Hordhac · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, xadiiska 4033

Waxaa weriyey Umar ibn al-Khattab. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.

Sahih (lagu kalsoon yahay)Buugga: Hordhac
صحيح البخاري
Yaa weriyey?

Laga soo bilaabo al‑Bukhari dib ilaa Malik ibn Aws ibn al‑Hadathan an‑Nasri

Sahih (lagu kalsoon yahay)
  1. 1Abu al‑Yamanwuxuu u sheegay al‑Bukhariأَبُو الْيَمَانِ
  2. 2Shu'aybشُعَيْبٌ
  3. 3Az‑Zuhriالزُّهْرِيِّ
  4. 4Malik ibn Aws ibn al‑Hadathan an‑Nasriمَالِكُ بْنُ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ النَّصْرِيُّ

Siday u kala horreeyaan qoraalka Carabiga ee riwaayaddan. Magacyada waxaa laga soo rogay Carabiga loona qoray farta Laatiinka. Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.

Riwaayadda

Qoraalka Carabiga

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ النَّصْرِيُّ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ دَعَاهُ إِذْ جَاءَهُ حَاجِبُهُ يَرْفَا فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ، وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدٍ يَسْتَأْذِنُونَ فَقَالَ نَعَمْ، فَأَدْخِلْهُمْ‏.‏ فَلَبِثَ قَلِيلاً، ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عَبَّاسٍ وَعَلِيٍّ يَسْتَأْذِنَانِ قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَلَمَّا دَخَلاَ قَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا، وَهُمَا يَخْتَصِمَانِ فِي الَّذِي أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ بَنِي النَّضِيرِ، فَاسْتَبَّ عَلِيٌّ وَعَبَّاسٌ، فَقَالَ الرَّهْطُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنَهُمَا وَأَرِحْ أَحَدَهُمَا مِنَ الآخَرِ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ اتَّئِدُوا، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏‏.‏ يُرِيدُ بِذَلِكَ نَفْسَهُ‏.‏ قَالُوا قَدْ قَالَ ذَلِكَ‏.‏ فَأَقْبَلَ عُمَرُ عَلَى عَبَّاسٍ وَعَلِيٍّ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ قَالَ ذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَإِنِّي أُحَدِّثُكُمْ عَنْ هَذَا الأَمْرِ، إِنَّ اللَّهَ سُبْحَانَهُ كَانَ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْفَىْءِ بِشَىْءٍ لَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا غَيْرَهُ فَقَالَ جَلَّ ذِكْرُهُ ‏{‏وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلاَ رِكَابٍ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏قَدِيرٌ‏}‏ فَكَانَتْ هَذِهِ خَالِصَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، ثُمَّ وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ، وَلاَ اسْتَأْثَرَهَا عَلَيْكُمْ، لَقَدْ أَعْطَاكُمُوهَا وَقَسَمَهَا فِيكُمْ، حَتَّى بَقِيَ هَذَا الْمَالُ مِنْهَا، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةَ سَنَتِهِمْ مِنْ هَذَا الْمَالِ، ثُمَّ يَأْخُذُ مَا بَقِيَ فَيَجْعَلُهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ، فَعَمِلَ ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَيَاتَهُ، ثُمَّ تُوُفِّيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ فَأَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقَبَضَهُ أَبُو بَكْرٍ، فَعَمِلَ فِيهِ بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنْتُمْ حِينَئِذٍ‏.‏ فَأَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ وَقَالَ تَذْكُرَانِ أَنَّ أَبَا بَكْرٍ عَمِلَ فِيهِ كَمَا تَقُولاَنِ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُ فِيهِ لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ أَبَا بَكْرٍ فَقُلْتُ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ‏.‏ فَقَبَضْتُهُ سَنَتَيْنِ مِنْ إِمَارَتِي أَعْمَلُ فِيهِ بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي فِيهِ صَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ جِئْتُمَانِي كِلاَكُمَا وَكَلِمَتُكُمَا وَاحِدَةٌ وَأَمْرُكُمَا جَمِيعٌ، فَجِئْتَنِي ـ يَعْنِي عَبَّاسًا ـ فَقُلْتُ لَكُمَا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا بَدَا لِي أَنْ أَدْفَعَهُ إِلَيْكُمَا قُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا دَفَعْتُهُ إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ وَمِيثَاقَهُ لَتَعْمَلاَنِ فِيهِ بِمَا عَمِلَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ، وَمَا عَمِلْتُ فِيهِ مُذْ وَلِيتُ، وَإِلاَّ فَلاَ تُكَلِّمَانِي، فَقُلْتُمَا ادْفَعْهُ إِلَيْنَا بِذَلِكَ‏.‏ فَدَفَعْتُهُ إِلَيْكُمَا، أَفَتَلْتَمِسَانِ مِنِّي قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ فَوَاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ لاَ أَقْضِي فِيهِ بِقَضَاءٍ غَيْرِ ذَلِكَ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ، فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهُ، فَادْفَعَا إِلَىَّ فَأَنَا أَكْفِيكُمَاهُ‏.‏ قَالَ فَحَدَّثْتُ هَذَا الْحَدِيثَ، عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ فَقَالَ صَدَقَ مَالِكُ بْنُ أَوْسٍ، أَنَا سَمِعْتُ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَقُولُ أَرْسَلَ أَزْوَاجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عُثْمَانَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ يَسْأَلْنَهُ ثُمُنَهُنَّ مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم، فَكُنْتُ أَنَا أَرُدُّهُنَّ، فَقُلْتُ لَهُنَّ أَلاَ تَتَّقِينَ اللَّهَ، أَلَمْ تَعْلَمْنَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ ‏"‏ لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ـ يُرِيدُ بِذَلِكَ نَفْسَهُ ـ إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْمَالِ ‏"‏‏.‏ فَانْتَهَى أَزْوَاجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى مَا أَخْبَرَتْهُنَّ‏.‏ قَالَ فَكَانَتْ هَذِهِ الصَّدَقَةُ بِيَدِ عَلِيٍّ، مَنَعَهَا عَلِيٌّ عَبَّاسًا فَغَلَبَهُ عَلَيْهَا، ثُمَّ كَانَ بِيَدِ حَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ، ثُمَّ بِيَدِ حُسَيْنِ بْنِ عَلِيٍّ، ثُمَّ بِيَدِ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ وَحَسَنِ بْنِ حَسَنٍ، كِلاَهُمَا كَانَا يَتَدَاوَلاَنِهَا، ثُمَّ بِيَدِ زَيْدِ بْنِ حَسَنٍ، وَهْىَ صَدَقَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَقًّا‏.‏

Tarjumaad

Waxaa weriyey Maalik bin Aws Al-Xadathan An-Nasri: In mar uu Cumar bin Al-Khadhaab u yeeray, isagoo la fadhiya, waxaa u yimid waardiyihiisii Yarfa wuxuuna yiri,

"Ma u ogolaataa Cusmaan, Cabdiraxmaan bin Cowf, Az-Zubayr iyo Sacad (bin Abii Waqqaas) oo idankaaga sugaya?" Cumar wuxuu yiri, "Haa, soo daa." Muddo yar kadib, Yarfa ayaa mar kale yimid oo yiri, "Ma u ogolaataa Cali iyo Cabbaas oo idan weydiisanaya?" Cumar wuxuu yiri, "Haa." Markii ay labadoodu soo galeen, Cabbaas wuxuu yiri, "Amiirka Mu’miniinta! Ii xukun aniga iyo kan (Cali)." Labadooduba way isku haysteen hantidii reer Banii Nadhiir ee Alle siiyey Rasuulkiisa ﷺ sidii Fay (hanti dagaal la'aan lagu helay), Cali iyo Cabbaasna way is caayeen. Dadkii joogay (Cusmaan iyo asxaabtiisu) waxay yiraahdeen, "Amiirka Mu’miniinta! U xukun arrinkooda oo midba midka kale ka raaxee." Cumar wuxuu yiri, "Suga, waxaan idinku dhaariyey Alle, oo idankiisa ay cirka iyo dhulku ku taagan yihiin! Ma ogtihiin in Rasuulka Alle ﷺ yiri, 'Annagu (Anbiyadu) dhaxal ma lihin, wixii aan ka tagno waa sadaqo,' isagoo naftiisa ka hadlaya?" Waxay yiraahdeen (Cusmaan iyo kooxdiisu), "Wuu yiri hadalkaas." Kadib Cumar wuxuu u jeestay Cali iyo Cabbaas wuxuuna yiri, "Waxaan idinku dhaariyey Alle! Ma ogtihiin in Rasuulka Alle ﷺ yiri hadalkaas?" Waxay yiraahdeen, "Haa." Wuxuu yiri, "Haddaba arrintaan ayaan idinka waramayaa. Alle Subxaanahu wuxuu Rasuulkiisa ﷺ ku gaar yeelay Fay-gaan wax uusan cid kale siinin. Alle wuxuu yiri: 'Wixii Alle siiyey Rasuulkiisa oo iyaga ka mid ah - idinku uma aad dirin faras ama geel. Laakiin Alle wuxuu awood siiyaa Rusushiisa cidduu doono, Allena wax walba wuu karaa.' (59:6) Hantidaan waxay u gaar ahayd Rasuulka Alle ﷺ. Laakiin wallaahi, Nebigu ﷺ iskuma uusan koobin, idinkamana uusan hor istaagin, ee wuu idin siiyey oo idinku qaybiyey ilaa intaan ka hartay mooyaane. Rasuulka Alle ﷺ wuxuu hantidaan ka bixin jiray kharaashka sanadlaha ah ee ehelkiisa, wixii harana wuxuu gelin jiray meesha hantida Alle la geliyo (sadaqada). Rasuulka Alle ﷺ sidaas buu samayn jiray noloshiisii oo dhan, kadib markii uu Nebigu ﷺ geeriyooday, Abuu Bakar wuxuu yiri, 'Anigu waxaan ahay waliyga Rasuulka Alle ﷺ.' Abuu Bakar baa la wareegay hantidii, wuxuuna ku maamulay sidii Rasuulka Alle ﷺ u maamuli jiray, idinkuna waad ogaydeen xilligaas." Kadib Cumar wuxuu u jeestay Cali iyo Cabbaas wuxuuna yiri, "Waad xusuusataan in Abuu Bakar ku maamulay sidii aad sheegteen, Allena waa og yahay inuu arrintaas ka ahaa mid run sheega, wanaagsan, hanuunsan oo xaqa raacsan. Kadib markii Alle oofsaday Abuu Bakar, waxaan iri, 'Anigu waxaan ahay waliyga Rasuulka Alle ﷺ iyo Abuu Bakar.' Labadii sano ee ugu horreysay khilaafadayda waan haystay hantidaas, waxaanan ku maamulay sidii Rasuulka Alle ﷺ iyo Abuu Bakar, Allena waa og yahay inaan ahay mid run sheega, wanaagsan, hanuunsan oo xaqa raacsan. Kadib labadiinnuba waad ii timaadeen (Cali iyo Cabbaas), hadalkiinnuna wuu isku mid ahaa, Cabbaasow! Adiguna waad ii timid. Waxaan idinku iri Rasuulka Alle ﷺ wuxuu yiri, 'Dhaxal ma lihin, wixii aan ka tagno waa sadaqo.' Markii ay ila noqotay inaan idin siiyo hantidaas, waxaan iri, 'Haddaad doontaan waan idin siinayaa iyadoo shardi laga dhigayo inaad Alle ballan qaaddaan oo axdi adag la gashaan inaad ku maamushaan sidii Rasuulka Alle ﷺ iyo Abuu Bakar u maamuleen, iyo sidii aan u maamulay tan iyo markii aan xilka qabtay, haddii kalena ha ila hadlina.' Labadiinnuba waxaad igu tidhaahdeen, 'Sidaas nagu sii.' Waana idinku siiyey shartidaas. Haddaba ma waxaad iga doonaysaan xukun aan kaas ahayn? Wallaahi, oo idankiisa ay cirka iyo dhulku ku taagan yihiin, xukun aan kaas ahayn kuma xukumayo ilaa Saacaddu ka kacdo. Haddaad kari weydaan maamulkeeda, ii soo celiya, anaa idiin filanaye." Weriyuhu wuxuu yiri, "Xadiiskaan waxaan u waramay Curwa bin Az-Zubayr, wuxuuna yiri, 'Maalik bin Aws run buu sheegay.' Waxaan maqlay Caasha, xaaskii Nebiga ﷺ, oo leh, 'Haweenkii Nebiga ﷺ waxay u direen Cusmaan inuu Abuu Bakar weydiiyo rubuc-thumunkoodii (1/8) Fay-gii Alle siiyey Rasuulkiisa. Laakiin anaa ka celin jiray, waxaanan ku oran jiray: Alle kama baqaysaan miyaa? Miyaadan ogayn in Nebigu ﷺ oran jiray: Dhaxal ma lihin, wixii aan ka tagno waa sadaqo - isagoo naftiisa ka hadlaya? Qoyska Muxammad ﷺ hantidaan bay wax ka cunaan.' Haweenkii Nebiga ﷺ way ka tageen dalabkoodii markaan u waramay." Hantidaan sadaqada ah waxay gacanta u gashay Cali, wuxuuna ka hor istaagay Cabbaas, wuuna kaga adkaaday. Kadib waxay gashay gacanta Xasan bin Cali, kadib Xuseen bin Cali, kadib Cali bin Xuseen iyo Xasan bin Xasan, labadooduba way isku beddeli jireen, kadibna Zayd bin Xasan, waana sadaqadii Rasuulka Alle ﷺ ee xaqqa ahayd.

Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.

Fariinta Muhiimka ah

Hantida Nabiga ﷺ waxay ahayd sadaqo, waxaana loo maamuli jiray hanti dadweyne oo la aaminay.

Asalka iyo sababta

‘Umar wuxuu dhexdhexaadiyey khilaaf u dhexeeyey ‘Ali iyo ‘Abbās oo ku saabsanaa maamulka hantidii Banū an-Naḍīr. Wuxuu xusuusiyey hadalkii Nabiga ﷺ ee ahaa in waxa ay anbiyadu ka tagaan ay sadaqo yihiin, iyo heshiisyadii maamul ee ay hore u aqbaleen.

Erayada adag oo la sharxay
fay’

Hanti ku soo dhacda bulshada Muslimka ah dagaal la’aan.

ṣadaqah

Sadaqo; halkan waxay tilmaamaysaa hanti aan loo qaybin dhaxal shakhsiyeed.

Hanti dadweyne oo la aaminay

Hanti lagu aaminay maamulka, waana in loo maamulaa xeerarka lagu heshiiyey iyo ujeeddada loogu talagalay.

Waxa culimadu ka fahmeen

Culimada hore waxay werintan ka fahmeen in hantida Nabiga ﷺ aan loo qaybin dhaxal caadi ah oo dhex mara dhaxlayaasha, balse ay sadaqo ahaan u sii ahaato, qoyskiisana lagu daboolo masruufkooda. ‘Umar wuxuu adkeeyey in maamulayaashu hantida u maamulaan si waafaqsan habkii Nabiga ﷺ, iyo in xilka maamulku aanu qofka siinayn xuquuq lahaansho gaar ah. Afarta mad-habood ee Sunni waxay aqoonsan yihiin xeerka gaarka ah ee ah in anbiyada aan loo dhaxlin habka caadiga ah; hase yeeshee, qoyska Nabiga ﷺ waa laga masruufi karaa hantidan iyadoo la raacayo xeerarka khuseeya.

Casharrada maanta
  1. Heshiisyada ku saabsan maamulka iyo kharashgaraynta hantida guud si cad u diiwaangeli oo ku dhaqan.
  2. Khilaafka ha ku xallin degdeg: dhegayso dadka ay khusayso, sheegashooyinkoodana ku miisaan aqoon sugan.
  3. Kala saar hantida gaarka ah iyo hantida aad dadka kale wakiil uga tahay inaad maamusho.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada

Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.