Sahih al-Bukhari, xadiiska 3667
Waxaa weriyey Aisha. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Laga soo bilaabo al‑Bukhari dib ilaa Nabiga ﷺ
- 1Isma'il ibn Abdullahwuxuu u sheegay al‑Bukhariإِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ
- 2Sulayman ibn Bilalسُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ
- 3Hisham ibn Urwaهِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ
- 4Urwa ibn az‑Zubayrعُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ
- 5Rasuulka Alle ﷺرَسُولُ اللَّهِ ﷺ
Siday u kala horreeyaan qoraalka Carabiga ee riwaayaddan. Magacyada waxaa laga soo rogay Carabiga loona qoray farta Laatiinka. Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَاتَ وَأَبُو بَكْرٍ بِالسُّنْحِ ـ قَالَ إِسْمَاعِيلُ يَعْنِي بِالْعَالِيَةِ ـ فَقَامَ عُمَرُ يَقُولُ وَاللَّهِ مَا مَاتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. قَالَتْ وَقَالَ عُمَرُ وَاللَّهِ مَا كَانَ يَقَعُ فِي نَفْسِي إِلاَّ ذَاكَ وَلَيَبْعَثَنَّهُ اللَّهُ فَلَيَقْطَعَنَّ أَيْدِيَ رِجَالٍ وَأَرْجُلَهُمْ. فَجَاءَ أَبُو بَكْرٍ فَكَشَفَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَبَّلَهُ قَالَ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي طِبْتَ حَيًّا وَمَيِّتًا، وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ يُذِيقُكَ اللَّهُ الْمَوْتَتَيْنِ أَبَدًا. ثُمَّ خَرَجَ فَقَالَ أَيُّهَا الْحَالِفُ عَلَى رِسْلِكَ. فَلَمَّا تَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ جَلَسَ عُمَرُ. فَحَمِدَ اللَّهَ أَبُو بَكْرٍ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَقَالَ أَلاَ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم فَإِنَّ مُحَمَّدًا قَدْ مَاتَ، وَمَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ فَإِنَّ اللَّهَ حَىٌّ لاَ يَمُوتُ. وَقَالَ {إِنَّكَ مَيِّتٌ وَإِنَّهُمْ مَيِّتُونَ} وَقَالَ {وَمَا مُحَمَّدٌ إِلاَّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلَى عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئًا وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ} قَالَ فَنَشَجَ النَّاسُ يَبْكُونَ ـ قَالَ ـ وَاجْتَمَعَتِ الأَنْصَارُ إِلَى سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ فِي سَقِيفَةِ بَنِي سَاعِدَةَ فَقَالُوا مِنَّا أَمِيرٌ وَمِنْكُمْ أَمِيرٌ، فَذَهَبَ إِلَيْهِمْ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَأَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ، فَذَهَبَ عُمَرُ يَتَكَلَّمُ فَأَسْكَتَهُ أَبُو بَكْرٍ، وَكَانَ عُمَرُ يَقُولُ وَاللَّهِ مَا أَرَدْتُ بِذَلِكَ إِلاَّ أَنِّي قَدْ هَيَّأْتُ كَلاَمًا قَدْ أَعْجَبَنِي خَشِيتُ أَنْ لاَ يَبْلُغَهُ أَبُو بَكْرٍ، ثُمَّ تَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ فَتَكَلَّمَ أَبْلَغَ النَّاسِ فَقَالَ فِي كَلاَمِهِ نَحْنُ الأُمَرَاءُ وَأَنْتُمُ الْوُزَرَاءُ. فَقَالَ حُبَابُ بْنُ الْمُنْذِرِ لاَ وَاللَّهِ لاَ نَفْعَلُ، مِنَّا أَمِيرٌ وَمِنْكُمْ أَمِيرٌ. فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ لاَ، وَلَكِنَّا الأُمَرَاءُ وَأَنْتُمُ الْوُزَرَاءُ هُمْ أَوْسَطُ الْعَرَبِ دَارًا، وَأَعْرَبُهُمْ أَحْسَابًا فَبَايِعُوا عُمَرَ أَوْ أَبَا عُبَيْدَةَ. فَقَالَ عُمَرُ بَلْ نُبَايِعُكَ أَنْتَ، فَأَنْتَ سَيِّدُنَا وَخَيْرُنَا وَأَحَبُّنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَأَخَذَ عُمَرُ بِيَدِهِ فَبَايَعَهُ، وَبَايَعَهُ النَّاسُ، فَقَالَ قَائِلٌ قَتَلْتُمْ سَعْدَ بْنَ عُبَادَةَ. فَقَالَ عُمَرُ قَتَلَهُ اللَّهُ.
Waxaa nooga warramay Ismaaciil bin Cabdullaahi, waxaa nooga warramay Sulaymaan bin Bilaal, oo ka weriyey Hishaam bin Curwah, oo ka weriyey Curwah bin Az-Zubayr, oo ka weriyey Caa’ishah — raḍiya Allāhu canhaa — oo ahayd xaaskii Nabiga ﷺ, in Rasuulka Alle ﷺ uu geeriyooday iyadoo Abuu Bakar uu joogay meel la yiraahdo As-Sunḥ — Ismaaciil wuxuu yiri: macnaheedu waa Al-Caaliyah. Markaasaa Cumar istaagay oo yiri:
"Wallāhi! Rasuulka Alle ﷺ ma uusan dhiman!" Wuxuu yiri: "Wallāhi! Ma aanan filayn wax aan tan ahayn," wuxuuna yiri: "Alle waa soo bixin doonaa isaga, wuxuuna jari doonaa gacmaha iyo lugaha ragga qaarkood." Markaasaa Abuu Bakar yimid, wuxuu ka fayday wejiga Rasuulka Alle ﷺ, wuuna dhunkaday, isagoo leh: "Aabbahay iyo hooyaday baan kugu furanayaa; waad wanaagsanayd adigoo nool iyo adigoo mayd ahba. Waxaan ku dhaartay Kan naftaydu gacantiisa ku jirta, Alle mar dambe ku ma dhadhamsiin doono geeri." Kadib wuu baxay oo yiri: "Oow dhaartaaya, degdeg ha noqon." Markii Abuu Bakar hadlay, Cumar wuu fariistay. Abuu Bakar wuxuu ammaanay oo weyneeyay Alle, wuxuuna yiri: "Ogaada! Qofkii caabudi jiray Muxammad ﷺ, Muxammad wuu dhintay, laakiin qofkii caabuda Alle, Alle waa Nool yahay mana dhinto weligiis." Wuxuu akhriyay Aayadda Alle: {Adigu waad dhimanaysaa, iyaguna way dhimanayaan} (39:30). Wuxuu kaloo akhriyay: {Muxammad ma aha wax aan Rasuul ahayn; waxaa ka horreeyay rasuullo badan. Haddaba haddii uu dhinto ama la dilo, ma cagahaad dib ugu noqonaysaan? Qofkii cagaha dib ugu noqda, Alle waxba uma dhimi karo, Alle wuxuuna abaalmarin siin doonaa kuwa mahadsha} (3:144). Dadkii way ooyeen iyagoo hiqleynaya. Dhanka kale, Ansaartu waxay ku urureen Sacad bin Cubaadah gudaha Saqiifatu Baniy Saacidah, waxayna yiraahdeen: "Annaga amiir baa naga ah, idinkana amiir baa idinka ah." Markaasaa waxaa u tagay Abuu Bakar, Cumar bin Al-Khaṭṭaab, iyo Abuu Cubaydah bin Al-Jarraaḥ. Cumar wuxuu rabay inuu hadlo laakiin Abuu Bakar baa aamusiyay. Cumar wuxuu dhihi jiray markii dambe: "Wallāhi, waxaan kaliya doonayay inaan iraahdo hadal aan jeclaa, waxaanan ka baqay in Abuu Bakar uusan si fiican u gaarsiin karin." Markaasaa Abuu Bakar hadlay, hadalkiisuna wuxuu ahaa mid aad u balaaqad badan. Wuxuu khudbaddiisa ku yiri: "Annagu waxaan nahay madaxda (Amiirrada), idinkuna waxaad tihiin wasiirrada." Ḥubaab bin Al-Mundhir baa yiri: "Maya, Wallāhi yeeli mayno; annaga amiir baa naga ah, idinkana amiir baa idinka ah." Abuu Bakar baa yiri: "Maya, annagaa madax ah, idinkuna wasiirro baad tihiin, maxaa yeelay iyagu (Quraysh) waa carabta ugu nasab fiican, ugu sharaf badan. Sidaas darteed, bayco siiya Cumar ama Abuu Cubaydah." Cumar baa yiri: "Maya, adigaan ku baycooneynaa, waayo adigu waad noo tahay sayidkeenna, noogu kheyr badan, ugana jeceshahay Rasuulka Alle ﷺ." Markaasaa Cumar qabtay gacantiisa wuuna baycoodey, dadkiina way baycoodeen. Nin baa yiri: "Waad disheen Sacad bin Cubaadah." Cumar baa yiri: "Alle ha dilo isaga."
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Abu Bakr wuxuu bulshada ku baraarujiyey geerida Nabiga ﷺ, wuxuuna ka caawiyey inay midoobaan.
Xadiisku wuxuu ka warramayaa dhacdooyinkii isla markiiba ka dambeeyey geerida Nabiga ﷺ: akhrintii Abu Bakr ayaa kuwii joogay ku baraarujisay geeridiisa, dabadeedna Ansaar ayaa ku kulmay Saqiifada Banu Saa'ida si ay hoggaanka uga wada hadlaan.
Dadka Madiina ee taageeray Nabiga ﷺ iyo Muslimiintii Maka ka soo hijrooday.
Goob kulan oo daboolan oo ay Ansaar isugu yimaadeen.
Ballan adag oo lagu aqoonsanayo laguna taageerayo hoggaamiyaha la doortay.
Culimada hore waxay adkeeyaan in Abu Bakr Qur'aanka ugu xusuusiyey bulshada nolosha weligeed ah ee Alle iyo in rusushu yihiin dad dhinta. Dhacdadu sidoo kale waxay muujinaysaa in hoggaanka Nabiga ﷺ ka dib lagu maareeyey wada-tashi iyo ballan daacadnimo. Culimadu waxay ka soo qaataan muhiimadda deganaanshaha, wada-tashiga iyo ka hortagga kala qaybsanaanta xilliyada dhibaatada; qaybtaasi keligeed ma aha sharraxaad dhammaystiran oo ku saabsan dhammaan xeerarka magacaabista hoggaamiye.
- Marka jahawareer yimaado, u noqo Qur'aanka iyo aqoon lagu kalsoon yahay ka hor intaadan gunaanad faafin.
- Dhibaatada dhexdeeda waqti sii dhegeysiga dadka wax-garadka ah, kuna hadal is-xakamayn.
- Khilaafaadka uga shaqee wada-tashi iyo midnimo, adigoon xaqiiqooyinka ama xuquuqda dadka kale indhaha ka qarsan.
Werintan saxiixa ah waxay ku timid isla silsiladda Caa'isha, waxayna la xiriirtaa warbixinta dhacdooyinkii ka dambeeyey geerida Nabiga ﷺ.
Sahih al-Bukhari · #3665 (Sahih)Werintan saxiixa ah ee isla qaybta Bukhaari waxay bixinaysaa macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan dhacdooyinkii ku xeernaa xilligii ugu dambeeyey ee Nabiga ﷺ.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.