کتاب تفسیر · Jami at-Tirmidhi

Jami at-Tirmidhi، حدیث 3340

روایت‌شده توسط Suhaib ibn Sinan. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب تفسیر
جامع الترمذي
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Suhaib ibn Sinan

Sahih (معتبر)

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، - الْمَعْنَى وَاحِدٌ قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ صُهَيْبٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا صَلَّى الْعَصْرَ هَمَسَ - وَالْهَمْسُ فِي قَوْلِ بَعْضِهِمْ تَحَرُّكُ شَفَتَيْهِ كَأَنَّهُ يَتَكَلَّمُ فَقِيلَ لَهُ إِنَّكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِذَا صَلَّيْتَ الْعَصْرَ هَمَسْتَ قَالَ ‏.‏ ‏"‏ إِنَّ نَبِيًّا مِنَ الأَنْبِيَاءِ كَانَ أُعْجِبَ بِأُمَّتِهِ فَقَالَ مَنْ يَقُولُ لِهَؤُلاَءِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنْ خَيِّرْهُمْ بَيْنَ أَنْ أَنْتَقِمَ مِنْهُمْ وَبَيْنَ أَنْ أُسَلِّطَ عَلَيْهِمْ عَدُوَّهُمْ فَاخْتَارَ النِّقْمَةَ فَسَلَّطَ عَلَيْهِمُ الْمَوْتَ فَمَاتَ مِنْهُمْ فِي يَوْمٍ سَبْعُونَ أَلْفًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَكَانَ إِذَا حَدَّثَ بِهَذَا الْحَدِيثِ حَدَّثَ بِهَذَا الْحَدِيثِ الآخَرِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ كَانَ مَلِكٌ مِنَ الْمُلُوكِ وَكَانَ لِذَلِكَ الْمَلِكِ كَاهِنٌ يَكْهَنُ لَهُ فَقَالَ الْكَاهِنُ انْظُرُوا لِيَ غُلاَمًا فَهِمًا أَوْ قَالَ فَطِنًا لَقِنًا فَأُعَلِّمُهُ عِلْمِي هَذَا فَإِنِّي أَخَافُ أَنْ أَمُوتَ فَيَنْقَطِعَ مِنْكُمْ هَذَا الْعِلْمُ وَلاَ يَكُونُ فِيكُمْ مَنْ يَعْلَمُهُ ‏.‏ قَالَ فَنَظَرُوا لَهُ عَلَى مَا وَصَفَ فَأَمَرَهُ أَنْ يَحْضُرَ ذَلِكَ الْكَاهِنَ وَأَنْ يَخْتَلِفَ إِلَيْهِ فَجَعَلَ يَخْتَلِفُ إِلَيْهِ وَكَانَ عَلَى طَرِيقِ الْغُلاَمِ رَاهِبٌ فِي صَوْمَعَةٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مَعْمَرٌ أَحْسِبُ أَنَّ أَصْحَابَ الصَّوَامِعِ كَانُوا يَوْمَئِذٍ مُسْلِمِينَ قَالَ ‏"‏ فَجَعَلَ الْغُلاَمُ يَسْأَلُ ذَلِكَ الرَّاهِبَ كُلَّمَا مَرَّ بِهِ فَلَمْ يَزَلْ بِهِ حَتَّى أَخْبَرَهُ فَقَالَ إِنَّمَا أَعْبُدُ اللَّهَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَجَعَلَ الْغُلاَمُ يَمْكُثُ عِنْدَ الرَّاهِبِ وَيُبْطِئُ عَلَى الْكَاهِنِ فَأَرْسَلَ الْكَاهِنُ إِلَى أَهْلِ الْغُلاَمِ إِنَّهُ لاَ يَكَادُ يَحْضُرُنِي فَأَخْبَرَ الْغُلاَمُ الرَّاهِبَ بِذَلِكَ فَقَالَ لَهُ الرَّاهِبُ إِذَا قَالَ لَكَ الْكَاهِنُ أَيْنَ كُنْتَ فَقُلْ عِنْدَ أَهْلِي ‏.‏ وَإِذَا قَالَ لَكَ أَهْلُكَ أَيْنَ كُنْتَ فَأَخِبِرْهُمْ أَنَّكَ كُنْتَ عِنْدَ الْكَاهِنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَبَيْنَمَا الْغُلاَمُ عَلَى ذَلِكَ إِذْ مَرَّ بِجَمَاعَةٍ مِنَ النَّاسِ كَثِيرٍ قَدْ حَبَسَتْهُمْ دَابَّةٌ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ بَعْضُهُمْ إِنَّ تِلْكَ الدَّابَّةَ كَانَتْ أَسَدًا قَالَ ‏"‏ فَأَخَذَ الْغُلاَمُ حَجَرًا قَالَ اللَّهُمَّ إِنْ كَانَ مَا يَقُولُ الرَّاهِبُ حَقًّا فَأَسْأَلُكَ أَنْ أَقْتُلَهَا ‏.‏ قَالَ ثُمَّ رَمَى فَقَتَلَ الدَّابَّةَ ‏.‏ فَقَالَ النَّاسُ مَنْ قَتَلَهَا قَالُوا الْغُلاَمُ فَفَزِعَ النَّاسُ وَقَالُوا لَقَدْ عَلِمَ هَذَا الْغُلاَمُ عِلْمًا لَمْ يَعْلَمْهُ أَحَدٌ ‏.‏ قَالَ فَسَمِعَ بِهِ أَعْمَى فَقَالَ لَهُ إِنْ أَنْتَ رَدَدْتَ بَصَرِي فَلَكَ كَذَا وَكَذَا ‏.‏ قَالَ لَهُ لاَ أُرِيدُ مِنْكَ هَذَا وَلَكِنْ أَرَأَيْتَ إِنْ رَجَعَ إِلَيْكَ بَصَرُكَ أَتُؤْمِنُ بِالَّذِي رَدَّهُ عَلَيْكَ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ فَدَعَا اللَّهَ فَرَدَّ عَلَيْهِ بَصَرَهُ فَآمَنَ الأَعْمَى فَبَلَغَ الْمَلِكَ أَمْرُهُمْ فَبَعَثَ إِلَيْهِمْ فَأُتِيَ بِهِمْ فَقَالَ لأَقْتُلَنَّ كُلَّ وَاحِدٍ مِنْكُمْ قِتْلَةً لاَ أَقْتُلُ بِهَا صَاحِبَهُ فَأَمَرَ بِالرَّاهِبِ وَالرَّجُلِ الَّذِي كَانَ أَعْمَى فَوَضَعَ الْمِنْشَارَ عَلَى مَفْرِقِ أَحَدِهِمَا فَقَتَلَهُ وَقَتَلَ الآخَرَ بِقِتْلَةٍ أُخْرَى ‏.‏ ثُمَّ أَمَرَ بِالْغُلاَمِ فَقَالَ انْطَلِقُوا بِهِ إِلَى جَبَلِ كَذَا وَكَذَا فَأَلْقُوهُ مِنْ رَأْسِهِ فَانْطَلَقُوا بِهِ إِلَى ذَلِكَ الْجَبَلِ فَلَمَّا انْتَهَوْا بِهِ إِلَى ذَلِكَ الْمَكَانِ الَّذِي أَرَادُوا أَنْ يُلْقُوهُ مِنْهُ جَعَلُوا يَتَهَافَتُونَ مِنْ ذَلِكَ الْجَبَلِ وَيَتَرَدَّوْنَ حَتَّى لَمْ يَبْقَ مِنْهُمْ إِلاَّ الْغُلاَمُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ثُمَّ رَجَعَ فَأَمَرَ بِهِ الْمَلِكُ أَنْ يَنْطَلِقُوا بِهِ إِلَى الْبَحْرِ فَيُلْقُونَهُ فِيهِ فَانْطُلِقَ بِهِ إِلَى الْبَحْرِ فَغَرَّقَ اللَّهُ الَّذِينَ كَانُوا مَعَهُ وَأَنْجَاهُ فَقَالَ الْغُلاَمُ لِلْمَلِكِ إِنَّكَ لاَ تَقْتُلُنِي حَتَّى تَصْلُبَنِي وَتَرْمِيَنِي وَتَقُولَ إِذَا رَمَيْتَنِي بِسْمِ اللَّهِ رَبِّ هَذَا الْغُلاَمِ ‏.‏ قَالَ فَأَمَرَ بِهِ فَصُلِبَ ثُمَّ رَمَاهُ فَقَالَ بِسْمِ اللَّهِ رَبِّ هَذَا الْغُلاَمِ ‏.‏ قَالَ فَوَضَعَ الْغُلاَمُ يَدَهُ عَلَى صُدْغِهِ حِينَ رُمِيَ ثُمَّ مَاتَ ‏.‏ فَقَالَ أُنَاسٌ لَقَدْ عَلِمَ هَذَا الْغُلاَمُ عِلْمًا مَا عَلِمَهُ أَحَدٌ فَإِنَّا نُؤْمِنُ بِرَبِّ هَذَا الْغُلاَمِ ‏.‏ قَالَ فَقِيلَ لِلْمَلِكِ أَجَزِعْتَ أَنْ خَالَفَكَ ثَلاَثَةٌ فَهَذَا الْعَالَمُ كُلُّهُمْ قَدْ خَالَفُوكَ ‏.‏ قَالَ فَخَدَّ أُخْدُودًا ثُمَّ أَلْقَى فِيهَا الْحَطَبَ وَالنَّارَ ثُمَّ جَمَعَ النَّاسَ فَقَالَ مَنْ رَجَعَ عَنْ دِينِهِ تَرَكْنَاهُ وَمَنْ لَمْ يَرْجِعْ أَلْقَيْنَاهُ فِي هَذِهِ النَّارِ فَجَعَلَ يُلْقِيهِمْ فِي تِلْكَ الأُخْدُودِ ‏.‏ قَالَ يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى ‏:‏ ‏(‏قتِلَ أَصْحَابُ الأُخْدُودِ * النَّارِ ذَاتِ الْوَقُودِ ‏)‏ حَتَّى بَلَغَ ‏:‏ ‏(‏العَزِيزِ الْحَمِيدِ ‏)‏ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَأَمَّا الْغُلاَمُ فَإِنَّهُ دُفِنَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَيُذْكَرُ أَنَّهُ أُخْرِجَ فِي زَمَنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ وَأُصْبُعُهُ عَلَى صُدْغِهِ كَمَا وَضَعَهَا حِينَ قُتِلَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

ترجمه

محمود بن غیلان و عبد بن حمید روایت کردند (و مضمون هر دو یکی است) که گفتند: عبدالرزاق از معمر، از ثابت بنانی، از عبدالرحمن بن ابی‌لیلی، از صهیب رضی الله عنه نقل کرد که گفت: رسول خدا ﷺ چون نماز عصر را به جای می‌آوردند، زمزمه می‌کردند - و برخی گفته‌اند منظور از همس، حرکت دادن لب‌هاست گویی که سخن می‌گویند -. به ایشان عرض شد: ای رسول خدا! وقتی نماز عصر می‌خوانید، زمزمه می‌کنید؟ فرمودند:

«پیامبری از پیامبران پیشین بود که از فزونی امتش شگفت‌زده شد و گفت: چه کسی یارای مقابله با اینان را دارد؟ پس خداوند به او وحی کرد که آنان را مخیر کن میان اینکه انتقام خود را از ایشان بگیرم یا دشمنانشان را بر آنان مسلط سازم. آنان عقوبت الهی را برگزیدند، پس مرگ بر آنان چیره شد و هفتاد هزار نفرشان در یک روز مردند.» راوی گفت: و هرگاه این حدیث را نقل می‌فرمودند، حدیث دیگری نیز بیان می‌کردند و می‌فرمودند: «پادشاهی بود که کاهنی داشت که برای او کهانت می‌کرد. کاهن گفت: برای من نوجوانی زیرک و باهوش و تیزفهم بیابید تا علم خود را به او بیاموزم، زیرا می‌ترسم بمیرم و این دانش در میان شما قطع شود و کسی نباشد که آن را بداند.» راوی گفت: پس طبق توصیف او جستجو کردند و نوجوانی یافتند و به او دستور دادند که نزد آن کاهن حاضر شود و پیوسته به نزد او رفت‌وآمد کند. در مسیر راه آن نوجوان، راهبی در صومعه‌ای بود.» معمر گفت: گمان می‌کنم صاحبان صومعه‌ها در آن زمان مسلمان بودند. راوی گفت: «نوجوان هر بار که از کنار راهب می‌گذشت از او سؤال می‌پرسید و دست از سر او برنمی‌داشت تا اینکه راهب به او خبر داد و گفت: من تنها الله را عبادت می‌کنم.» راوی گفت: «نوجوان نزد راهب می‌ماند و در رسیدن به نزد کاهن تأخیر می‌کرد. کاهن به خانواده نوجوان پیام فرستاد که او دیگر کمتر نزد من می‌آید. نوجوان این موضوع را به راهب گفت، پس راهب به او گفت: هرگاه کاهن پرسید کجا بودی، بگو نزد خانواده‌ام بودم؛ و هرگاه خانواده‌ات پرسیدند کجا بودی، به آنان بگو نزد کاهن بودم.» راوی گفت: «در حالی که نوجوان بر این حال بود، از کنار گروه بسیاری از مردم گذشت که جانوری راه را بر آنان بسته بود.» برخی گفتند آن جانور شیر بود. راوی گفت: «نوجوان سنگی برداشت و گفت: بارالها! اگر آنچه راهب می‌گوید حق است، از تو می‌خواهم که آن را بکشم.» سپس سنگ را پرتاب کرد و جانور را کشت. مردم پرسیدند چه کسی آن را کشت؟ گفتند: نوجوان. مردم وحشت‌زده شدند و گفتند: این نوجوان علمی آموخته که هیچ‌کس دیگر نیاموخته است.» راوی گفت: «مرد نابینایی این ماجرا را شنید و به نوجوان گفت: اگر بینایی مرا بازگردانی، فلان و بهمان پاداش را به تو خواهم داد. نوجوان به او گفت: من این پاداش را از تو نمی‌خواهم، اما آیا اگر بینایی‌ات بازگردد، به کسی که آن را به تو بازگردانده ایمان می‌آوری؟ گفت: آری. راوی گفت: پس نوجوان از الله دعا کرد و بینایی او بازگشت و مرد نابینا ایمان آورد. خبر به پادشاه رسید، پس آنان را احضار کرد و وقتی آورده شدند، گفت: هر یک از شما را به گونه‌ای خواهم کشت که دیگری را نکشته‌ام. سپس دستور داد راهب و آن مردی که نابینا بود را بیاورند؛ ارّه‌ای را بر فرق سر یکی نهاد و او را کشت و دیگری را به شیوه‌ای دیگر کشت.» سپس درباره نوجوان دستور داد و گفت: او را به فلان کوه ببرید و از قله‌اش به پایین پرتاب کنید. پس او را به آن کوه بردند، اما وقتی به مکانی که قصد پرتابش داشتند رسیدند، همگی از آن کوه سقوط کردند و هلاک شدند و جز نوجوان کسی باقی نماند.» راوی گفت: «سپس بازگشت و پادشاه دستور داد او را به دریا ببرند و در آن بیندازند. او را به دریا بردند، اما الله همراهانش را غرق کرد و نوجوان را نجات داد. نوجوان به پادشاه گفت: تو مرا نخواهی کشت مگر اینکه مرا بر تنه درختی ببندی و تیرباران کنی و هنگام تیراندازی بگویی: به نام الله، پروردگار این نوجوان.» راوی گفت: «پس دستور داد او را بستند، سپس تیر را رها کرد و گفت: به نام الله، پروردگار این نوجوان. نوجوان هنگام اصابت تیر، دستش را بر گیجگاهش نهاد و سپس جان سپرد. مردم گفتند: این نوجوان علمی داشت که هیچ‌کس نداشت؛ ما به پروردگار این نوجوان ایمان می‌آوریم.» راوی گفت: به پادشاه گفته شد: آیا از مخالفت سه نفر به ستوه آمدی؟ اکنون تمام مردم با تو مخالفت کرده‌اند. راوی گفت: پس خندق‌هایی حفر کرد و در آن‌ها هیزم و آتش افکند، سپس مردم را جمع کرد و گفت: هر کس از دینش برگردد، رهایش می‌کنیم و هر کس برنگردد، در این آتش می‌اندازیم. پس شروع به انداختن آنان در آن خندق کرد.» راوی گفت: خداوند متعال می‌فرماید: (قُتِلَ أَصْحَابُ الْأُخْدُودِ * النَّارِ ذَاتِ الْوَقُودِ) تا آنجا که می‌فرماید: (الْعَزِيزِ الْحَمِيدِ). راوی گفت: «اما نوجوان دفن شد.» گفته شده که در زمان عمر بن خطاب رضی الله عنه بدن او خارج شد در حالی که انگشتش همچنان بر گیجگاهش بود، درست همان‌گونه که هنگام شهادت نهاده بود. ابوعیسی گفت: این حدیث حسن غریب است.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

ایمان استوار می‌تواند حتی در شرایط آزار و شکنجهٔ شدید، الهام‌بخش یک قوم باشد.

توضیح واژه‌های دشوار
کاهِن

غیب‌گویی که ادعا می‌کند از دانش پنهان برخوردار است.

راهب

زاهدی مذهبی؛ در این داستان به پسر می‌آموزد که تنها خدا را عبادت کند.

خندق

گودالی عمیق؛ پادشاه در آن سوخت ریخت و آن را به آتش کشید.

برداشت‌های عالمان

دانشمندان داستان پسر را با آیات مربوط به اصحاب اخدود در سورهٔ بروج پیوند می‌دهند. آنان یادآور می‌شوند که نشانه‌های شگفت تنها به خواست خدا رخ می‌دهند و پسر مردم را به سوی خدا راهنمایی می‌کرد، نه به سوی خودش. این داستان همچنین می‌آموزد که مؤمنان می‌توانند هنگامی که قدرتمندان آنان را به انکار ایمانشان وامی‌دارند، پایدار بمانند. بخش مربوط به پیامبر پیشین نیز هشدار می‌دهد که کسی نباید از روی خودپسندی دربارهٔ قوم خود سخن بگوید و یادآور می‌شود که ارادهٔ خدا تحت سلطهٔ قدرت انسان‌ها نیست.

درس‌هایی برای امروز
  1. دانش را از آموزگاران قابل‌اعتماد بجویید و عبادت خود را تنها به خدا اختصاص دهید.
  2. هنگامی که فشار گروهی یا بی‌عدالتی می‌کوشد شما را به انکار ایمانتان وادار کند، به آن وفادار بمانید.
  3. از موهبت‌های ویژه برای برتر شمردن خود استفاده نکنید؛ بلکه با آن‌ها دیگران را به سوی خدا راهنمایی کنید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.