Sahih al-Bukhari, xadiiska 3668
Waxaa weriyey Aisha. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Laga soo bilaabo al‑Bukhari dib ilaa Nabiga ﷺ
- 1Isma'il ibn Abdullahwuxuu u sheegay al‑Bukhariإِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ
- 2Sulayman ibn Bilalسُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ
- 3Hisham ibn Urwaهِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ
- 4Urwa ibn az‑Zubayrعُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ
- 5Rasuulka Alle ﷺرَسُولُ اللَّهِ ﷺ
Siday u kala horreeyaan qoraalka Carabiga ee riwaayaddan. Magacyada waxaa laga soo rogay Carabiga loona qoray farta Laatiinka. Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَاتَ وَأَبُو بَكْرٍ بِالسُّنْحِ ـ قَالَ إِسْمَاعِيلُ يَعْنِي بِالْعَالِيَةِ ـ فَقَامَ عُمَرُ يَقُولُ وَاللَّهِ مَا مَاتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. قَالَتْ وَقَالَ عُمَرُ وَاللَّهِ مَا كَانَ يَقَعُ فِي نَفْسِي إِلاَّ ذَاكَ وَلَيَبْعَثَنَّهُ اللَّهُ فَلَيَقْطَعَنَّ أَيْدِيَ رِجَالٍ وَأَرْجُلَهُمْ. فَجَاءَ أَبُو بَكْرٍ فَكَشَفَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَبَّلَهُ قَالَ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي طِبْتَ حَيًّا وَمَيِّتًا، وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ يُذِيقُكَ اللَّهُ الْمَوْتَتَيْنِ أَبَدًا. ثُمَّ خَرَجَ فَقَالَ أَيُّهَا الْحَالِفُ عَلَى رِسْلِكَ. فَلَمَّا تَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ جَلَسَ عُمَرُ. فَحَمِدَ اللَّهَ أَبُو بَكْرٍ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَقَالَ أَلاَ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم فَإِنَّ مُحَمَّدًا قَدْ مَاتَ، وَمَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ فَإِنَّ اللَّهَ حَىٌّ لاَ يَمُوتُ. وَقَالَ {إِنَّكَ مَيِّتٌ وَإِنَّهُمْ مَيِّتُونَ} وَقَالَ {وَمَا مُحَمَّدٌ إِلاَّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلَى عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئًا وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ} قَالَ فَنَشَجَ النَّاسُ يَبْكُونَ ـ قَالَ ـ وَاجْتَمَعَتِ الأَنْصَارُ إِلَى سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ فِي سَقِيفَةِ بَنِي سَاعِدَةَ فَقَالُوا مِنَّا أَمِيرٌ وَمِنْكُمْ أَمِيرٌ، فَذَهَبَ إِلَيْهِمْ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَأَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ، فَذَهَبَ عُمَرُ يَتَكَلَّمُ فَأَسْكَتَهُ أَبُو بَكْرٍ، وَكَانَ عُمَرُ يَقُولُ وَاللَّهِ مَا أَرَدْتُ بِذَلِكَ إِلاَّ أَنِّي قَدْ هَيَّأْتُ كَلاَمًا قَدْ أَعْجَبَنِي خَشِيتُ أَنْ لاَ يَبْلُغَهُ أَبُو بَكْرٍ، ثُمَّ تَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ فَتَكَلَّمَ أَبْلَغَ النَّاسِ فَقَالَ فِي كَلاَمِهِ نَحْنُ الأُمَرَاءُ وَأَنْتُمُ الْوُزَرَاءُ. فَقَالَ حُبَابُ بْنُ الْمُنْذِرِ لاَ وَاللَّهِ لاَ نَفْعَلُ، مِنَّا أَمِيرٌ وَمِنْكُمْ أَمِيرٌ. فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ لاَ، وَلَكِنَّا الأُمَرَاءُ وَأَنْتُمُ الْوُزَرَاءُ هُمْ أَوْسَطُ الْعَرَبِ دَارًا، وَأَعْرَبُهُمْ أَحْسَابًا فَبَايِعُوا عُمَرَ أَوْ أَبَا عُبَيْدَةَ. فَقَالَ عُمَرُ بَلْ نُبَايِعُكَ أَنْتَ، فَأَنْتَ سَيِّدُنَا وَخَيْرُنَا وَأَحَبُّنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَأَخَذَ عُمَرُ بِيَدِهِ فَبَايَعَهُ، وَبَايَعَهُ النَّاسُ، فَقَالَ قَائِلٌ قَتَلْتُمْ سَعْدَ بْنَ عُبَادَةَ. فَقَالَ عُمَرُ قَتَلَهُ اللَّهُ.
Waxaa nooga warramay Ismaaciil bin Cabdillaahi, waxaa nooga warramay Sulaymaan bin Bilaal, oo ka weriyey Hishaam bin Curwah, oo ka weriyey Curwah bin Az-Zubayr, oo ka weriyey Caa’ishah — raḍiyallaahu canhaa — oo ahayd xaaskii Nabiga ﷺ, in Rasuulka Allah ﷺ uu geeriyooday iyadoo Abuu Bakar uu joogay meesha la yiraahdo As-Sunḥ — Ismaaciil wuxuu yiri: macnaheedu waa Al-Caaliyah. Markaasaa Cumar istaagay oo yiri:
"Wallahi, Rasuulka Allah ﷺ ma uusan dhiman!" Wuxuu yiri: "Wallahi, nafteyda wax kale kuma soo dhicin tan mooyaane," wuxuuna yiri: "Allah wuu soo bixin doonaa isaga, wuxuuna jari doonaa gacmaha iyo lugaha ragga qaarkood." Kadib Abuu Bakar baa yimid, wuxuu daboolka ka qaaday wajiga Rasuulka Allah ﷺ, wuuna dhunkaday, isagoo leh: "Aabbahay iyo hooyaday baan kugu furanayaa; waad wanaagsanayd adigoo nool iyo adigoo mayd ahba. Waxaan ku dhaartay Kan naftaydu gacantiisa ku jirto, Allah mar dambe ku ma dhadhansiin doono geeri labaad." Kadib wuu baxay oo yiri: "Kan dhaaranayow, degdeg ha noqon." Markii Abuu Bakar hadlay, Cumar wuu fariistay. Abuu Bakar wuxuu ammaanay oo weyneeyey Allah, wuxuuna yiri: "Ogaada! Qofkii caabudi jiray Muxammad ﷺ, Muxammad wuu dhintay, laakiin qofkii caabuda Allah, Allah waa Nool yahay mana dhinto weligiis." Wuxuu akhriyey Aayadda Allah: {ADIGU WAAD DHIMANAYSAA IYAGUNA WAY DHIMANAYAAN} (39:30). Wuxuuna akhriyey: {MUXAMMAD MA AHAN WAX AAN RASUUL AHAYN; WAXAA KA HORREEYEY RASUULLO BADAN OO SOO MARAY. HADDII UU DHINTO AMA LA DILO, MA WAXAAD KU NOQONAYSAAN CIRBIHIINNA? QOFKII CIRBIHIISA KU NOQDA WAXBA UMA DHIMI KARO ALLAH, ALLAHNA WUXUU ABAALMARIN DOONAA KUWA SHUKRIYA} (3:144). Dadkii way ooyeen iyagoo hiqleynaya. Dhanka kale, Ansaartu waxay ku urureen Sacad bin Cubaadah Saqiifada Banii Saacidah, waxayna yiraahdeen: "Annaga amiir baa naga ah idinkana amiir baa idinka ah." Markaasaa waxaa u tagay Abuu Bakar, Cumar bin Al-Khaṭṭaab iyo Abuu Cubaydah bin Al-Jarraaḥ. Cumar wuxuu rabay inuu hadlo laakiin Abuu Bakar baa aamusiyey. Cumar wuxuu dhihi jiray markii dambe: "Wallahi, ujeeddaydu waxay ahayd oo kaliya inaan iraahdo hadal aan jeclaa, waxaanan ka baqay in Abuu Bakar uusan si fiican u gaarsiin karin." Kadib Abuu Bakar baa hadlay, hadalkiisuna wuxuu ahaa mid aad u fasax badan. Hadalkiisii wuxuu ku yiri: "Annagaa ah madaxda (Amiirrada), idinkuna waxaad tihiin wasiirro (la-taliyeyaal)." Xubaab bin Al-Mundhir baa yiri: "Maya, Wallahi yeeli mayno; annaga amiir baa naga ah idinkana amiir baa idinka ah." Abuu Bakar baa yiri: "Maya, annagaa ah madaxda idinkuna wasiirro baad tihiin, maxaa yeelay iyagu (Qureysh) waa kuwa ugu sharaf badan Carabta dhexdeeda iyo kuwa ugu nasabka fiican. Sidaas darteed, doorta Cumar ama Abuu Cubaydah bin Al-Jarraaḥ." Cumar baa ku yiri Abuu Bakar: "Maya, adigaan ku dooranaynaa, waayo adigu waad tahay sayidkeenna, kan noogu kheyr badan, iyo kan ugu jecel Rasuulka Allah ﷺ agtiisa." Cumar baa qabtay gacantiisa wuuna la baycooday (ballanqaad daacadnimo), dadkiina way la baycoodeen. Nin baa yiri: "Waad disheen Sacad bin Cubaadah." Cumar baa yiri: "Allah baa dilay isaga."
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Abu Bakr wuxuu bulshada isu keenay geeridii Nebiga ﷺ ka dib.
Xadiisku wuxuu ka warramayaa dhacdooyinkii isla markiiba ka dambeeyay geeridii Nebiga ﷺ: Abu Bakr wuxuu bulshada xusuusiyay aayadaha Qur’aanka ee ka hadlaya dhimashada, Ansaar iyo Muhaajiriintuna waxay ka wada tashadeen hoggaanka.
Dadka Madiina ee taageeray Nebiga ﷺ iyo Muslimiintii Maka ka yimid.
Goob kulan oo saqaf leh oo ay qabiilka Banu Saa’ida ku lahaayeen Madiina.
Ballan taageero iyo adeecid loo fidiyo hoggaamiye, inta ay caddaalad ku jirto.
Culimadii hore waxay adkeeyeen in Abu Bakr, isagoo adeegsanaya aayadaha Qur’aanka, bulshada ka caawiyay inay wajahdo geerida Nebiga ﷺ, isla markaana cibaadada si gaar ah loogu jeediyo Allaah. Werintani waxay sidoo kale muujinaysaa muhiimadda wadatashiga iyo ka hortagga kala qaybsanaanta marka hoggaan la dooranayo. Sida uu u sharraxay dhacdooyinku waa warbixin taariikheed, mana aha xeer gooni ah oo qeexaya dhammaan qaababka maamul ee dambe.
- Marka aad maqasho war naxdin leh, Qur’aanka ka raadso hanuun, si taxaddar iyo caddayn lehna u hadal.
- Go’aamada muhiimka ah ee bulshada waqti u qaata wadatashiga, kana hortaga kala qaybsanaanta.
- Ixtiraam dadka aragtiyada kala duwan qaba, dareenkana saar waxa bulshada mideeya.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.