taas oo caadi ahaan u baahan qubays buuxa.
Cunto fudud oo laga sameeyo badar la dubay, sida shaciir ama qamadi.
Culimada hore waxay ka fahmeen in tayammumku ku filan yahay qofka janaabada qaba marka biyo la waayo. Afarta madhab ee sunniga ahi waxay aqoonsan yihiin tayammumka inuu beddel u yahay qubayska cibaadada marka ay jiraan sababo sax ah, inkastoo ay ku kala duwan yihiin shuruudaha iyo sida loo sameeyo. Werintani waxay sidoo kale muujinaysaa in hurdo ku seegta aanay ahayn dayacaad ula kac ah, iyo in Nebigu ﷺ haweeneydii uga abaalguday caawimadeedii. Biyaha oo la badiyeyna waa mucjiso uu Allah siiyey Nebigiisa ﷺ.
- Marka biyo la waayo, baro xeerarka tayammumka hana ka tegin salaadda sabab la'aan sax ah.
- Qofkii ku caawiya si caddaalad ah ula dhaqan oo uga mahadnaq; Nebigu ﷺ haweeneydii cunto ayuu ku abaalguday.
- Marka dhibaato timaaddo, isdeji oo qaad tallaabooyin wax ku ool ah, sida in kooxda nasasho ka dib si nabad ah loo sii kaxeeyo.
Werintani iyaduna waxay ka hadlaysaa tayammumka, waxayna caddaynaysaa sida loo adeegsado marka biyo la waayo.
Sahih al-Bukhari · #343 (Sahih)Xadiiskani wuxuu ka hadlayaa sida saxaabadu u sameeyeen tayammumka iyo sida Nebigu ﷺ u qiimeeyey falalkooda.
Sahih al-Bukhari · #345 (Sahih)Werintani waxay ka hadlaysaa in qofka aan biyo haysan uu salaadda dib u dhigo iyo in kale, waxayna sidaas ku kordhinaysaa fahamka tayammumka.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.