Sahih Muslim, xadiiska 93
Waxaa weriyey Umar ibn al-Khattab. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Waxaa weriyey Umar ibn al-Khattab
Sahih Muslim guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
حَدَّثَنِي أَبُو خَيْثَمَةَ، زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ كَهْمَسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ، ح وَحَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ الْعَنْبَرِيُّ، - وَهَذَا حَدِيثُهُ - حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا كَهْمَسٌ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ، قَالَ كَانَ أَوَّلَ مَنْ قَالَ فِي الْقَدَرِ بِالْبَصْرَةِ مَعْبَدٌ الْجُهَنِيُّ فَانْطَلَقْتُ أَنَا وَحُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحِمْيَرِيُّ حَاجَّيْنِ أَوْ مُعْتَمِرَيْنِ فَقُلْنَا لَوْ لَقِينَا أَحَدًا مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلْنَاهُ عَمَّا يَقُولُ هَؤُلاَءِ فِي الْقَدَرِ فَوُفِّقَ لَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ دَاخِلاً الْمَسْجِدَ فَاكْتَنَفْتُهُ أَنَا وَصَاحِبِي أَحَدُنَا عَنْ يَمِينِهِ وَالآخَرُ عَنْ شِمَالِهِ فَظَنَنْتُ أَنَّ صَاحِبِي سَيَكِلُ الْكَلاَمَ إِلَىَّ فَقُلْتُ أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ إِنَّهُ قَدْ ظَهَرَ قِبَلَنَا نَاسٌ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ وَيَتَقَفَّرُونَ الْعِلْمَ - وَذَكَرَ مِنْ شَأْنِهِمْ - وَأَنَّهُمْ يَزْعُمُونَ أَنْ لاَ قَدَرَ وَأَنَّ الأَمْرَ أُنُفٌ . قَالَ فَإِذَا لَقِيتَ أُولَئِكَ فَأَخْبِرْهُمْ أَنِّي بَرِيءٌ مِنْهُمْ وَأَنَّهُمْ بُرَآءُ مِنِّي وَالَّذِي يَحْلِفُ بِهِ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ لَوْ أَنَّ لأَحَدِهِمْ مِثْلَ أُحُدٍ ذَهَبًا فَأَنْفَقَهُ مَا قَبِلَ اللَّهُ مِنْهُ حَتَّى يُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ ثُمَّ قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ يَوْمٍ إِذْ طَلَعَ عَلَيْنَا رَجُلٌ شَدِيدُ بَيَاضِ الثِّيَابِ شَدِيدُ سَوَادِ الشَّعَرِ لاَ يُرَى عَلَيْهِ أَثَرُ السَّفَرِ وَلاَ يَعْرِفُهُ مِنَّا أَحَدٌ حَتَّى جَلَسَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَسْنَدَ رُكْبَتَيْهِ إِلَى رُكْبَتَيْهِ وَوَضَعَ كَفَّيْهِ عَلَى فَخِذَيْهِ وَقَالَ يَا مُحَمَّدُ أَخْبِرْنِي عَنِ الإِسْلاَمِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الإِسْلاَمُ أَنْ تَشْهَدَ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَتُقِيمَ الصَّلاَةَ وَتُؤْتِيَ الزَّكَاةَ وَتَصُومَ رَمَضَانَ وَتَحُجَّ الْبَيْتَ إِنِ اسْتَطَعْتَ إِلَيْهِ سَبِيلاً . قَالَ صَدَقْتَ . قَالَ فَعَجِبْنَا لَهُ يَسْأَلُهُ وَيُصَدِّقُهُ . قَالَ فَأَخْبِرْنِي عَنِ الإِيمَانِ . قَالَ " أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَمَلاَئِكَتِهِ وَكُتُبِهِ وَرُسُلِهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ وَتُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ " . قَالَ صَدَقْتَ . قَالَ فَأَخْبِرْنِي عَنِ الإِحْسَانِ . قَالَ " أَنْ تَعْبُدَ اللَّهَ كَأَنَّكَ تَرَاهُ فَإِنْ لَمْ تَكُنْ تَرَاهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ " . قَالَ فَأَخْبِرْنِي عَنِ السَّاعَةِ . قَالَ " مَا الْمَسْئُولُ عَنْهَا بِأَعْلَمَ مِنَ السَّائِلِ " . قَالَ فَأَخْبِرْنِي عَنْ أَمَارَتِهَا . قَالَ " أَنْ تَلِدَ الأَمَةُ رَبَّتَهَا وَأَنْ تَرَى الْحُفَاةَ الْعُرَاةَ الْعَالَةَ رِعَاءَ الشَّاءِ يَتَطَاوَلُونَ فِي الْبُنْيَانِ " . قَالَ ثُمَّ انْطَلَقَ فَلَبِثْتُ مَلِيًّا ثُمَّ قَالَ لِي " يَا عُمَرُ أَتَدْرِي مَنِ السَّائِلُ " . قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ " فَإِنَّهُ جِبْرِيلُ أَتَاكُمْ يُعَلِّمُكُمْ دِينَكُمْ " .
Waxaa ii warramay Abu Khaythamah, Zuhayr ibn Xarb: Waxaa noo warramay Wakiić, oo ka weriyey Kahmas, oo ka weriyey Cabdullaahi ibn Buraydah, oo ka weriyey Yaxye ibn Yacmar. Sidoo kale waxaa noo warramay Cubaydullaahi ibn Mucādh al-Canbarī — waana xadiiskiisii — waxaa ii warramay aabbahay, waxaa noo warramay Kahmas, oo ka weriyey Ibn Buraydah, oo ka weriyey Yaxye ibn Yacmar, wuxuu yiri: Ninkii ugu horreeyey ee ka hadlay Qadarka magaalada Basra wuxuu ahaa Macbad al-Juhanī. Markaas aniga iyo Xumayd ibn Cabdirraxmaan al-Ximyarī ayaannu u baxnay Xaj ama Cumro, waxaannuna nidhi: 'Haddii aan la kulanno mid ka mid ah Asxaabta Rasuulka Allah ﷺ, aan weydiinno waxa ay dadkani ka leeyihiin Qadarka.' Waxaa noo suurogashay inaan la kulanno Cabdullaahi ibn Cumar ibn al-Khadhaab oo soo galaya masaajidka. Markaas anniga iyo saaxiibkay ayaa hareeraha ka istaagnay; midkeen wuxuu istaagay midigtiisa, midka kalena bidixdiisa. Waxaan mooday in saaxiibkay uu hadalka ii dhaafi doono, markaas baan idhi: 'Abuu Cabdirraxmaan! Waxaa deegaankeenna ka soo baxay dad akhriya Qur'aanka oo cilmi raadiya.' Ka dib markii aan ka sheekeeyay xaaladooda, waxaan ku daray: 'Waxay sheeganayaan in uusan jirin Qadar iyo in arrimuhu aysan hore loo qorin.' Wuxuu yiri: 'Haddaad la kulanto dadkaas, u sheeg inaan anigu ka bari'ahay iyaga, iyaguna ay iga bari' yihiin. Wuxuu ku dhaartay Cabdullaahi ibn Cumar Kii uu ku dhaaran jiray: Haddii midkood uu leeyahay dahab la eg buurta Uxud oo uu bixiyo, Allah kama aqbali doono ilaa uu ka rumeeyo Qadarka.' Kadib wuxuu yiri: Waxaa ii warramay aabbahay Cumar ibn al-Khadhaab: Annagoo maalin maalmaha ka mid ah la fadhina Rasuulka Allah ﷺ, ayaa waxaa noo yimid nin aad u cad dharkiisu, aadna u madow timihiisu, aanu ka muuqan calaamad safar, mid naga mid ahna uusan aqoon. Wuxuu fadhiistay agtaarka Nabiga ﷺ, wuxuu isku tiiriyay jilbihiisa jilbaha Nabiga, wuxuuna saaray labadiisa calaacal bowdadiisa, wuxuuna yiri: 'Muxammadow, ii sheeg Islaamka.' Rasuulka Allah ﷺ wuxuu yiri: 'Islaamku waa inaad markhaati kacdo in aan ilaah jirin Allah mooyee, iyo in Muxammad yahay Rasuulka Allah, inaad oogto Salaadda, bixiso Sakada, soonto Ramadaan, una gudato Xajka Gurka haddaad awooddo.' Ninkii wuxuu yiri: 'Run baad sheegtay.' Cumar wuxuu yiri: Waan la yaabnay inuu isagu wax weydiiyo haddana isagu runeeyo. Ninkii wuxuu yiri: 'Ii sheeg Iimaanka.' Nabigu ﷺ wuxuu yiri: 'Inaad rumeyso Allah, Malaa'igtiisa, Kutubtiisa, Rusushiisa, Maalinta Aakhiro, iyo inaad rumeyso Qadarka kheyrkiisa iyo sharkiisaba.' Ninkii wuxuu yiri: 'Run baad sheegtay.' Mar kale wuxuu yiri: 'Ii sheeg Ixsaanka.' Nabigu ﷺ wuxuu yiri: 'Inaad caabuddo Allah sidii adigoo arkaya, maxaa yeelay haddaadan adigu arkeyn, Isagu wuu ku arkayaa.' Ninkii wuxuu yiri: 'Ii sheeg Saacadda (Qiyaamaha).' Nabigu ﷺ wuxuu yiri: 'Ka la weydiiyey wax badan kama oga ka wax weydiiyey.' Ninkii wuxuu yiri: 'Ii sheeg calaamadaheeda.' Nabigu ﷺ wuxuu yiri: 'In addoontu dhasho sayidkeedii, iyo inaad aragto dad caga-caddaan ah, qaawan, faqiir ah oo xoolo dhaqato ah oo ku tartamaya dhismaha dhismooyinka dhaadheer.' Kadib wuu tegey. Muddo dheer baan joogay, kadib wuxuu igu yiri: 'Cumarow, ma og tahay kii wax weydiiyey?' Waxaan idhi: 'Allah iyo Rasuulkiisaa og.' Wuxuu yiri: 'Wuxuu ahaa Jibriil oo idiin yimid si uu diintiinna idiin baro.'
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Xadiiskani wuxuu isku xiraa Islaamka, iimaanka, ihsaanka iyo rumaynta qaddarka.
Yaxya ibn Ya'mar wuxuu sheegay in Basra uu muran ka dhashay qaddarka. Sidaas darteed isaga iyo Xumayd ibn Cabdirraxmaan waxay raadiyeen saxaabi ka mid ah saxaabadii Nebiga ﷺ, waxayna wax ka weydiiyeen Cabdullaahi ibn Cumar. Ibnu Cumar wuxuu kaga jawaabay werinta Cumar ee ku saabsan Jibriil, kaas oo diinta baray.
Qaddarka Alle: aqoontiisa iyo go'aamintiisa wax kasta oo dhaca, wanaag iyo xumaanba.
In Alle loo caabudo si daacadnimo iyo feejignaan leh, sidii adigoo arkaya, adigoo og inuu ku arkayo.
Maalinta Qiyaame; waqtiga saxda ah ee ay dhacayso Alle oo keliya ayaa og.
Culimada hore waxay xadiiska Jibriil u arkaan qoraal asaasi ah oo mideeya Islaamka, iimaanka iyo ihsaanka: camallada muuqda, rumaynta gudaha iyo cibaadada daacadda ah. Lixda qodob ee iimaanka lagu sheegay waxaa ku jira rumaynta qaddarka; Ibnu Cumar wuxuu adkaynayaa inaanu ahayn mawduuc dhinac yaal. Culimadu waxay sharraxaan in rumaynta qaddarku aanay ka dhignayn in dadku aanay masuul ka ahayn doorashooyinkooda. Shanta tiir waxay tilmaamayaan waajibaadka ugu waaweyn ee muuqda, waxaana ka mid ah xajka qofka awooda. Afarta madhab ee sunniga ahi way aqoonsan yihiin aasaasyadan; xadiiskuna wuxuu tusaale u yahay wax ku baridda su'aalo iyo jawaabo.
- Baro aasaaska iimaanka iyo shanta tiir, kuna dabaq cibaadada iyo doorashooyinka maalinlaha ah.
- U tukado oo u camal fal si feejignaan leh: xusuusnow in Alle ku arko, xataa marka aanay dad kale ku arkayn.
- Su'aalaha iimaanka si taxaddar leh uga hadal, aqoon lagu kalsoon yahayna ka raadso culimo aqoon leh.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.