کتاب تفسیر · Jami at-Tirmidhi

Jami at-Tirmidhi، حدیث 2973

روایت‌شده توسط Ka'b ibn Ujrah. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب تفسیر
جامع الترمذي
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Ka'b ibn Ujrah

Sahih (معتبر)

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا مُغِيرَةُ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ قَالَ كَعْبُ بْنُ عُجْرَةَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَفِيَّ أُنْزِلَتْ هَذِهِ الآيَةُ وَإِيَّاىَ عَنَى بِهَا ‏:‏ ‏(‏فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ بِهِ أَذًى مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ ‏)‏ قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِالْحُدَيْبِيَةِ وَنَحْنُ مُحْرِمُونَ وَقَدْ حَصَرَنَا الْمُشْرِكُونَ وَكَانَتْ لِي وَفْرَةٌ فَجَعَلَتِ الْهَوَامُّ تَسَاقَطُ عَلَى وَجْهِي فَمَرَّ بِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ كَأَنَّ هَوَامَّ رَأْسِكَ تُؤْذِيكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَاحْلِقْ ‏"‏ ‏.‏ وَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏.‏ قَالَ مُجَاهِدٌ الصِّيَامُ ثَلاَثَةُ أَيَّامٍ وَالطَّعَامُ سِتَّةُ مَسَاكِينَ وَالنُّسُكُ شَاةٌ فَصَاعِدًا ‏.‏ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِنَحْوِ ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، عَنْ أَشْعَثَ بْنِ سَوَّارٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْقِلٍ، عَنْ كَعْبِ بْنِ عُجْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِنَحْوِ ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَاهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الأَصْبَهَانِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْقِلٍ أَيْضًا ‏.‏

ترجمه

علی بن حجر به ما حدیث کرد، گفت: هشیم به ما خبر داد، گفت: مغیره به ما خبر داد، از مجاهد، که گفت: کعب بن عُجره گفت:

«سوگند به آنکه جانم در دست اوست! این آیه درباره من نازل شد و مقصود از آن من بودم: ﴿فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ مَرِيضًا أَوْ بِهِ أَذًى مِنْ رَأْسِهِ فَفِدْيَةٌ مِنْ صِيَامٍ أَوْ صَدَقَةٍ أَوْ نُسُكٍ﴾ (بقره: ۱۹۶).» او گفت: «ما همراه پیامبر ﷺ در حدیبیه بودیم و در حال احرام بودیم، در حالی که مشرکان ما را محاصره کرده بودند. موهای سرم بلند بود و شپش‌ها بر صورتم می‌ریختند. پیامبر ﷺ از کنارم گذشت و فرمود: 'گویا شپش‌های سرت تو را آزار می‌دهند؟' گفتم: 'بله.' فرمود: 'پس سر بتراش.' سپس این آیه نازل شد.» مجاهد گفت: «روزه سه روز است، طعام دادن اطعام شش مسکین است و قربانی یک گوسفند یا بیشتر است.» علی بن حجر به ما حدیث کرد، گفت: هشیم از ابوبشر، از مجاهد، از عبدالرحمن بن ابی‌لیلی، از کعب بن عُجره، از پیامبر ﷺ مانند همین مطلب را روایت کرد. ابوعیسی گفت: این حدیث حسن صحیح است. علی بن حجر به ما حدیث کرد، گفت: هشیم از اشعث بن سوار، از شعبی، از عبدالله بن معقل، از کعب بن عُجره، از پیامبر ﷺ مانند همین مطلب را روایت کرد. ابوعیسی گفت: این حدیث حسن صحیح است و عبدالرحمن بن اصفهانی نیز آن را از عبدالله بن معقل روایت کرده است.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

کعب به‌دلیل ناراحتی سر اجازه یافت سرش را بتراشد و فدیه بپردازد.

پیشینه و سبب بیان

کعب بن عُجره نقل کرد که در سفر حدیبیه، در حال احرام بود و از شپش‌های موهایش به‌شدت رنج می‌برد. پیامبر ﷺ به او اجازه داد سرش را بتراشد؛ آیهٔ مربوط به فدیه دربارهٔ وضعیت او نازل شد.

توضیح واژه‌های دشوار
احرام

حالتی عبادی که در آن فرد برای حج یا عمره از انجام برخی کارها خودداری می‌کند.

فدیه

جبرانی مقرر که فرد به‌دلیل عذری معتبر، در صورت انجام کاری ممنوع در احرام، می‌پردازد.

حدیبیه

مکانی نزدیک مکه که مسلمانان در سال ششم هجری در آن متوقف شدند.

برداشت‌های عالمان

عالمان از آیه و این واقعه چنین برداشت می‌کنند که اگر فردی در حال احرام به‌علت بیماری یا ناراحتی سر ناچار به تراشیدن موهایش باشد، می‌تواند این کار را انجام دهد و فدیه بر او واجب است. گزینه‌های یادشده عبارت‌اند از سه روز روزه، غذا دادن به شش نیازمند یا قربانی کردن؛ در روایت برای قربانی، یک گوسفند یا بیشتر ذکر شده است. مذاهب فقهی دربارهٔ چگونگی اجرا و مقدار غذا بر اساس قواعد فقهی خود بحث کرده‌اند.

درس‌هایی برای امروز
  1. اگر در حال احرام به‌شدت دچار ناراحتی شدی، می‌توانی از رخصت مجاز بهره ببری و فدیهٔ مقرر را ادا کنی.
  2. اگر دربارهٔ مقدار یا چگونگی ادای فدیه تردید داری، از عالمی آگاه راهنمایی بگیر.
  3. در احکام دینی هم به حدود مقرر توجه کن و هم به رخصتی که خداوند اجازه داده است.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.