کتاب نکاح · Jami at-Tirmidhi

Jami at-Tirmidhi، حدیث 1102

روایت‌شده توسط Aishah. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب نکاح
جامع الترمذي
چه کسی روایت کرد؟

از الترمذي تا پیامبر ﷺ

Sahih (معتبر)
  1. 1ابْنُ أَبِي عُمَرَآن را به الترمذي روایت کرد
  2. 2سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ
  3. 3ابْنِ جُرَيْجٍ
  4. 4سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى
  5. 5الزُّهْرِيِّ
  6. 6عُرْوَةَ
  7. 7عَائِشَةَ
  8. 8رسول خدا ﷺ

ترتیب مطابق متن عربی این روایت است.

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَيُّمَا امْرَأَةٍ نُكِحَتْ بِغَيْرِ إِذْنِ وَلِيِّهَا فَنِكَاحُهَا بَاطِلٌ فَنِكَاحُهَا بَاطِلٌ فَنِكَاحُهَا بَاطِلٌ فَإِنْ دَخَلَ بِهَا فَلَهَا الْمَهْرُ بِمَا اسْتَحَلَّ مِنْ فَرْجِهَا فَإِنِ اشْتَجَرُوا فَالسُّلْطَانُ وَلِيُّ مَنْ لاَ وَلِيَّ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيُّ وَيَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الْحُفَّاظِ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ نَحْوَ هَذَا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَبِي مُوسَى حَدِيثٌ فِيهِ اخْتِلاَفٌ رَوَاهُ إِسْرَائِيلُ وَشَرِيكُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ وَأَبُو عَوَانَةَ وَزُهَيْرُ بْنُ مُعَاوِيَةَ وَقَيْسُ بْنُ الرَّبِيعِ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَرَوَى أَسْبَاطُ بْنُ مُحَمَّدٍ وَزَيْدُ بْنُ حُبَابٍ عَنْ يُونُسَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَرَوَى أَبُو عُبَيْدَةَ الْحَدَّادُ عَنْ يُونُسَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ يُونُسَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَيْضًا ‏.‏ وَرَوَى شُعْبَةُ وَالثَّوْرِيُّ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ نِكَاحَ إِلاَّ بِوَلِيٍّ ‏"‏ ‏.‏ وَقَدْ ذَكَرَ بَعْضُ أَصْحَابِ سُفْيَانَ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى ‏.‏ وَلاَ يَصِحُّ ‏.‏ وَرِوَايَةُ هَؤُلاَءِ الَّذِينَ رَوَوْا عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ أَبِي مُوسَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ نِكَاحَ إِلاَّ بِوَلِيٍّ ‏"‏ ‏.‏ عِنْدِي أَصَحُّ لأَنَّ سَمَاعَهُمْ مِنْ أَبِي إِسْحَاقَ فِي أَوْقَاتٍ مُخْتَلِفَةٍ وَإِنْ كَانَ شُعْبَةُ وَالثَّوْرِيُّ أَحْفَظَ وَأَثْبَتَ مِنْ جَمِيعِ هَؤُلاَءِ الَّذِينَ رَوَوْا عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ هَذَا الْحَدِيثَ فَإِنَّ رِوَايَةَ هَؤُلاَءِ عِنْدِي أَشْبَهُ لأَنَّ شُعْبَةَ وَالثَّوْرِيَّ سَمِعَا هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ أَبِي إِسْحَاقَ فِي مَجْلِسٍ وَاحِدٍ ‏.‏ وَمِمَّا يَدُلُّ عَلَى ذَلِكَ مَا حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، قَالَ سَمِعْتُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيَّ، يَسْأَلُ أَبَا إِسْحَاقَ أَسَمِعْتَ أَبَا بُرْدَةَ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ نِكَاحَ إِلاَّ بِوَلِيٍّ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ نَعَمْ ‏.‏ فَدَلَّ هَذَا الْحَدِيثُ عَلَى أَنَّ سَمَاعَ شُعْبَةَ وَالثَّوْرِيِّ هَذَا الْحَدِيثَ فِي وَقْتٍ وَاحِدٍ ‏.‏ وَإِسْرَائِيلُ هُوَ ثِقَةٌ ثَبْتٌ فِي أَبِي إِسْحَاقَ ‏.‏ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ الْمُثَنَّى يَقُولُ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ مَهْدِيٍّ يَقُولُ مَا فَاتَنِي مِنْ حَدِيثِ الثَّوْرِيِّ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الَّذِي فَاتَنِي إِلاَّ لَمَّا اتَّكَلْتُ بِهِ عَلَى إِسْرَائِيلَ لأَنَّهُ كَانَ يَأْتِي بِهِ أَتَمَّ ‏.‏ - وَحَدِيثُ عَائِشَةَ فِي هَذَا الْبَابِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ نِكَاحَ إِلاَّ بِوَلِيٍّ ‏"‏ حَدِيثٌ عِنْدِي حَسَنٌ ‏.‏ رَوَاهُ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَرَوَاهُ الْحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَاةَ وَجَعْفَرُ بْنُ رَبِيعَةَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَرُوِيَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلُهُ ‏.‏ وَقَدْ تَكَلَّمَ بَعْضُ أَصْحَابِ الْحَدِيثِ فِي حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ ثُمَّ لَقِيتُ الزُّهْرِيَّ فَسَأَلْتُهُ فَأَنْكَرَهُ ‏.‏ فَضَعَّفُوا هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ أَجْلِ هَذَا ‏.‏ وَذُكِرَ عَنْ يَحْيَى بْنِ مَعِينٍ أَنَّهُ قَالَ لَمْ يَذْكُرْ هَذَا الْحَرْفَ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ إِلاَّ إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ‏.‏ قَالَ يَحْيَى بْنُ مَعِينٍ وَسَمَاعُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ لَيْسَ بِذَاكَ إِنَّمَا صَحَّحَ كُتُبَهُ عَلَى كُتُبِ عَبْدِ الْمَجِيدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَبِي رَوَّادٍ مَا سَمِعَ مِنِ ابْنِ جُرَيْجٍ وَضَعَّفَ يَحْيَى رِوَايَةَ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ ‏.‏ - وَالْعَمَلُ فِي هَذَا الْبَابِ عَلَى حَدِيثِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ نِكَاحَ إِلاَّ بِوَلِيٍّ ‏"‏ ‏.‏ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَعَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ وَأَبُو هُرَيْرَةَ وَغَيْرُهُمْ ‏.‏ وَهَكَذَا رُوِيَ عَنْ بَعْضِ فُقَهَاءِ التَّابِعِينَ أَنَّهُمْ قَالُوا لاَ نِكَاحَ إِلاَّ بِوَلِيٍّ ‏.‏ مِنْهُمْ سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ وَالْحَسَنُ الْبَصْرِيُّ وَشُرَيْحٌ وَإِبْرَاهِيمُ النَّخَعِيُّ وَعُمَرُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ وَغَيْرُهُمْ وَبِهَذَا يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَالأَوْزَاعِيُّ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ وَمَالِكٌ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ ‏.‏

ترجمه

ابن ابی‌عمره به ما حدیث کرد، سفیان بن عیینة به ما حدیث کرد، از ابن جریج، از سلیمان بن موسی، از زهری، از عروه، از عایشه رضی الله عنها که رسول الله ﷺ فرمودند:

«هر زنی که بدون اجازه ولیّ خود ازدواج کند، نکاحش باطل است، نکاحش باطل است، نکاحش باطل است. و اگر شوهر با او همبستر شود، مهریه به او تعلق می‌گیرد در عوض آنچه را که از فرجش حلال کرده است. و اگر اختلاف کردند، پس سلطان ولیّ کسی است که ولی ندارد.» ابو عیسی گفت: این حدیث حسن است. و یحیی بن سعید انصاری، یحیی بن ایوب، سفیان ثوری و بیش از یک نفر از حفاظ نیز از ابن جریج مانند همین را روایت کرده‌اند. ابو عیسی گفت: و حدیث ابوموسی در آن اختلاف است؛ اسرائیل، شریک بن عبدالله، ابوعوانه، زهیر بن معاویه و قیس بن ربیع از ابواسحاق، از ابوبرده، از ابوموسی از پیامبر ﷺ روایت کرده‌اند. و اسباط بن محمد و زید بن حباب از یونس بن ابواسحاق، از ابواسحاق، از ابوبرده، از ابوموسی از پیامبر ﷺ روایت کرده‌اند. و ابوعبیده حداد از یونس بن ابواسحاق، از ابوبرده، از ابوموسی از پیامبر ﷺ مانند آن را روایت کرده و در آن ذکر «از ابواسحاق» را نیاورده است. و همچنین از یونس بن ابواسحاق، از ابوبرده از پیامبر ﷺ نیز روایت شده است. و شعبه و ثوری از ابواسحاق، از ابوبرده از پیامبر ﷺ روایت کرده‌اند: «هیچ نکاحی نیست مگر با ولی.» و برخی از اصحاب سفیان از سفیان، از ابواسحاق، از ابوبرده، از ابوموسی ذکر کرده‌اند که صحیح نیست. و روایت کسانی که از ابواسحاق، از ابوبرده، از ابوموسی از پیامبر ﷺ نقل کرده‌اند: «هیچ نکاحی نیست مگر با ولی»، نزد من صحیح‌تر است، زیرا شنیدنشان از ابواسحاق در اوقات مختلف بوده است. و اگرچه شعبه و ثوری حافظ‌تر و اثبت‌تر از همه کسانی هستند که این حدیث را از ابواسحاق روایت کرده‌اند، اما روایت این گروه نزد من شبیه‌تر به صواب است، زیرا شعبه و ثوری این حدیث را از ابواسحاق در یک مجلس شنیده‌اند. و دلیل بر این مطلب آن است که محمود بن غیلان به ما حدیث کرد و گفت: ابوداوود به ما حدیث کرد و گفت: شعبه به ما خبر داد و گفت: شنیدم که سفیان ثوری از ابواسحاق می‌پرسید: آیا شنیدی که ابوبرده می‌گفت رسول الله ﷺ فرمودند: «هیچ نکاحی نیست مگر با ولی»؟ پس گفت: بله. پس این حدیث دلالت دارد بر اینکه شنیدن شعبه و ثوری این حدیث در یک وقت بوده است. و اسرائیل در نقل از ابواسحاق مورد اعتماد و ثابت است. شنیدم که محمد بن مثنا می‌گفت: شنیدم عبدالرحمن بن مهدی می‌گفت: آنچه از حدیث ثوری از ابواسحاق که از دستم رفت، تنها زمانی بود که در آن بر اسرائیل تکیه کردم، زیرا او آن را کامل‌تر می‌آورد. - و حدیث عایشه در این باب از پیامبر ﷺ: «هیچ نکاحی نیست مگر با ولی»، نزد من حدیثی حسن است. ابن جریج آن را از سلیمان بن موسی، از زهری، از عروه، از عایشه از پیامبر ﷺ روایت کرده است. و حجاج بن ارطاة و جعفر بن ربیعة نیز از زهری، از عروه، از عایشه از پیامبر ﷺ روایت کرده‌اند. و از هشام بن عروه، از پدرش، از عایشه از پیامبر ﷺ مانند آن روایت شده است. و برخی از محدثین در حدیث زهری از عروه، از عایشه از پیامبر ﷺ سخن گفته‌اند. ابن جریج گفت: سپس زهری را ملاقات کردم و از او پرسیدم، پس او آن را انکار کرد. بنابراین به سبب این امر، این حدیث را ضعیف شمردند. و از یحیی بن معین نقل شده که گفت: این حرف را از ابن جریج جز اسماعیل بن ابراهیم کسی ذکر نکرده است. یحیی بن معین گفت: و شنیدن اسماعیل بن ابراهیم از ابن جریج چندان معتبر نیست؛ بلکه او کتاب‌هایش را بر اساس کتاب‌های عبدالمجید بن عبدالعزیز بن ابی رواد تصحیح کرد و آنچه را که مستقیماً از ابن جریج شنیده بود اصلاح نمود، و یحیی روایت اسماعیل بن ابراهیم از ابن جریج را ضعیف دانست. - و عمل در این باب بر اساس حدیث پیامبر ﷺ: «هیچ نکاحی نیست مگر با ولی» است، نزد اهل علم از اصحاب پیامبر ﷺ، از جمله عمر بن خطاب، علی بن ابی‌طالب، عبدالله بن عباس، ابوهیره و دیگران. و همچنین از برخی فقهای تابعین روایت شده که گفته‌اند: هیچ نکاحی نیست مگر با ولی؛ از جمله سعید بن مسیب، حسن بصری، شریح، ابراهیم نخعی، عمر بن عبدالعزیز و دیگران. و بدین قول است فتوای سفیان ثوری، اوزاعی، عبدالله بن مبارک، مالک، شافعی، احمد و اسحاق.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

بر اساس این روایت، ازدواج به ولی نیاز دارد و همچنین از حقوق زن حمایت می‌کند.

توضیح واژه‌های دشوار
ولی

سرپرست دارای صلاحیتی که در عقد ازدواج دخالت دارد.

مَهر

مالی که پرداخت آن به زن در ازدواج واجب است.

سلطان

حاکم یا قاضی دارای صلاحیتی که در نبود ولی، نقش ولی را بر عهده می‌گیرد.

برداشت‌های عالمان

ترمذی نقل می‌کند که بر پایهٔ دیدگاه چند تن از صحابه، تابعین و عالمان، عمل بر این قاعده است که ازدواج بدون ولی صحیح نیست؛ او از جمله مالک، شافعی، احمد و اسحاق را نام می‌برد. چهار مکتب فقهی اهل سنت دربارهٔ شرایط و اختیارات دقیق اختلاف دارند: مکتب حنفی تحت شرایطی برای زن بالغ و عاقل امکان می‌دهد که خود عقد ازدواجش را منعقد کند، حال آنکه سه مکتب دیگر ولی را شرط می‌دانند. ذکر مهر تأکید می‌کند که اگر پس از رابطهٔ زناشویی، ازدواج مورد اختلاف یا باطل تشخیص داده شود، حقوق زن نادیده گرفته نمی‌شود. بررسی موارد مشخص به ارزیابی حقوقیِ متخصص نیاز دارد.

درس‌هایی برای امروز
  1. دربارهٔ ازدواج، به‌موقع و آشکارا با زنِ مربوط و ولی او گفت‌وگو کنید و از روشن بودن رضایت زن اطمینان یابید.
  2. توافق‌های مربوط به مهر را ثبت کنید و از حقوق مالی زن حمایت کنید.
  3. در صورت اختلاف دربارهٔ ولی یا اعتبار ازدواج، با عالم دینی یا قاضیِ صلاحیت‌دار مشورت کنید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.