Duullaamadii Nabiga ﷺ · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, xadiiska 4039

Waxaa weriyey Al-Bara ibn Azib. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.

Sahih (lagu kalsoon yahay)Buugga: Duullaamadii Nabiga ﷺ
صحيح البخاري
Yaa weriyey?

Waxaa weriyey Al-Bara ibn Azib

Sahih (lagu kalsoon yahay)

Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.

Riwaayadda

Qoraalka Carabiga

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى أَبِي رَافِعٍ الْيَهُودِيِّ رِجَالاً مِنَ الأَنْصَارِ، فَأَمَّرَ عَلَيْهِمْ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَتِيكٍ، وَكَانَ أَبُو رَافِعٍ يُؤْذِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَيُعِينُ عَلَيْهِ، وَكَانَ فِي حِصْنٍ لَهُ بِأَرْضِ الْحِجَازِ، فَلَمَّا دَنَوْا مِنْهُ، وَقَدْ غَرَبَتِ الشَّمْسُ، وَرَاحَ النَّاسُ بِسَرْحِهِمْ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لأَصْحَابِهِ اجْلِسُوا مَكَانَكُمْ، فَإِنِّي مُنْطَلِقٌ، وَمُتَلَطِّفٌ لِلْبَوَّابِ، لَعَلِّي أَنْ أَدْخُلَ‏.‏ فَأَقْبَلَ حَتَّى دَنَا مِنَ الْبَابِ ثُمَّ تَقَنَّعَ بِثَوْبِهِ كَأَنَّهُ يَقْضِي حَاجَةً، وَقَدْ دَخَلَ النَّاسُ، فَهَتَفَ بِهِ الْبَوَّابُ يَا عَبْدَ اللَّهِ إِنْ كُنْتَ تُرِيدُ أَنْ تَدْخُلَ فَادْخُلْ، فَإِنِّي أُرِيدُ أَنْ أُغْلِقَ الْبَابَ‏.‏ فَدَخَلْتُ فَكَمَنْتُ، فَلَمَّا دَخَلَ النَّاسُ أَغْلَقَ الْبَابَ، ثُمَّ عَلَّقَ الأَغَالِيقَ عَلَى وَتَدٍ قَالَ فَقُمْتُ إِلَى الأَقَالِيدِ، فَأَخَذْتُهَا فَفَتَحْتُ الْبَابَ، وَكَانَ أَبُو رَافِعٍ يُسْمَرُ عِنْدَهُ، وَكَانَ فِي عَلاَلِيَّ لَهُ، فَلَمَّا ذَهَبَ عَنْهُ أَهْلُ سَمَرِهِ صَعِدْتُ إِلَيْهِ، فَجَعَلْتُ كُلَّمَا فَتَحْتُ بَابًا أَغْلَقْتُ عَلَىَّ مِنْ دَاخِلٍ، قُلْتُ إِنِ الْقَوْمُ نَذِرُوا بِي لَمْ يَخْلُصُوا إِلَىَّ حَتَّى أَقْتُلَهُ‏.‏ فَانْتَهَيْتُ إِلَيْهِ، فَإِذَا هُوَ فِي بَيْتٍ مُظْلِمٍ وَسْطَ عِيَالِهِ، لاَ أَدْرِي أَيْنَ هُوَ مِنَ الْبَيْتِ فَقُلْتُ يَا أَبَا رَافِعٍ‏.‏ قَالَ مَنْ هَذَا فَأَهْوَيْتُ نَحْوَ الصَّوْتِ، فَأَضْرِبُهُ ضَرْبَةً بِالسَّيْفِ، وَأَنَا دَهِشٌ فَمَا أَغْنَيْتُ شَيْئًا، وَصَاحَ فَخَرَجْتُ مِنَ الْبَيْتِ، فَأَمْكُثُ غَيْرَ بَعِيدٍ ثُمَّ دَخَلْتُ إِلَيْهِ فَقُلْتُ مَا هَذَا الصَّوْتُ يَا أَبَا رَافِعٍ‏.‏ فَقَالَ لأُمِّكَ الْوَيْلُ، إِنَّ رَجُلاً فِي الْبَيْتِ ضَرَبَنِي قَبْلُ بِالسَّيْفِ، قَالَ فَأَضْرِبُهُ ضَرْبَةً أَثْخَنَتْهُ وَلَمْ أَقْتُلْهُ، ثُمَّ وَضَعْتُ ظُبَةَ السَّيْفِ فِي بَطْنِهِ حَتَّى أَخَذَ فِي ظَهْرِهِ، فَعَرَفْتُ أَنِّي قَتَلْتُهُ، فَجَعَلْتُ أَفْتَحُ الأَبْوَابَ بَابًا بَابًا حَتَّى انْتَهَيْتُ إِلَى دَرَجَةٍ لَهُ، فَوَضَعْتُ رِجْلِي وَأَنَا أُرَى أَنِّي قَدِ انْتَهَيْتُ إِلَى الأَرْضِ فَوَقَعْتُ فِي لَيْلَةٍ مُقْمِرَةٍ، فَانْكَسَرَتْ سَاقِي، فَعَصَبْتُهَا بِعِمَامَةٍ، ثُمَّ انْطَلَقْتُ حَتَّى جَلَسْتُ عَلَى الْبَابِ فَقُلْتُ لاَ أَخْرُجُ اللَّيْلَةَ حَتَّى أَعْلَمَ أَقَتَلْتُهُ فَلَمَّا صَاحَ الدِّيكُ قَامَ النَّاعِي عَلَى السُّورِ فَقَالَ أَنْعَى أَبَا رَافِعٍ تَاجِرَ أَهْلِ الْحِجَازِ‏.‏ فَانْطَلَقْتُ إِلَى أَصْحَابِي فَقُلْتُ النَّجَاءَ، فَقَدْ قَتَلَ اللَّهُ أَبَا رَافِعٍ‏.‏ فَانْتَهَيْتُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَحَدَّثْتُهُ فَقَالَ ‏ "‏ ابْسُطْ رِجْلَكَ ‏"‏‏.‏ فَبَسَطْتُ رِجْلِي، فَمَسَحَهَا، فَكَأَنَّهَا لَمْ أَشْتَكِهَا قَطُّ‏.‏

Tarjumaad

Waxaa nooga warramay Yuusuf bin Muusa, waxaa nooga warramay Cubeydullaahi bin Muusa, oo ka weriyey Israa'iil, oo ka weriyey Abuu Isxaaq, oo ka weriyey Al-Baraa', wuxuuna yiri: Rasuulka Allah ﷺ wuxuu diray rag ka mid ah Ansaarta si ay u dilaan Abuu Raafic oo Yuhuudi ahaa, wuxuuna madax uga dhigay Cabdullaahi bin Catik. Abuu Raafic wuxuu dhibi jiray Rasuulka Allah ﷺ wuxuuna caawin jiray cadowgiisa. Wuxuu degganaa qalcad ku taal dhulka Xijaaz. Markii raggii ay u soo dhowaadeen qalcadda, qorraxduna ay dhacday, dadkuna ay xoolahoodii guryaha ku celiyeen, Cabdullaahi wuxuu asxaabtiisii ku yiri:

"Fadhiista meeshiina, anigu waan tegayaa oo waxaan isku dayayaa inaan khiyaameeyo waardiyaha iridda si aan u galo." Sidaas darteed Cabdullaahi wuxuu u socday qalcadda, markii uu iridda u dhowaadayna, wuxuu isku daboolay dharkiisa isagoo iska dhigaya inuu saxaro doonayo. Dadkii way galeen, waardiyihii iriddana wuxuu ugu yeeray: "Addoonka Allahow! Haddaad rabto inaad gasho, gal, waayo waxaan rabaa inaan xiro iridda." Cabdullaahi wuxuu sheekadiisa ku daray: "Waanan galay oo waan dhuuntay. Markii dadkii galeen, waardiyuhu wuxuu xiray iriddii, furayaashiina wuxuu sudhay geed yar oo derbiga ku dhegan. Waan kacay oo furayaashii baan qaatay, iriddiina waan furay. Dad baa habeenkaas la joogay Abuu Raafic oo qolkiisa ku sheekeysanayay. Markii ay ka tageen asxaabtii habeenkaas la joogtay, ayaan u koray, albaab kasta oo aan furana gudaha ayaan ka soo xirayay. Waxaan isku iri: 'Hadday dadkani ogaadaan joogitaankayga, ima qaban karaan intaan ka dilayo isaga.' Markaan gaaray, waxaan ka helay guri mugdi ah oo dhexda kaga jira ehelkiisa, mana garan karin meesha uu guriga ka joogo. Waxaan iri: 'Abuu Raaficow!' Wuxuu yiri: 'Waa kuma?' Codkii baan u jihaystay oo seef baan ku dhuftay, laakiin wareerkayga dartiis uma aan dilin. Si xoog leh buu u qayliyey, gurigiina waan ka baxay, muddo yar baan sugay, kadibna waan ku laabtay oo waxaan iri: 'Waa maxay codkan, Abuu Raaficow?' Wuxuu yiri: 'Hooyadaa ha hoogto! Nin baa guriga igu dhuftay seef!' Mar kale baan si xoog leh u dhuftay laakiin ma dilin. Kadibna seefteeda afkeeda ayaan caloosha kaga muday ilaa ay dhabarka ka soo baxday, markaas baan gartay inaan dilay. Albaabbadii baan mid-mid u furay ilaa aan ka gaaray jaranjarada, anigoo moodaya inaan dhulka gaaray ayaan tallaabo qaaday, habeen iftiin badan bayna lugtaydu jabtay. Lugta ayaan cimaamad ku duubay, waanan socday ilaa aan iridda fadhiistay, waxaanan iri: 'Caawa bixi maayo ilaa aan ka ogaado inaan dilay.' Markii diiqu dillaalay, ninkii dhimashada ku dhawaaqayay ayaa derbiga fuushay oo yiri: 'Waxaan ku dhawaaqayaa geerida Abuu Raafic, ganacsadaha reer Xijaaz.' Markaas baan asxaabtaydii u tegey oo ku iri: 'Badbaadnay, Allah baa dilay Abuu Raafic.' Kadibna Nabiga ﷺ baan u imid oo sheekadii oo dhan baan uga warramay. Wuxuu yiri: 'Lugtaada soo fidi.' Lugtaydii baan soo fidiyey, wuuna salaaxay, waxayna noqotay sidii aanan weligey xanuunsan.

Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.

Fariinta Muhiimka ah

Cabdullaahi ibn Caatik wuxuu dhammeystiray hawshiisii, Nabiga ﷺ-na wuu daweeyey.

Asalka iyo sababta

Nabiga ﷺ wuxuu Cabdullaahi ibn Caatik iyo asxaabtiis u diray Abuu Raafi‘, oo waxyeello u geysan jiray Nabiga ﷺ, cadowgiisana taageeri jiray. Hawsha ka dib, Nabiga ﷺ wuxuu Cabdullaahi lugtiisii jabnayd ku bogsiiyey inuu gacanta ku salaaxo.

Erayada adag oo la sharxay
Ansaar

Dadka Madiina ee taageeray Nabiga ﷺ iyo Muslimiinta.

Xijaaz

Gobol taariikhi ah oo ku yaal galbeedka Jasiiradda Carabta.

Munaadi

Qof farriin kor iyo si fagaare ah ugu dhawaaqa.

Waxa culimadu ka fahmeen

Culimada hore waxay bogsashada lugta Cabdullaahi ku tilmaamaan mucjiso iyo fadli gaar ah oo Alle bixiyey. Werintani waxay sidoo kale muujinaysaa in hoggaamiye magacaabi karo taliye iyo in hawlgal u baahan yahay diyaar-garow iyo go’aan-adayg. Dhacdada la sheegay waxay ahayd hawl gaar ah oo uu hoggaaminayey Nabiga ﷺ; mana aha oggolaansho guud oo qofku iskiis rabshad ugu dhaqaaqo.

Casharrada maanta
  1. Hawlaha adag si taxaddar leh u sii diyaariya, koox ahaanna xiriirka dhexdiinna ilaaliya.
  2. Rabshaddu yaanay marnaba ku xirnaan go’aan qofeed; wax ku dhaqaaqa oo keliya hoggaan sharci ah oo awood leh.
  3. Dadaalka ka dib, garwaaqso in bogsashada iyo guushu ugu dambayn yihiin fadli Alle.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada

Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.