کتاب نکاح · Jami at-Tirmidhi

Jami at-Tirmidhi، حدیث 1104

روایت‌شده توسط Abdullah ibn Abbas. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Da'if (ضعیف)کتاب: کتاب نکاح
جامع الترمذي
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Abdullah ibn Abbas

Da'if (ضعیف)

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ ‏.‏ وَهَذَا أَصَحُّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَيْرُ مَحْفُوظٍ لاَ نَعْلَمُ أَحَدًا رَفَعَهُ إِلاَّ مَا رُوِيَ عَنْ عَبْدِ الأَعْلَى عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ مَرْفُوعًا ‏.‏ وَرُوِيَ عَنْ عَبْدِ الأَعْلَى عَنْ سَعِيدٍ هَذَا الْحَدِيثُ مَوْقُوفًا وَالصَّحِيحُ مَا رُوِيَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَوْلُهُ لاَ نِكَاحَ إِلاَّ بِبَيِّنَةٍ هَكَذَا رَوَى أَصْحَابُ قَتَادَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ لاَ نِكَاحَ إِلاَّ بِبَيِّنَةٍ ‏.‏ وَهَكَذَا رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ نَحْوَ هَذَا مَوْقُوفًا ‏.‏ وَفِي هَذَا الْبَابِ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَأَنَسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِنَ التَّابِعِينَ وَغَيْرِهِمْ قَالُوا لاَ نِكَاحَ إِلاَّ بِشُهُودٍ ‏.‏ لَمْ يَخْتَلِفُوا فِي ذَلِكَ مَنْ مَضَى مِنْهُمْ إِلاَّ قَوْمًا مِنَ الْمُتَأَخِّرِينَ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ ‏.‏ وَإِنَّمَا اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي هَذَا إِذَا شَهِدَ وَاحِدٌ بَعْدَ وَاحِدٍ فَقَالَ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَغَيْرِهِمْ لاَ يَجُوزُ النِّكَاحُ حَتَّى يَشْهَدَ الشَّاهِدَانِ مَعًا عِنْدَ عُقْدَةِ النِّكَاحِ ‏.‏ وَقَدْ رَأَى بَعْضُ أَهْلِ الْمَدِينَةِ إِذَا أُشْهِدَ وَاحِدٌ بَعْدَ وَاحِدٍ فَإِنَّهُ جَائِزٌ إِذَا أَعْلَنُوا ذَلِكَ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَغَيْرِهِ ‏.‏ هَكَذَا قَالَ إِسْحَاقُ فِيمَا حَكَى عَنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ يَجُوزُ شَهَادَةُ رَجُلٍ وَامْرَأَتَيْنِ فِي النِّكَاحِ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ ‏.‏

ترجمه

قتیبه برای ما حدیث کرد، غندر محمد بن جعفر از سعید بن ابی عروبّه به مانند آن نقل کرد و آن را مرفوع نساخت؛ و این روایت صحیح‌تر است. ابوعیسی گفت: این حدیثی غیرمحفوظ است و نمی‌دانیم کسی آن را مرفوع روایت کرده باشد جز آنچه از عبدالاعلی از سعید از قتاده به صورت مرفوع نقل شده است. و از عبدالاعلی از سعید همین حدیث به صورت موقوف نیز روایت گردیده است؛ و آنچه صحیح است قول ابن عباس است که فرمود:

«هیچ نکاحی نیست مگر با بیّنه». اصحاب قتاده نیز بدین گونه از قتاده از جابر بن زید از ابن عباس روایت کرده‌اند: «هیچ نکاحی نیست مگر با بیّنه». و همچنین بیش از یک نفر از سعید بن ابی عروبّه چیزی شبیه به این را به صورت موقوف نقل کرده‌اند. و در این باب از عمران بن حصین و انس و ابی‌هریره نیز احادیثی وارد شده است. و عمل اهل علم از اصحاب پیامبر ﷺ و کسانی که پس از ایشان از تابعان و دیگران آمدند بر همین استوار بوده و گفته‌اند: «هیچ نکاحی نیست مگر با شهود». گذشتگانِ آنان در این امر اختلافی نداشتند جز گروهی از متأخرانِ اهل علم. و اختلاف اهل علم در این مسئله تنها هنگامی است که شاهدان یکی پس از دیگری گواهی دهند؛ بیشتر اهل علم از مردم کوفه و غیر ایشان گفته‌اند که نکاح جایز نیست مگر آنکه دو شاهد همزمان هنگام عقد نکاح حضور داشته باشند. و برخی از اهل مدینه چنین دیدگاه دارند که اگر شاهدان یکی پس از دیگری گواهی دهند، در صورتی که آن را اعلام کنند، جایز است؛ و این قول مالک بن انس و غیر اوست. اسحاق نیز همین‌گونه دربارهٔ نظر اهل مدینه حکایت کرده است. و برخی از اهل علم گفته‌اند که گواهی یک مرد و دو زن در نکاح جایز است؛ و این قول احمد و اسحاق است.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

این روایت درباره شاهدان در ازدواج و اعتبار متن آن بحث می‌کند.

توضیح واژه‌های دشوار
مرفوع

روایتی که مستقیماً به پیامبر ﷺ نسبت داده می‌شود.

موقوف

سخن یا کرداری که به یکی از صحابه ختم می‌شود و به پیامبر ﷺ نسبت داده نمی‌شود.

شهادت شهود

گواهی شاهدان برای آشکار و قابل اثبات کردن ازدواج.

برداشت‌های عالمان

ترمذی یادآور می‌شود که نسخهٔ مرفوع به‌خوبی محفوظ نمانده و صورت قوی‌تر، سخن ابن‌عباس است. او نقل می‌کند که عالمان حضور شاهدان در ازدواج را لازم می‌دانستند، اما دربارهٔ چگونگی حضور آنان اختلاف داشتند. بسیاری از عالمان لازم می‌دانستند که دو شاهد هم‌زمان هنگام عقد ازدواج حضور داشته باشند؛ مالک و دیگر عالمان مدینه، اگر ازدواج علنی می‌شد، شاهدانی را که یکی پس از دیگری فراخوانده می‌شدند نیز می‌پذیرفتند. بر پایهٔ این متن، احمد و اسحاق نیز گواهی یک مرد و دو زن را می‌پذیرفتند. شرایط دقیق در مذاهب فقهی متفاوت است؛ این روایت مرفوعِ ضعیف به‌تنهایی دلیلی مستقل برای حکمی الزام‌آور نیست.

درس‌هایی برای امروز
  1. ازدواج را به‌دقت ثبت کنید و شرایط مورد تأیید عالم دینی واجد صلاحیت یا نهاد معتبر را رعایت کنید.
  2. ازدواج را علنی کنید و از ابهام دربارهٔ حقوق و مسئولیت‌های هر دو همسر پیشگیری کنید.
  3. پیش از استناد به احکام دینی، معتبر بودن متن را بررسی کنید و سخن صحابی را از سخن پیامبر ﷺ بازشناسید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.