Sahih al-Bukhari, xadiiska 4240
Waxaa weriyey Aisha. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Laga soo bilaabo al‑Bukhari dib ilaa Nabiga ﷺ
- 1Yahya ibn Bukayrwuxuu u sheegay al‑Bukhariيَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ
- 2Al‑Laythاللَّيْثُ
- 3Uqaylعُقَيْلٍ
- 4Ibn Shihabابْنِ شِهَابٍ
- 5Urwaعُرْوَةَ
- 6Aishaعَائِشَةَ
- 7Rasuulka Alle ﷺرَسُولُ اللَّهِ ﷺ
Siday u kala horreeyaan qoraalka Carabiga ee riwaayaddan. Magacyada waxaa laga soo rogay Carabiga loona qoray farta Laatiinka. Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ فَاطِمَةَ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ بِنْتَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَرْسَلَتْ إِلَى أَبِي بَكْرٍ تَسْأَلُهُ مِيرَاثَهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ بِالْمَدِينَةِ وَفَدَكَ، وَمَا بَقِيَ مِنْ خُمُسِ خَيْبَرَ، فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ، مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ، إِنَّمَا يَأْكُلُ آلُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْمَالِ ". وَإِنِّي وَاللَّهِ لاَ أُغَيِّرُ شَيْئًا مِنْ صَدَقَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ حَالِهَا الَّتِي كَانَ عَلَيْهَا فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلأَعْمَلَنَّ فِيهَا بِمَا عَمِلَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَبَى أَبُو بَكْرٍ أَنْ يَدْفَعَ إِلَى فَاطِمَةَ مِنْهَا شَيْئًا فَوَجَدَتْ فَاطِمَةُ عَلَى أَبِي بَكْرٍ فِي ذَلِكَ فَهَجَرَتْهُ، فَلَمْ تُكَلِّمْهُ حَتَّى تُوُفِّيَتْ، وَعَاشَتْ بَعْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم سِتَّةَ أَشْهُرٍ، فَلَمَّا تُوُفِّيَتْ، دَفَنَهَا زَوْجُهَا عَلِيٌّ لَيْلاً، وَلَمْ يُؤْذِنْ بِهَا أَبَا بَكْرٍ وَصَلَّى عَلَيْهَا، وَكَانَ لِعَلِيٍّ مِنَ النَّاسِ وَجْهٌ حَيَاةَ فَاطِمَةَ، فَلَمَّا تُوُفِّيَتِ اسْتَنْكَرَ عَلِيٌّ وُجُوهَ النَّاسِ، فَالْتَمَسَ مُصَالَحَةَ أَبِي بَكْرٍ وَمُبَايَعَتَهُ، وَلَمْ يَكُنْ يُبَايِعُ تِلْكَ الأَشْهُرَ، فَأَرْسَلَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ أَنِ ائْتِنَا، وَلاَ يَأْتِنَا أَحَدٌ مَعَكَ، كَرَاهِيَةً لِمَحْضَرِ عُمَرَ. فَقَالَ عُمَرُ لاَ وَاللَّهِ لاَ تَدْخُلُ عَلَيْهِمْ وَحْدَكَ. فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ وَمَا عَسَيْتَهُمْ أَنْ يَفْعَلُوا بِي، وَاللَّهِ لآتِيَنَّهُمْ. فَدَخَلَ عَلَيْهِمْ أَبُو بَكْرٍ، فَتَشَهَّدَ عَلِيٌّ فَقَالَ إِنَّا قَدْ عَرَفْنَا فَضْلَكَ، وَمَا أَعْطَاكَ، اللَّهُ وَلَمْ نَنْفَسْ عَلَيْكَ خَيْرًا سَاقَهُ اللَّهُ إِلَيْكَ، وَلَكِنَّكَ اسْتَبْدَدْتَ عَلَيْنَا بِالأَمْرِ، وَكُنَّا نَرَى لِقَرَابَتِنَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَصِيبًا. حَتَّى فَاضَتْ عَيْنَا أَبِي بَكْرٍ، فَلَمَّا تَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ قَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَرَابَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحَبُّ إِلَىَّ أَنْ أَصِلَ مِنْ قَرَابَتِي، وَأَمَّا الَّذِي شَجَرَ بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ مِنْ هَذِهِ الأَمْوَالِ، فَلَمْ آلُ فِيهَا عَنِ الْخَيْرِ، وَلَمْ أَتْرُكْ أَمْرًا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْنَعُهُ فِيهَا إِلاَّ صَنَعْتُهُ. فَقَالَ عَلِيٌّ لأَبِي بَكْرٍ مَوْعِدُكَ الْعَشِيَّةُ لِلْبَيْعَةِ. فَلَمَّا صَلَّى أَبُو بَكْرٍ الظُّهْرَ رَقِيَ عَلَى الْمِنْبَرِ، فَتَشَهَّدَ وَذَكَرَ شَأْنَ عَلِيٍّ، وَتَخَلُّفَهُ عَنِ الْبَيْعَةِ، وَعُذْرَهُ بِالَّذِي اعْتَذَرَ إِلَيْهِ، ثُمَّ اسْتَغْفَرَ، وَتَشَهَّدَ عَلِيٌّ فَعَظَّمَ حَقَّ أَبِي بَكْرٍ، وَحَدَّثَ أَنَّهُ لَمْ يَحْمِلْهُ عَلَى الَّذِي صَنَعَ نَفَاسَةً عَلَى أَبِي بَكْرٍ، وَلاَ إِنْكَارًا لِلَّذِي فَضَّلَهُ اللَّهُ بِهِ، وَلَكِنَّا نَرَى لَنَا فِي هَذَا الأَمْرِ نَصِيبًا، فَاسْتَبَدَّ عَلَيْنَا، فَوَجَدْنَا فِي أَنْفُسِنَا، فَسُرَّ بِذَلِكَ الْمُسْلِمُونَ وَقَالُوا أَصَبْتَ. وَكَانَ الْمُسْلِمُونَ إِلَى عَلِيٍّ قَرِيبًا، حِينَ رَاجَعَ الأَمْرَ الْمَعْرُوفَ.
Yaxya bin Bukayr ayaa nooga warramay, Al-Layth ayaa nooga warramay, isagoo ka werinaya Cuqayl, isna Ibn Shihaab, isna Curwah, isna Caa’ishah (Allaah ha ka raalli noqdee): in Faadumo — nabadgelyo iyo naxariis korkiisa ha ahaatee — oo ahayd gabadhii Nebiga ﷺ ay u dirtay Abuu Bakar iyadoo weydiisanaysa dhaxalkii ay ku lahayd Rasuulka Allaah ﷺ, kaas oo ahaa hantidii Allaah uu ku manneystay ee Madiina iyo Fadaka, iyo wixii ka hadhay khumuskii Khaybar. Markaas Abuu Bakar wuxuu yidhi:
“Rasuulka Allaah ﷺ wuxuu yidhi: ‘Annaga lama dhaxlo; wixii aan ka tagno waa sadaqo, qoyska Muxammad ﷺ waxay cunaan hantidan.’ Aniguna, wallaahi, waxba kama beddelayo xaaladda sadaqada Rasuulka Allaah ﷺ sidii ay ahayd xilligii noloshiisa, waxaanan ku dhaqmi doonaa sidii uu Rasuulka Allaah ﷺ ugu dhaqmi jiray.” Sidaas darteed Abuu Bakar wuu diiday inuu Faadumo wax ka siiyo hantidaas. Faadumona way ka cadhootay Abuu Bakar arrintaas, wayna ka fogaatay oo ma la hadlin ilaa ay ka geeriyootay. Waxay noolayd lix bilood kadib geeridii Nebiga ﷺ. Markii ay geeriyootay, ninkeedii Cali ayaa habeenkii aasay isagoon Abuu Bakar u sheegin, wuxuuna ku tukaday salaadda janaasada keligiis. Intii ay Faadumo noolayd, dadku way ixtiraami jireen Cali, laakiin markii ay geeriyootay, Cali wuxuu dareemay isbeddel ku yimid aragtida dadka ee isaga ku wajahan. Sidaas darteed Cali wuxuu raadiyey inuu heshiis la gaadho Abuu Bakar iyo inuu bayco la galo, waayo muddadaas lixda bilood ah ma uusan bayco la gelin. Wuxuu u diray Abuu Bakar farriin ah: “Kaaley agtayada, cidna ha kula socon,” isagoo neceb joogitaanka Cumar. Cumar baa yidhi: “Maya, wallaahi, kaligaa geli maysid agtooda.” Abuu Bakar baa yidhi: “Maxaad u malaynaysaa inay igu samaynayaan? Wallaahi, waan u tegayaa.” Markaas Abuu Bakar baa galay agtooda. Cali baa tashahhud akhriyey oo yidhi: “Waan ognahay fadligaaga iyo wixii Allaah ku siiyey, mana ka xaasidnayno khayrka Allaah kuugu deeqay, laakiin waxaad amar-kutagleysay talada annagoon lagala tashan, annaguna waxaan u arkaynay inaan xaq u leennahay sababtoo ah qaraabanimadayada Rasuulka Allaah ﷺ.” Markaas indhaha Abuu Bakar ilmays buuxiyeen. Markuu Abuu Bakar hadlay wuxuu yidhi: “Waxaan ku dhaartay Kan naftaydu gacantiisa ku jirta, in silsiladda qaraabanimada Rasuulka Allaah ﷺ ay iga jeceshahay inaan xidhiidhiyo marka loo eego qaraabimadayda gaarka ah. Laakiin wixii muran ah ee dhex maray annaga iyo adinka ee ku saabsan hantidan, kuma gaabinin inaan sameeyo wanaagga, mana dayacin amar aan arkay Rasuulka Allaah ﷺ oo ku dhaqmayey oo aanan anigu fulin.” Markaas Cali wuxuu Abuu Bakar ku yidhi: “Ballantaadu waa galabta si aan bayco kuu la galo.” Markuu Abuu Bakar tukaday salaadda Duhur, wuxuu fuulay mimbaraka, wuxuu akhriyey tashahhudka, wuxuuna xusay arrintii Cali iyo dib-u-dhicii uu ka sameeyey baycada, wuxuuna cudur-daar u sameeyey isagoo aqbalay raalligelintiisii. Kadibna wuxuu Eebbe weydiistey dembi-dhaaf. Cali baa istaagay, tashahhud akhriyey, wuxuuna weyneeyey xaqqa Abuu Bakar, wuxuuna sheegay inaanay ku kallifin wixii uu sameeyey xaasidnimo uu u qabo Abuu Bakar ama diidmo fadliga Allaah siiyey, balse ay u arkayeen inay xaq ku leeyihiin amarkan, markii lagala tashan waayeyna ay nafahooda ka xumaadeen. Muslimiintu way ku farxeen arrintaas waxayna yidhaahdeen: “Waad saxday.” Muslimiintuna waxay u soo dhowaadeen Cali markii uu dib ugu soo laabtay amarkii la ogaa ee baycada.
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Abu Bakr wuxuu sii waday maamulidda dhaxalka, halka Cali uu raadiyey heshiisiin.
Geeridii Nabi ﷺ ka dib, waxaa dhacay kala aragti duwanaansho ku saabsan sida loo maareeyo hantidiisa iyo wada-tashiga hoggaanka. Qoraalku wuxuu tilmaamayaa sida Cali iyo Abu Bakr uga wada hadleen cabashooyinkooda dabadeedna u heshiiyeen.
Hanti ku soo gashay bulshada Muslimiinta iyada oo aan dagaal dhicin.
Hanti sadaqo ah oo, sida uu Nabi ﷺ sheegay, aan loo qaybin dhaxal caadi ah.
Ballan dadweyne oo taageero iyo adeecid loogu muujiyo hoggaamiyaha, inta ay waafaqsan tahay sharciga.
Culimada qadiimiga ahi waxay hadalka Nabi ﷺ ka fahmeen in dhaxalkiisa aan loo qaybin dhaxal gaar loo leeyahay, balse loo maamulo hanti sadaqo ah; sida riwaayaddu sheegtay, qoyskiisa waa laga masruufi karay. Abu Bakr wuxuu u arkay waajibkiisa inuu sii wado habayntii Nabi ﷺ. Culimadu sidoo kale waxay xusaan xaqa Cali u lahaa inuu cabashadiisa ka muujiyo wada-tashiga, iyo qiimaha ay leedahay heshiisiin daacad ah oo furan. Afarta mad-hab ee Sunnigu waxay aqoonsan yihiin xeerkan ku saabsan dhaxalka Nabi ﷺ.
- Marka khilaaf yimaado, si taxaddar leh u sharax hadalka iyo heshiiska khuseeya si dadka ay arrintu saamayso u fahmaan saldhigga go’aanka.
- Cabashooyinka si xushmad leh u muuji, oo fursad sii wada-hadal daacad ah ka hor inta aanu khilaafku sii xumaan.
- Khilaaf ka dib, si firfircoon u raadi heshiisiin oo dib u soo celi wada-shaqaynta.
Riwaayaddan Caa’isha laga weriyey waxay sidoo kale ka hadlaysaa codsigii Faadumo ee dhaxalka iyo sida Abu Bakr u dhaqan geliyey hadalkii Nabi ﷺ.
Sahih al-Bukhari · #4242 (Sahih)Riwaayaddani waxay iftiiminaysaa isla mawduuca waxayna gacan ka geysanaysaa in riwaayadaha ku saabsan codsigii Faadumo si wadajir ah loo akhriyo.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.