کتاب تفسیر · Jami at-Tirmidhi

Jami at-Tirmidhi، حدیث 3097

روایت‌شده توسط Umar ibn al-Khattab. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب تفسیر
جامع الترمذي
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Umar ibn al-Khattab

Sahih (معتبر)

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ سَمِعْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، يَقُولُ لَمَّا تُوُفِّيَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ دُعِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِلصَّلاَةِ عَلَيْهِ فَقَامَ إِلَيْهِ فَلَمَّا وَقَفَ عَلَيْهِ يُرِيدُ الصَّلاَةَ تَحَوَّلْتُ حَتَّى قُمْتُ فِي صَدْرِهِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَعَلَى عَدُوِّ اللَّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَىٍّ الْقَائِلِ يَوْمَ كَذَا كَذَا وَكَذَا يَعُدُّ أَيَّامَهُ ‏.‏ قَالَ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَتَبَسَّمُ حَتَّى إِذَا أَكْثَرْتُ عَلَيْهِ قَالَ ‏"‏ أَخِّرْ عَنِّي يَا عُمَرُ ‏.‏ إِنِّي خُيِّرْتُ فَاخْتَرْتُ قَدْ قِيلَ لِي ‏:‏ ‏(‏ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ أَوْ لاَ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ إِنْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ سَبْعِينَ مَرَّةً فَلَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ ‏)‏ لَوْ أَعْلَمُ أَنِّي لَوْ زِدْتُ عَلَى السَّبْعِينَ غُفِرَ لَهُ لَزِدْتُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ صَلَّى عَلَيْهِ وَمَشَى مَعَهُ فَقَامَ عَلَى قَبْرِهِ حَتَّى فُرِغَ مِنْهُ قَالَ فَعَجَبٌ لِي وَجُرْأَتِي عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ فَوَاللَّهِ مَا كَانَ إِلاَّ يَسِيرًا حَتَّى نَزَلَتْ هَاتَانِ الآيَتَانِ ‏:‏ ‏(‏وَلَا تُصَلِّ عَلَى أَحَدٍ مِنْهُمْ مَاتَ أَبَدًا وَلاَ تَقُمْ عَلَى قَبْرِهِ ‏)‏ إِلَى آخِرِ الآيَةِ قَالَ فَمَا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَهُ عَلَى مُنَافِقٍ وَلاَ قَامَ عَلَى قَبْرِهِ حَتَّى قَبَضَهُ اللَّهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ ‏.‏

ترجمه

عبد بن حمید به ما حدیث کرد، یعقوب بن ابراهیم بن سعد از پدرش، از محمد بن اسحاق، از زهری، از عبیدالله بن عبدالله بن عتبه، از ابن عباس روایت کرد که گفت: شنیدم عمر بن خطاب می‌گفت:

«هنگامی که عبدالله بن ابی مرد، رسول خدا ﷺ را برای نماز بر او فراخواندند. رسول خدا ﷺ نزد او آمد و چون بر بالای جنازه ایستاد تا نماز بخواند، من جابه‌جا شدم تا در برابر سینه ایشان ایستادم و گفتم: ای رسول خدا! آیا بر دشمن خدا، عبدالله بن ابی که در فلان روز چنین و چنان گفت، نماز می‌خوانید؟ و روزهای او را برشمردم.» راوی گوید: رسول خدا ﷺ لبخند می‌زدند تا آنکه چون بسیار اصرار کردم، فرمودند: «ای عمر! دست از من بردار. مرا اختیار داده شد و من انتخاب کردم. به من گفته شده است: (چه برایشان آمرزش بخواهی و چه نخواهی؛ اگر هفتاد بار هم برایشان آمرزش بخواهی، خداوند هرگز آنان را نمی‌آمرزد). اگر می‌دانستم که با بیش از هفتاد بار طلب آمرزش، او بخشیده می‌شود، حتماً بیشتر می‌کردم.» عمر گفت: سپس پیامبر ﷺ بر او نماز خواند و همراه جنازه‌اش راه رفت و بر سر قبرش ایستاد تا کار تمام شد. عمر گفت: از جسارت خود در برابر رسول خدا ﷺ شگفت‌زده شدم، در حالی که خدا و رسولش ﷺ داناترند. به خدا سوگند! مدت زیادی نگذشت که این دو آیه نازل شد: (و هرگز بر هیچ یک از آنان که بمیرد نماز مخوان و بر سر قبرش مخوان) تا پایان آیه. عمر گفت: پس از آن، رسول خدا ﷺ دیگر بر هیچ منافقی نماز نخواند و بر سر قبرشان نایستاد تا اینکه خداوند ایشان را وفات داد.» ابوعیسی گوید: این حدیث حسن صحیح غریب است.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

پیامبر ﷺ پس از نزول وحی، دیگر برای منافقان نماز نگزارد.

پیشینه و سبب بیان

حدیث، عبدالله بن اُبیّ را زمینهٔ این رویداد معرفی می‌کند: پس از درگذشت او، پیامبر ﷺ بر او نماز میت خواند؛ سپس آیهٔ ۸۴ سورهٔ توبه نازل شد و پس از آن پیامبر ﷺ دیگر برای هیچ منافقی نماز نخواند و کنار قبر او نایستاد.

توضیح واژه‌های دشوار
منافق

کسی که در ظاهر ایمان نشان می‌دهد، اما در باطن کفر را پنهان می‌کند.

نماز میت

نمازی که مسلمانان برای فرد درگذشته می‌خوانند.

طلب آمرزش

از خداوند خواستن که گناهان کسی را ببخشاید.

برداشت‌های عالمان

عالمان از این روایت چنین برداشت می‌کنند که پیامبر ﷺ پیش از نزول وحی بر اساس راهنماییِ موجود در آن زمان عمل کرد و سپس از وحی جدید پیروی نمود. آیهٔ ۸۴ سورهٔ توبه نماز میت خواندن برای کسی را که در حال نفاق درگذشته و نیز ایستادن بر سر قبر او منع می‌کند. مذاهب فقهی با استناد به قرآن و سنت، دربارهٔ چگونگی اجرای این منع بحث کرده‌اند؛ این روایت مجوزی نیست تا بدون دلیل روشن، کسی را منافق بنامیم.

درس‌هایی برای امروز
  1. هرگاه هدایت الهی روشن شد، از آن پیروی کنید؛ حتی اگر لازم باشد رفتار پیشین خود را تغییر دهید.
  2. در داوری دربارهٔ باطن یا وضعیت ایمانی دیگران احتیاط کنید.
  3. اگر نگرانی صادقانه‌ای دارید، آن را با احترام با صاحب‌منصبی در میان بگذارید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.