Sahih al-Bukhari, xadiiska 4241
Waxaa weriyey Aisha. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Laga soo bilaabo al‑Bukhari dib ilaa Nabiga ﷺ
- 1Yahya ibn Bukayrwuxuu u sheegay al‑Bukhariيَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ
- 2Al‑Laythاللَّيْثُ
- 3Uqaylعُقَيْلٍ
- 4Ibn Shihabابْنِ شِهَابٍ
- 5Urwaعُرْوَةَ
- 6Aishaعَائِشَةَ
- 7Rasuulka Alle ﷺرَسُولُ اللَّهِ ﷺ
Siday u kala horreeyaan qoraalka Carabiga ee riwaayaddan. Magacyada waxaa laga soo rogay Carabiga loona qoray farta Laatiinka. Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ فَاطِمَةَ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ بِنْتَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَرْسَلَتْ إِلَى أَبِي بَكْرٍ تَسْأَلُهُ مِيرَاثَهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ بِالْمَدِينَةِ وَفَدَكَ، وَمَا بَقِيَ مِنْ خُمُسِ خَيْبَرَ، فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ، إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْمَالِ ". وَإِنِّي وَاللَّهِ لاَ أُغَيِّرُ شَيْئًا مِنْ صَدَقَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ حَالِهَا الَّتِي كَانَ عَلَيْهَا فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلأَعْمَلَنَّ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَبَى أَبُو بَكْرٍ أَنْ يَدْفَعَ إِلَى فَاطِمَةَ مِنْهَا شَيْئًا فَوَجَدَتْ فَاطِمَةُ عَلَى أَبِي بَكْرٍ فِي ذَلِكَ فَهَجَرَتْهُ، فَلَمْ تُكَلِّمْهُ حَتَّى تُوُفِّيَتْ، وَعَاشَتْ بَعْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم سِتَّةَ أَشْهُرٍ، فَلَمَّا تُوُفِّيَتْ، دَفَنَهَا زَوْجُهَا عَلِيٌّ لَيْلاً، وَلَمْ يُؤْذِنْ بِهَا أَبَا بَكْرٍ وَصَلَّى عَلَيْهَا، وَكَانَ لِعَلِيٍّ مِنَ النَّاسِ وَجْهٌ حَيَاةَ فَاطِمَةَ، فَلَمَّا تُوُفِّيَتِ اسْتَنْكَرَ عَلِيٌّ وُجُوهَ النَّاسِ، فَالْتَمَسَ مُصَالَحَةَ أَبِي بَكْرٍ وَمُبَايَعَتَهُ، وَلَمْ يَكُنْ يُبَايِعُ تِلْكَ الأَشْهُرَ، فَأَرْسَلَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ أَنِ ائْتِنَا، وَلاَ يَأْتِنَا أَحَدٌ مَعَكَ، كَرَاهِيَةً لِمَحْضَرِ عُمَرَ. فَقَالَ عُمَرُ لاَ وَاللَّهِ لاَ تَدْخُلُ عَلَيْهِمْ وَحْدَكَ. فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَمَا عَسَيْتَهُمْ أَنْ يَفْعَلُوا بِي، وَاللَّهِ لآتِيَنَّهُمْ. فَدَخَلَ عَلَيْهِمْ أَبُو بَكْرٍ، فَتَشَهَّدَ عَلِيٌّ فَقَالَ إِنَّا قَدْ عَرَفْنَا فَضْلَكَ، وَمَا أَعْطَاكَ، اللَّهُ وَلَمْ نَنْفَسْ عَلَيْكَ خَيْرًا سَاقَهُ اللَّهُ إِلَيْكَ، وَلَكِنَّكَ اسْتَبْدَدْتَ عَلَيْنَا بِالأَمْرِ، وَكُنَّا نَرَى لِقَرَابَتِنَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَصِيبًا. حَتَّى فَاضَتْ عَيْنَا أَبِي بَكْرٍ، فَلَمَّا تَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَرَابَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحَبُّ إِلَىَّ أَنْ أَصِلَ مِنْ قَرَابَتِي، وَأَمَّا الَّذِي شَجَرَ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ مِنْ هَذِهِ الأَمْوَالِ، فَلَمْ آلُ فِيهَا عَنِ الْخَيْرِ، وَلَمْ أَتْرُكْ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُهُ فِيهَا إِلاَّ صَنَعْتُهُ. فَقَالَ عَلِيٌّ لأَبِي بَكْرٍ مَوْعِدُكَ الْعَشِيَّةُ لِلْبَيْعَةِ. فَلَمَّا صَلَّى أَبُو بَكْرٍ الظُّهْرَ رَقِيَ عَلَى الْمِنْبَرِ، فَتَشَهَّدَ وَذَكَرَ شَأْنَ عَلِيٍّ، وَتَخَلُّفَهُ عَنِ الْبَيْعَةِ، وَعُذْرَهُ بِالَّذِي اعْتَذَرَ إِلَيْهِ، ثُمَّ اسْتَغْفَرَ، وَتَشَهَّدَ عَلِيٌّ فَعَظَّمَ حَقَّ أَبِي بَكْرٍ، وَحَدَّثَ أَنَّهُ لَمْ يَحْمِلْهُ عَلَى الَّذِي صَنَعَ نَفَاسَةً عَلَى أَبِي بَكْرٍ، وَلاَ إِنْكَارًا لِلَّذِي فَضَّلَهُ اللَّهُ بِهِ، وَلَكِنَّا نَرَى لَنَا فِي هَذَا الأَمْرِ نَصِيبًا، فَاسْتَبَدَّ عَلَيْنَا، فَوَجَدْنَا فِي أَنْفُسِنَا، فَسُرَّ بِذَلِكَ الْمُسْلِمُونَ وَقَالُوا أَصَبْتَ. وَكَانَ الْمُسْلِمُونَ إِلَى عَلِيٍّ قَرِيبًا، حِينَ رَاجَعَ الأَمْرَ الْمَعْرُوفَ.
Yaxya bin Bukayr ayaa nooga warramay, Al-Layth ayaa nooga warramay, isagoo ka werinaya Cuqayl, isna Ibn Shihaab, isna Curwah, isna Caa’ishah (Allaah ha ka raalli noqdee), in Faadumo (nabadgelyo korkiisa ha ahaato) oo ahayd gabadhii Nebiga ﷺ ay u dirtay Abuu Bakar iyadoo weydiisanaysa dhaxalkii ay ku lahayd Rasuulka Allaah ﷺ, kaas oo ahaa hantidii Allaah uu ku manneystay ee Madiina iyo Fadaka, iyo wixii ka haray khumuskii Khaybar. Markaas Abuu Bakar wuxuu yiri:
"Rasuulka Allaah ﷺ wuxuu yiri: 'Annaga lama dhaxlo, waxaan ka tagno waa sadaqo, qoyska Muxammad ﷺ balse wax bay ka cuni karaan maalakan.'" Aniguna wallaahi waxba kama beddelayo xaaladda sadaqada Rasuulka Allaah ﷺ sidii ay ahayd xilligii noloshiisa, waxaanan ku dhaqmi doonaa sidii uu Rasuulka Allaah ﷺ ugu dhaqmi jiray. Sidaas darteed, Abuu Bakar wuu diiday inuu Faadumo siiyo wax kamid ah hantidaas. Faadumona way ka carootay Abuu Bakar arrintaas awgeed, wayna ka fogaatay oo lama hadlin ilaa ay ka geeriyootay. Waxayna noolayd lix bilood kadib geeridii Nebiga ﷺ. Markii ay geeriyootay, ninkeedii Cali ayaa habeenkii aasay isagoon ogeysiin Abuu Bakar, wuuna ku tukaday salaadda janaasada. Intii ay Faadumo noolayd, dadku way ixtiraami jireen Cali, laakiin markii ay geeriyootay, Cali wuxuu dareemay isbeddel ku yimid dadka dabeecaddooda. Sidaas darteed, Cali wuxuu raadiyey inuu la heshiiyo Abuu Bakar una dhaarto beyco. Ma uusan dhaaran muddadii lixda bilood ahayd. Cali wuxuu u diray Abuu Bakar farriin ah: "Kaaley annaga, cidna ha kula socon," sababtoo ah ma uusan jeclayn in Cumar goobjoog noqdo. Cumar baa yiri: "Maya, wallaahi kaligaa geli maysid." Abuu Bakar baa yiri: "Maxaad u malaynaysaa inay igu samaynayaan? Wallaahi waan u tegayaa." Markaas Abuu Bakar baa galay meeshii. Cali baa tashahudka akhriyey oo yiri: "Waan ognahay fadligaaga iyo waxa Allaah ku siiyey, mana xasadnayno khayrka Allaah kuugu deeqay, laakiin adigu amar baanad nagu koobtay, annaguna waxaan u arkaynay inaan xaq u leennahay qaraabanimada Rasuulka Allaah ﷺ awgeed." Markaas indhihii Abuu Bakar ilmays buuxiyeen. Markuu hadlayna wuxuu yiri: "Waxaan ku dhaartay Kan naftaydu gacantiisa ku jirta, in silsiladda qaraabanimada Rasuulka Allaah ﷺ ay iga jecel tahay inaan xiriiriyo tan qaraabadayda. Laakiin wixii muran ah ee naga dhex dhacay ee ku saabsan hantidan, kama aan gaabin inaan ku dhaqmo wanaagga, mana aan dayacin amar aan arkay Rasuulka Allaah ﷺ oo ku dhaqmaya oo aanan anigu fulin." Markaas Cali wuxuu Abuu Bakar ku ballamiyey inuu galabta u dhaarin doono beycada. Markii Abuu Bakar tukaday salaadda Duhur, wuxuu fuulay mimbaraka, wuu tashahuday, wuxuuna sheegay arrintii Cali iyo dib-u-dhicii beycada, wuxuuna cudur-daar u sameeyey sababtii uu u cudur-daartay. Kadibna wuxuu dalbaday dembi-dhaaf. Cali baa istaagay, wuu tashahuday, wuxuuna weyneeyey xaqa Abuu Bakar, wuxuuna sheegay inaanay ku kallifin ficilkiisii xasad uu u qabo Abuu Bakar ama inkiraad uu inkirayo fadliga Allaah siiyey, balse ay u arkeen inay xaq ku leeyihiin amarkan, markaasuu nagu koobay, taasina nafteenna way ka xumaatay. Muslimiintu way ku farxeen arrintaas waxayna yiraahdeen: "Waad saxday." Muslimiintuna way u soo dhowaadeen Cali markii uu dib ugu soo laabtay amarkii la yaqiinnay.
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Abu Bakr iyo Cali waxay dib u hagaajiyeen xiriirkooda kadib muran ku saabsan hanti iyo hoggaamin.
Xadiisku wuxuu ka warramayaa murankii ka dhashay dhaxalka iyo hoggaaminta bulshada kadib geeridii Nebiga ﷺ, iyo dib-u-heshiisiintii dhex martay Abu Bakr iyo Cali.
Hanti u soo gasha bulshada Muslimiinta iyada oo aan dagaal dhicin.
Hanti samafal ah oo, sida riwaayaddani sheegtay, aan loo qaybin dhaxal caadi ah.
Shan meelood meel ka mid ah qaniimada dagaalka oo loo asteeyo ujeeddo gaar ah.
Culimada hore waxay riwaayaddan ka fahmeen in nebiyadu aanay ka tegin dhaxal caadi ah, hantidoodana lagu maamulo tilmaamaha la soo weriyey. Abu Bakr wuxuu ku dhaqmay habkii uu arkay Nebiga ﷺ oo adeegsanaya; ehelka Nebiga ﷺ-na waxay ka cuni kareen hantidaas. Culimadu sidoo kale waxay diidmada Cali ee ku saabsan ka-qaybgalka go’aanka iyo xiriirka qaraabonimo uga hadlaan sidii muran gaar ah oo hoggaamineed. Kulanka iyo sharraxaadda dadweynaha loo jeediyey waxay muujinayaan muhiimadda ay leeyihiin daahfurnaanta, is-ixtiraamka iyo dib-u-heshiisiinta bulshada.
- Marka hanti la isku qabto, heshiisyada iyo xeerarka khuseeya si cad ugu sharax dhammaan dadka ay khusayso.
- Khilaafka si toos ah oo ixtiraam leh uga wada hadla, si firfircoonna u raadiya dib-u-heshiisiin.
- Arrimaha hoggaaminta, fursad u sameeya ka-qaybgalka go’aanka, kalsoonidana dib ugu dhisa in walaacyada si furan loo qiro.
Riwaayaddan saxiixa ahi sidoo kale waxay ka hadlaysaa codsigii Faadumo ee ku saabsanaa hantidii Nebiga ﷺ iyo sida Abu Bakr u hirgeliyey hadalka ah in waxa nebiyadu ka tagaan ay sadaqo yihiin.
Sahih al-Bukhari · #4242 (Sahih)Riwaayaddan ku jirta isla cutubku waxay bixinaysaa macluumaad dheeraad ah oo ku saabsan sheegashooyinka hantidii Nebiga ﷺ ka hadhay.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.