Duullaamadii Nabiga ﷺ · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, xadiiska 4034

Waxaa weriyey Umar ibn al-Khattab. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.

Sahih (lagu kalsoon yahay)Buugga: Duullaamadii Nabiga ﷺ
صحيح البخاري
Yaa weriyey?

Laga soo bilaabo al‑Bukhari dib ilaa Malik ibn Aws ibn al‑Hadathan an‑Nasri

Sahih (lagu kalsoon yahay)
  1. 1Abu al‑Yamanwuxuu u sheegay al‑Bukhariأَبُو الْيَمَانِ
  2. 2Shu'aybشُعَيْبٌ
  3. 3Az‑Zuhriالزُّهْرِيِّ
  4. 4Malik ibn Aws ibn al‑Hadathan an‑Nasriمَالِكُ بْنُ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ النَّصْرِيُّ

Siday u kala horreeyaan qoraalka Carabiga ee riwaayaddan. Magacyada waxaa laga soo rogay Carabiga loona qoray farta Laatiinka. Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.

Riwaayadda

Qoraalka Carabiga

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ النَّصْرِيُّ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ دَعَاهُ إِذْ جَاءَهُ حَاجِبُهُ يَرْفَا فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ، وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدٍ يَسْتَأْذِنُونَ فَقَالَ نَعَمْ، فَأَدْخِلْهُمْ‏.‏ فَلَبِثَ قَلِيلاً، ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عَبَّاسٍ وَعَلِيٍّ يَسْتَأْذِنَانِ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَلَمَّا دَخَلاَ قَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا، وَهُمَا يَخْتَصِمَانِ فِي الَّذِي أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ بَنِي النَّضِيرِ، فَاسْتَبَّ عَلِيٌّ وَعَبَّاسٌ، فَقَالَ الرَّهْطُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنَهُمَا وَأَرِحْ أَحَدَهُمَا مِنَ الآخَرِ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ اتَّئِدُوا، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏‏.‏ يُرِيدُ بِذَلِكَ نَفْسَهُ‏.‏ قَالُوا قَدْ قَالَ ذَلِكَ‏.‏ فَأَقْبَلَ عُمَرُ عَلَى عَبَّاسٍ وَعَلِيٍّ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ قَالَ ذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَإِنِّي أُحَدِّثُكُمْ عَنْ هَذَا الأَمْرِ، إِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ كَانَ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْفَىْءِ بِشَىْءٍ لَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا غَيْرَهُ فَقَالَ جَلَّ ذِكْرُهُ ‏{‏وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلاَ رِكَابٍ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏قَدِيرٌ‏}‏ فَكَانَتْ هَذِهِ خَالِصَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ، وَلاَ اسْتَأْثَرَهَا عَلَيْكُمْ، لَقَدْ أَعْطَاكُمُوهَا وَقَسَمَهَا فِيكُمْ، حَتَّى بَقِيَ هَذَا الْمَالُ مِنْهَا، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةَ سَنَتِهِمْ مِنْ هَذَا الْمَالِ، ثُمَّ يَأْخُذُ مَا بَقِيَ فَيَجْعَلُهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ، فَعَمِلَ ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَيَاتَهُ، ثُمَّ تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ فَأَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقَبَضَهُ أَبُو بَكْرٍ، فَعَمِلَ فِيهِ بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنْتُمْ حِينَئِذٍ‏.‏ فَأَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ وَقَالَ تَذْكُرَانِ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ عَمِلَ فِيهِ كَمَا تَقُولاَنِ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُ فِيهِ لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ أَبَا بَكْرٍ فَقُلْتُ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ‏.‏ فَقَبَضْتُهُ سَنَتَيْنِ مِنْ إِمَارَتِي أَعْمَلُ فِيهِ بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي فِيهِ صَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ جِئْتُمَانِي كِلاَكُمَا وَكَلِمَتُكُمَا وَاحِدَةٌ وَأَمْرُكُمَا جَمِيعٌ، فَجِئْتَنِي ـ يَعْنِي عَبَّاسًا ـ فَقُلْتُ لَكُمَا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا بَدَا لِي أَنْ أَدْفَعَهُ إِلَيْكُمَا قُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا دَفَعْتُهُ إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ وَمِيثَاقَهُ لَتَعْمَلاَنِ فِيهِ بِمَا عَمِلَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ، وَمَا عَمِلْتُ فِيهِ مُذْ وَلِيتُ، وَإِلاَّ فَلاَ تُكَلِّمَانِي، فَقُلْتُمَا ادْفَعْهُ إِلَيْنَا بِذَلِكَ‏.‏ فَدَفَعْتُهُ إِلَيْكُمَا، أَفَتَلْتَمِسَانِ مِنِّي قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ فَوَاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ لاَ أَقْضِي فِيهِ بِقَضَاءٍ غَيْرِ ذَلِكَ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ، فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهُ، فَادْفَعَا إِلَىَّ فَأَنَا أَكْفِيكُمَاهُ‏.‏ قَالَ فَحَدَّثْتُ هَذَا الْحَدِيثَ، عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ فَقَالَ صَدَقَ مَالِكُ بْنُ أَوْسٍ، أَنَا سَمِعْتُ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَقُولُ أَرْسَلَ أَزْوَاجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عُثْمَانَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ يَسْأَلْنَهُ ثُمُنَهُنَّ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم، فَكُنْتُ أَنَا أَرُدُّهُنَّ، فَقُلْتُ لَهُنَّ أَلاَ تَتَّقِينَ اللَّهَ، أَلَمْ تَعْلَمْنَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ ‏"‏ لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ـ يُرِيدُ بِذَلِكَ نَفْسَهُ ـ إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْمَالِ ‏"‏‏.‏ فَانْتَهَى أَزْوَاجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى مَا أَخْبَرَتْهُنَّ‏.‏ قَالَ فَكَانَتْ هَذِهِ الصَّدَقَةُ بِيَدِ عَلِيٍّ، مَنَعَهَا عَلِيٌّ عَبَّاسًا فَغَلَبَهُ عَلَيْهَا، ثُمَّ كَانَ بِيَدِ حَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ، ثُمَّ بِيَدِ حُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ، ثُمَّ بِيَدِ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ وَحَسَنِ بْنِ حَسَنٍ، كِلاَهُمَا كَانَا يَتَدَاوَلاَنِهَا، ثُمَّ بِيَدِ زَيْدِ بْنِ حَسَنٍ، وَهْىَ صَدَقَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَقًّا‏.‏

Tarjumaad

Waxaa wariyey Maalik bin Aws Al-Xadathan An-Nasri: In mar uu Cumar bin Al-Khadhaab u yeeray, isagoo la fadhiya, waxaa u yimid waardiyihiisii Yarfa wuxuuna yiri,

"Ma u ogolaataa inay soo galaan Cusmaan, Cabdiraxmaan bin Cowf, Az-Zubayr iyo Sacd (bin Abi Waqqaas) oo idankaaga sugaya?" Cumar wuxuu yiri, "Haa, u daa ha soo galaane." Muddo yar kadib, Yarfa ayaa mar kale yimid oo yiri, "Ma u ogolaataa inay soo galaan Cali iyo Cabbaas oo idan weydiisanaya?" Cumar wuxuu yiri, "Haa." Markii ay labadoodu soo galeen, Cabbaas wuxuu yiri, "Amiirka Mu’miniintaay! Noo kala xukun aniga iyo kan (Cali)." Labadooduba way isku haysteen hantidii Bani An-Nadiir ee Alle siiyey Rasuulkiisa ﷺ sidii Fay (booti dagaal la’aan lagu helay). Cali iyo Cabbaas way is canaanteen. Dadkii goobta joogay (Cusmaan iyo asxaabtiisa) waxay yiraahdeen, "Amiirka Mu’miniintaay! U xukun arrinkooda oo midba midka kale ka raaxee." Cumar wuxuu yiri, "Suga, waxaan idinku dhaariyey Alle, oo idankiisa ay cirka iyo dhulku ku taagan yihiin! Ma ogtihiin in Rasuulka Alle ﷺ yiri, 'Annagu [Anbiyadu] dhaxal ma lihin, wixii aan ka tagno waa sadaqo,' taasna wuxuu ula jeeday naftiisa?" Waxay yiraahdeen (Cusmaan iyo kooxdiisa), "Wuu yiri hadalkaas." Kadib Cumar wuxuu u jeestay Cali iyo Cabbaas wuxuuna yiri, "Waxaan idinku dhaariyey Alle! Ma ogtihiin in Rasuulka Alle ﷺ yiri hadalkaas?" Waxay yiraahdeen, "Haa." Wuxuu yiri, "Haddaba arrintaan baan idinkala hadlayaa. Alle Subxaanahu wuxuu Rasuulkiisa ﷺ ku gaar yeelay qayb ka mid ah Faygan oo uusan cid kale siinin. Alle wuxuu yiri: 'Wixii Alle siiyey Rasuulkiisa oo iyaga ka mid ah - idinku uma aad diririn faras ama geel toona. Laakiin Alle wuxuu awood siiyaa Rusushiisa cidduu doono, Allena wax walba wuu karaa.' (59:6) Hantidaan waxay u gaar ahayd Rasuulka Alle ﷺ. Laakiin wallaahi, Nabigu ﷺ iskuma uusan koobin, idinkamana uusan hor istaagin, ee wuu idin siiyey oo idinku qaybiyey ilaa intaan ka hartay mooyaane. Rasuulka Alle ﷺ wuxuu hantidaan ka bixin jiray kharaashka sanadlaha ah ee ehelkiisa, wixii harana wuxuu gelin jiray meesha hantida Alle la geliyo (sadaqada). Rasuulka Alle ﷺ sidaas buu samayn jiray noloshiisii oo dhan. Kadib Nabigu ﷺ wuu geeriyooday, Abu Bakrna wuxuu yiri, 'Anigu waxaan ahay waliyga Rasuulka Alle ﷺ.' Sidaas buu Abu Bakr ula wareegay hantidii, wuxuuna ugu shaqeeyey sidii Rasuulka Alle ﷺ ugu shaqeyn jiray, idinkuna waad ogaydeen xilligaas." Kadib Cumar wuxuu u jeestay Cali iyo Cabbaas wuxuuna yiri, "Waad xusuusataan in Abu Bakr ugu shaqeeyey sidii aad sheegteen, Allena wuu ogyahay inuu arrinkaas ka ahaa mid run sheega, wanaagsan, hanuunsan oo xaqa raacsan. Kadib Alle wuu oofsaday Abu Bakr, anna waxaan iri, 'Anigu waxaan ahay waliyga Rasuulka Alle ﷺ iyo Abu Bakr.' Labadii sano ee ugu horreysay khilaafadayda waan hayey hantidaas, waxaanan ugu shaqeynayey sidii Rasuulka Alle ﷺ iyo Abu Bakr; Allena wuu ogyahay inaan arrinkaas ka ahay mid run sheega, wanaagsan, hanuunsan oo xaqa raacsan. Kadib labadiinnuba waad ii timaadeen (Cali iyo Cabbaas), hadalkiinnuna wuu isku mid ahaa. Cabbaasow! Adiguna waad ii timid. Waxaan idinku iri Rasuulka Alle ﷺ wuxuu yiri, 'Dhaxal ma lihin, wixii aan ka tagno waa sadaqo.' Markii ay ila noqotay inaan idin siiyo hantidaan, waxaan iri, 'Haddaad doontaan waan idin siinayaa iyadoo shardi tahay inaad Alle agtiisa kaga ballan qaaddaan inaad ugu shaqaysaan sidii Rasuulka Alle ﷺ iyo Abu Bakr ugu shaqeeyeen, iyo sidii aan ugu shaqeeyey tan iyo markii aan xilka qabtay; haddii kale ha ila hadlina (arrinkeeda).' Labadiinnuba waxaad igu tiri, 'Shardigaas nagu sii.' Sidaas baan idinkugu wareejiyey. Ma waxaad iga doonaysaan xukun aan kaas ahayn? Wallaahi, oo idankiisa ay cirka iyo dhulku ku taagan yihiin, xukun aan kaas ahayn kuma xukumayo ilaa Saacaddu ka dhacdo. Haddaad kari weydaan maamulkeeda, ii soo celiya, anna waan idiin ku filnahaye." Wariyaha hoose wuxuu yiri, "Xadiiskaan waxaan u wariyey Curwa bin Az-Zubayr, wuxuuna yiri, 'Maalik bin Aws run buu sheegay.' Waxaan maqlay Caasha, xaaskii Nabiga ﷺ, oo leh, 'Haweenkii Nabiga ﷺ waxay u direen Cusmaan inuu Abu Bakr weydiiyo rubucooda (1/8) Faygii Alle siiyey Rasuulkiisa. Laakiin waan celin jiray oo ku oran jiray: Alle kama baqaysaan miyaa? Miyaadan ogayn in Nabigu ﷺ oran jiray: Dhaxal ma lihin, wixii aan ka tagno waa sadaqo? Nabigu ﷺ naftiisa buu ula jeeday.' Waxay ku dartay: 'Qoyska Maxamed ﷺ hantidaan bay ka cuni karaan.' Sidaas bay haweenkii Nabiga ﷺ uga hareen dalabkoodii markaan u sheegay arrinkaas." Hantidaan (Sadaqada) waxay gacanta u gashay Cali, wuxuuna ka hor istaagay Cabbaas, wuuna kaga adkaaday. Kadib waxay gashay gacanta Xasan bin Cali, kadib Xuseen bin Cali, kadib Cali bin Xuseen iyo Xasan bin Xasan, labadooduba way isku beddeli jireen maamulkeeda, kadibna waxay gashay gacanta Zayd bin Xasan, waana sadaqadii Rasuulka Alle ﷺ ee xaqqa ahayd.

Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.

Fariinta Muhiimka ah

Hantida Nabiga ﷺ waxaa loo maamuli jiray sadaqo ahaan, mana la dhaxli jirin.

Asalka iyo sababta

Cumar wuxuu isugu yeeray Maalik ibn Aws iyo qaar ka mid ah saxaabada markii Cabbaas iyo Cali ay ka codsadeen inuu go’aan ka gaaro hantida Banu an-Naḍiir. Wuxuu xusuusiyey hadalkii Nabiga ﷺ iyo heshiisyadii ku saabsanaa maamulkeeda.

Erayada adag oo la sharxay
Fay’

Hanti ku soo biirta bulshada Muslimiinta iyada oo aan dagaal loo gelin.

Sadaqo

Sadaqo; halkan waxay tilmaamaysaa hanti aan loo qaybin dhaxal shakhsiyeed ahaan.

Amiir al-Mu’miniin

Magacaabista hoggaamiyaha mu’miniinta; halkan waxaa loola jeedaa khaliif Cumar.

Waxa culimadu ka fahmeen

Culimada hore waxay hadalka ah ‘Annaga nala dhaxli maayo; wixii aan ka tagno waa sadaqo’ ka fahmeen in nebiyadu aanay ka tegin dhaxal loo qaybiyo xeerarka caadiga ah ee dhaxalka. Hantidu waxay ahaanaysaa mid loogu talagalay danta guud; sida werintu sheegtayna, qoyska Nabiga ﷺ waxaa laga siin karay nololmaalmeedkooda. Culimadu sidoo kale waxay ka hadleen in maamulkeedu yahay masuuliyad dowladeed oo si taxaddar leh, waafaqsanna ujeeddada loo asteeyey, loo guto. Afarta mad-hab ee Sunniga ahi waxay aqoonsan yihiin xeerkan gaarka ah ee khuseeya dhaxalka nebiyada.

Casharrada maanta
  1. Hantida guud marka hore si cad ugu qeex cidda maamulaysa iyo ujeeddada loo adeegsanayo.
  2. Marka khilaaf dhaco, dalbo go’aan si taxaddar leh loo gaaray, oo tixgeli heshiisyada iyo xeerarka khuseeya.
  3. Hantida laguu aamminay si hufan u maamul, kuna wareeji cid kale haddii aanad mar dambe si masuuliyad leh u maamuli karin.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada

Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.