Sahih Muslim, xadiiska 2290
Waxaa weriyey Abu Hurayrah. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Laga soo bilaabo Muslim dib ilaa Zayd ibn Aslam
- 1Suwayd ibn Sa'idwuxuu u sheegay Muslimسُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ
- 2Hafsحَفْصٌ
- 3Zayd ibn Aslamزَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ
Siday u kala horreeyaan qoraalka Carabiga ee riwaayaddan. Magacyada waxaa laga soo rogay Carabiga loona qoray farta Laatiinka. Sahih Muslim guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
وَحَدَّثَنِي سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حَفْصٌ، - يَعْنِي ابْنَ مَيْسَرَةَ الصَّنْعَانِيَّ - عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، أَنَّ أَبَا صَالِحٍ، ذَكْوَانَ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا مِنْ صَاحِبِ ذَهَبٍ وَلاَ فِضَّةٍ لاَ يُؤَدِّي مِنْهَا حَقَّهَا إِلاَّ إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ صُفِّحَتْ لَهُ صَفَائِحَ مِنْ نَارٍ فَأُحْمِيَ عَلَيْهَا فِي نَارِ جَهَنَّمَ فَيُكْوَى بِهَا جَنْبُهُ وَجَبِينُهُ وَظَهْرُهُ كُلَّمَا بَرَدَتْ أُعِيدَتْ لَهُ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ حَتَّى يُقْضَى بَيْنَ الْعِبَادِ فَيُرَى سَبِيلُهُ إِمَّا إِلَى الْجَنَّةِ وَإِمَّا إِلَى النَّارِ " . قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَالإِبِلُ قَالَ " وَلاَ صَاحِبُ إِبِلٍ لاَ يُؤَدِّي مِنْهَا حَقَّهَا وَمِنْ حَقِّهَا حَلَبُهَا يَوْمَ وِرْدِهَا إِلاَّ إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ بُطِحَ لَهَا بِقَاعٍ قَرْقَرٍ أَوْفَرَ مَا كَانَتْ لاَ يَفْقِدُ مِنَهَا فَصِيلاً وَاحِدًا تَطَؤُهُ بِأَخْفَافِهَا وَتَعَضُّهُ بِأَفْوَاهِهَا كُلَّمَا مَرَّ عَلَيْهِ أُولاَهَا رُدَّ عَلَيْهِ أُخْرَاهَا فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ حَتَّى يُقْضَى بَيْنَ الْعِبَادِ فَيُرَى سَبِيلُهُ إِمَّا إِلَى الْجَنَّةِ وَإِمَّا إِلَى النَّارِ " . قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَالْبَقَرُ وَالْغَنَمُ قَالَ " وَلاَ صَاحِبُ بَقَرٍ وَلاَ غَنَمٍ لاَ يُؤَدِّي مِنْهَا حَقَّهَا إِلاَّ إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ بُطِحَ لَهَا بِقَاعٍ قَرْقَرٍ لاَ يَفْقِدُ مِنْهَا شَيْئًا لَيْسَ فِيهَا عَقْصَاءُ وَلاَ جَلْحَاءُ وَلاَ عَضْبَاءُ تَنْطِحُهُ بِقُرُونِهَا وَتَطَؤُهُ بِأَظْلاَفِهَا كُلَّمَا مَرَّ عَلَيْهِ أُولاَهَا رُدَّ عَلَيْهِ أُخْرَاهَا فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ حَتَّى يُقْضَى بَيْنَ الْعِبَادِ فَيُرَى سَبِيلُهُ إِمَّا إِلَى الْجَنَّةِ وَإِمَّا إِلَى النَّارِ " . قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَالْخَيْلُ قَالَ " الْخَيْلُ ثَلاَثَةٌ هِيَ لِرَجُلٍ وِزْرٌ وَهِيَ لِرَجُلٍ سِتْرٌ وَهِيَ لِرَجُلٍ أَجْرٌ فَأَمَّا الَّتِي هِيَ لَهُ وِزْرٌ فَرَجُلٌ رَبَطَهَا رِيَاءً وَفَخْرًا وَنِوَاءً عَلَى أَهْلِ الإِسْلاَمِ فَهِيَ لَهُ وِزْرٌ وَأَمَّا الَّتِي هِيَ لَهُ سِتْرٌ فَرَجُلٌ رَبَطَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ لَمْ يَنْسَ حَقَّ اللَّهِ فِي ظُهُورِهَا وَلاَ رِقَابِهَا فَهِيَ لَهُ سِتْرٌ وَأَمَّا الَّتِي هِيَ لَهُ أَجْرٌ فَرَجُلٌ رَبَطَهَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ لأَهْلِ الإِسْلاَمِ فِي مَرْجٍ وَرَوْضَةٍ فَمَا أَكَلَتْ مِنْ ذَلِكَ الْمَرْجِ أَوِ الرَّوْضَةِ مِنْ شَىْءٍ إِلاَّ كُتِبَ لَهُ عَدَدَ مَا أَكَلَتْ حَسَنَاتٌ وَكُتِبَ لَهُ عَدَدَ أَرْوَاثِهَا وَأَبْوَالِهَا حَسَنَاتٌ وَلاَ تَقْطَعُ طِوَلَهَا فَاسْتَنَّتْ شَرَفًا أَوْ شَرَفَيْنِ إِلاَّ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ عَدَدَ آثَارِهَا وَأَرْوَاثِهَا حَسَنَاتٍ وَلاَ مَرَّ بِهَا صَاحِبُهَا عَلَى نَهْرٍ فَشَرِبَتْ مِنْهُ وَلاَ يُرِيدُ أَنْ يَسْقِيَهَا إِلاَّ كَتَبَ اللَّهُ لَهُ عَدَدَ مَا شَرِبَتْ حَسَنَاتٍ " . قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَالْحُمُرُ قَالَ " مَا أُنْزِلَ عَلَىَّ فِي الْحُمُرِ شَىْءٌ إِلاَّ هَذِهِ الآيَةُ الْفَاذَّةُ الْجَامِعَةُ { فَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ * وَمَنْ يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ} " .
Waxaa ii warramay Suwayd bin Saciid, wuxuu yiri: Waxaa noo warramay Xafsi — oo ah Ibnu Maysarah as-Sancaani — oo ka weriyey Zayd bin Aslam, in Abuu Saalix Dakwaan uu u sheegay inuu maqlay Abuu Hurayrah oo leh: Rasuulka Allah ﷺ wuxuu yiri:
"Ma jiro qof leh dahab ama lacag oo aan bixin xaqa ku waajibay mooyaane, marka la gaaro Maalinta Qiyaamaha, waxaa loo diyaarin doonaa saxanno dab ah; waxaana lagu kululeyn doonaa Naarta Jahannamo, kadibna dhinacyadiisa, fooddiisa iyo dhabarkiisa ayaa lagu gubi doonaa. Markasta oo ay qaboobaan, waa lagu celin doonaa maalmo dhererkeedu yahay konton kun oo sano, ilaa inta addoommada laga xukumayo oo uu arko jidkiisa inuu Jannada yahay ama Naarta." Waxaa la yiri: "Rasuulkii Allow, geela maxaa ka jira?" Wuxuu yiri: "Sidaas oo kale, qofkii leh geel oo aan bixin xaqa ku waajibay — oo ay ka mid tahay in la liso maalinta biyaha la cabbo — marka la gaaro Maalinta Qiyaamaha, waxaa loo fidin doonaa dhul siman oo ballaaran, halkaas oo uusan ka maqnaan doonin hal neef oo geel ah. Waxay ku tuman doonaan raafadahooda, afafkoodana way ku qaniini doonaan. Markasta oo kii ugu horreeyey dhaafo, kii ugu dambeeyey ayaa lagu soo celin doonaa maalmo dhererkeedu yahay konton kun oo sano, ilaa inta addoommada laga xukumayo oo uu arko jidkiisa inuu Jannada yahay ama Naarta." Waxaa mar kale la yiri: "Rasuulkii Allow, lo'da iyo idaha maxaa ka jira?" Wuxuu yiri: "Sidaas oo kale, qofkii leh lo' ama ido oo aan bixin xaqa ku waajibay, marka la gaaro Maalinta Qiyaamaha, waxaa loo fidin doonaa dhul siman oo ballaaran, halkaas oo uusan ka maqnaan doonin waxba, xitaa neefka geesaha qalloocan leh, kan aan geesaha lahayn, ama kan geeska jaban leh. Geesahooda ayay ku mudmudi doonaan, raafadahoodana way ku tuman doonaan. Markasta oo kii ugu horreeyey dhaafo, kii ugu dambeeyey ayaa lagu soo celin doonaa maalmo dhererkeedu yahay konton kun oo sano, ilaa inta addoommada laga xukumayo oo uu arko jidkiisa inuu Jannada yahay ama Naarta." Waxaa la yiri: "Rasuulkii Allow, fardaha maxaa ka jira?" Wuxuu yiri: "Farduhu waa saddex nooc: nin waxay u yihiin dembi, nin waxay u yihiin gaashaan, ninna waxay u yihiin ajar. Ka ay dembi u yihiin waa nin u xirta is-mustus, faan, iyo inuu kula dagaallamo Ahlu Islaamka; sidaas darteed waa dembi. Ka ay gaashaan u yihiin waa nin u xirta Jidka Allah kadibna aan illaawin xaqa Allah ee dushooda iyo luqumahooda; sidaas darteed waa gaashaan. Ka ay ajar u yihiin waa nin u xirta Jidka Allah si ay Ahlu Islaamku uga faa'iidaystaan, kuna daaqsiiya meel caws leh ama beer. Wixii ay ka cunaan meeshaas waxaa loogu qoraa xasanaad, sidoo kale digsigooda iyo kaadidooda. Hadday xarigga goostaan oo ordaan tallaabo ama laba, Allah wuxuu ugu qoraa raadkooda iyo digsigooda xasanaad. Haddii milkiilahoodu mariyo webi oo ay cabbaan isagoon u qasdin inuu waraabiyo, Allah wuxuu ugu qoraa inta ay cabeen xasanaad." Waxaa la yiri: "Rasuulkii Allow, dameeraha maxaa ka jira?" Wuxuu yiri: "Waxba layguma soo dejin dameeraha mooyaane aayaddan kooban ee jaamicadda ah: {Qofkii sameeya wanaag miisaankiisu yahay zarro wuu arkayaa * Qofkii sameeya xumaan miisaankiisu yahay zarro wuu arkayaa}."
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Qof dayaca xuquuqda waajibka ah ee hantidiisa, waa lagula xisaabtami doonaa.
Xuquuqda waajibka ah ee hantida saaran, oo ay ku jirto sakadu marka shuruudaheedu buuxsamaan.
Maalinta geela loo geeyo goobta biyaha; qoraalku sidoo kale wuxuu xusayaa in caanaha lala wadaago dadka kale inay xaq yihiin.
Wax ka celinaya ciqaabta: fardo loo haysto dartiis Allah, iyadoo la gudanayo xuquuqda waajibka ah ee saaran.
Culimada hore waxay halkan ka daliishadaan waajibka culus ee gudashada sakada waajibka ah iyo digniinta loo jeedinayo qofka si ula kac ah u reeba xaqaas. Qaybta fardaha waxay caddaynaysaa in hantidu keligeed aanay abaalmarin ama dembi ahayn: niyadda iyo sida loo adeegsado ayaa qayb ka qaata natiijada, waana in sidoo kale la guto xuquuqda xayawaanka. Faqiihyada afarta madhab ee Sunniga ahi waxay faahfaahiyaan shuruudaha iyo qiyaasaha sakada iyagoo adeegsanaya xadiiskan iyo werinno kale; qoraalkani keligiis xeerarkaas oo dhan ma taxayo.
- Sannad kasta hubi in hantidaadu buuxisay shuruudaha sakada, waqtigeedana bixi inta kugu waajibta.
- Markaad ka fikirayso hantida iyo xayawaanka, eeg faa'iidada aad ka hesho oo keliya ha ku ekaan; sidoo kale tixgeli xuquuqda dadka kale iyo waajibaadka daryeelka ee la xiriira.
- Niyaddaada daahiri: hantida u adeegso wanaagga, kana fogow is-muujinta iyo cadaawadda.
Xadiiskan saxiixa ah waxaa lagu weriyey isla silsiladda, wuxuuna la jaanqaadayaa digniinta ku saabsan gudan la'aanta xuquuqda waajibka ah ee hantida saaran.
Sahih Muslim · #2292 (Sahih)Werintan saxiixa ah ee isla kitaabka ku jirta iyaduna waxay ka hadlaysaa xuquuqda hantida saaran, waxayna gacan ka geysanaysaa fahamka mawduuca qaybtan.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.