Sahih al-Bukhari, hadisi na 6899
Rubutun Larabci tare da fassararmu da bayani.
Riwayar
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ، إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الأَسَدِيُّ حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ أَبِي عُثْمَانَ، حَدَّثَنِي أَبُو رَجَاءٍ، مِنْ آلِ أَبِي قِلاَبَةَ حَدَّثَنِي أَبُو قِلاَبَةَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ، أَبْرَزَ سَرِيرَهُ يَوْمًا لِلنَّاسِ، ثُمَّ أَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا فَقَالَ مَا تَقُولُونَ فِي الْقَسَامَةِ قَالَ نَقُولُ الْقَسَامَةُ الْقَوَدُ بِهَا حَقٌّ، وَقَدْ أَقَادَتْ بِهَا الْخُلَفَاءُ. قَالَ لِي مَا تَقُولُ يَا أَبَا قِلاَبَةَ وَنَصَبَنِي لِلنَّاسِ. فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عِنْدَكَ رُءُوسُ الأَجْنَادِ وَأَشْرَافُ الْعَرَبِ، أَرَأَيْتَ لَوْ أَنَّ خَمْسِينَ مِنْهُمْ شَهِدُوا عَلَى رَجُلٍ مُحْصَنٍ بِدِمَشْقَ أَنَّهُ قَدْ زَنَى، لَمْ يَرَوْهُ أَكُنْتَ تَرْجُمُهُ قَالَ لاَ. قُلْتُ أَرَأَيْتَ لَوْ أَنَّ خَمْسِينَ مِنْهُمْ شَهِدُوا عَلَى رَجُلٍ بِحِمْصَ أَنَّهُ سَرَقَ أَكُنْتَ تَقْطَعُهُ وَلَمْ يَرَوْهُ قَالَ لاَ. قُلْتُ فَوَاللَّهِ مَا قَتَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَطُّ، إِلاَّ فِي إِحْدَى ثَلاَثِ خِصَالٍ رَجُلٌ قَتَلَ بِجَرِيرَةِ نَفْسِهِ فَقُتِلَ، أَوْ رَجُلٌ زَنَى بَعْدَ إِحْصَانٍ، أَوْ رَجُلٌ حَارَبَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَارْتَدَّ عَنِ الإِسْلاَمِ. فَقَالَ الْقَوْمُ أَوَلَيْسَ قَدْ حَدَّثَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَطَعَ فِي السَّرَقِ وَسَمَرَ الأَعْيُنَ، ثُمَّ نَبَذَهُمْ فِي الشَّمْسِ. فَقُلْتُ أَنَا أُحَدِّثُكُمْ حَدِيثَ أَنَسٍ، حَدَّثَنِي أَنَسٌ أَنَّ نَفَرًا مِنْ عُكْلٍ ثَمَانِيَةً قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَبَايَعُوهُ عَلَى الإِسْلاَمِ، فَاسْتَوْخَمُوا الأَرْضَ فَسَقِمَتْ أَجْسَامُهُمْ، فَشَكَوْا ذَلِكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَفَلاَ تَخْرُجُونَ مَعَ رَاعِينَا فِي إِبِلِهِ، فَتُصِيبُونَ مِنْ أَلْبَانِهَا وَأَبْوَالِهَا ". قَالُوا بَلَى، فَخَرَجُوا فَشَرِبُوا مِنْ أَلْبَانِهَا وَأَبْوَالِهَا فَصَحُّوا، فَقَتَلُوا رَاعِيَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَطْرَدُوا النَّعَمَ، فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَرْسَلَ فِي آثَارِهِمْ، فَأُدْرِكُوا فَجِيءَ بِهِمْ، فَأَمَرَ بِهِمْ فَقُطِّعَتْ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ، وَسَمَرَ أَعْيُنَهُمْ، ثُمَّ نَبَذَهُمْ فِي الشَّمْسِ حَتَّى مَاتُوا. قُلْتُ وَأَىُّ شَىْءٍ أَشَدُّ مِمَّا صَنَعَ هَؤُلاَءِ ارْتَدُّوا عَنِ الإِسْلاَمِ وَقَتَلُوا وَسَرَقُوا. فَقَالَ عَنْبَسَةُ بْنُ سَعِيدٍ وَاللَّهِ إِنْ سَمِعْتُ كَالْيَوْمِ قَطُّ. فَقُلْتُ أَتَرُدُّ عَلَىَّ حَدِيثِي يَا عَنْبَسَةُ قَالَ لاَ، وَلَكِنْ جِئْتَ بِالْحَدِيثِ عَلَى وَجْهِهِ، وَاللَّهِ لاَ يَزَالُ هَذَا الْجُنْدُ بِخَيْرٍ مَا عَاشَ هَذَا الشَّيْخُ بَيْنَ أَظْهُرِهِمْ. قُلْتُ وَقَدْ كَانَ فِي هَذَا سُنَّةٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَلَيْهِ نَفَرٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَتَحَدَّثُوا عِنْدَهُ، فَخَرَجَ رَجُلٌ مِنْهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ فَقُتِلَ، فَخَرَجُوا بَعْدَهُ، فَإِذَا هُمْ بِصَاحِبِهِمْ يَتَشَحَّطُ فِي الدَّمِ، فَرَجَعُوا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ صَاحِبُنَا كَانَ تَحَدَّثَ مَعَنَا، فَخَرَجَ بَيْنَ أَيْدِينَا، فَإِذَا نَحْنُ بِهِ يَتَشَحَّطُ فِي الدَّمِ. فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " بِمَنْ تَظُنُّونَ أَوْ تَرَوْنَ قَتَلَهُ ". قَالُوا نَرَى أَنَّ الْيَهُودَ قَتَلَتْهُ. فَأَرْسَلَ إِلَى الْيَهُودِ فَدَعَاهُمْ. فَقَالَ " آنْتُمْ قَتَلْتُمْ هَذَا ". قَالُوا لاَ. قَالَ " أَتَرْضَوْنَ نَفَلَ خَمْسِينَ مِنَ الْيَهُودِ مَا قَتَلُوهُ ". فَقَالُوا مَا يُبَالُونَ أَنْ يَقْتُلُونَا أَجْمَعِينَ ثُمَّ يَنْتَفِلُونَ. قَالَ " أَفَتَسْتَحِقُّونَ الدِّيَةَ بِأَيْمَانِ خَمْسِينَ مِنْكُمْ ". قَالُوا مَا كُنَّا لِنَحْلِفَ، فَوَدَاهُ مِنْ عِنْدِهِ. قُلْتُ وَقَدْ كَانَتْ هُذَيْلٌ خَلَعُوا خَلِيعًا لَهُمْ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَطَرَقَ أَهْلَ بَيْتٍ مِنَ الْيَمَنِ بِالْبَطْحَاءِ فَانْتَبَهَ لَهُ رَجُلٌ مِنْهُمْ فَحَذَفَهُ بِالسَّيْفِ فَقَتَلَهُ، فَجَاءَتْ هُذَيْلٌ فَأَخَذُوا الْيَمَانِيَ فَرَفَعُوهُ إِلَى عُمَرَ بِالْمَوْسِمِ وَقَالُوا قَتَلَ صَاحِبَنَا. فَقَالَ إِنَّهُمْ قَدْ خَلَعُوهُ. فَقَالَ يُقْسِمُ خَمْسُونَ مِنْ هُذَيْلٍ مَا خَلَعُوهُ. قَالَ فَأَقْسَمَ مِنْهُمْ تِسْعَةٌ وَأَرْبَعُونَ رَجُلاً، وَقَدِمَ رَجُلٌ مِنْهُمْ مِنَ الشَّأْمِ فَسَأَلُوهُ أَنْ يُقْسِمَ فَافْتَدَى يَمِينَهُ مِنْهُمْ بِأَلْفِ دِرْهَمٍ، فَأَدْخَلُوا مَكَانَهُ رَجُلاً آخَرَ، فَدَفَعَهُ إِلَى أَخِي الْمَقْتُولِ فَقُرِنَتْ يَدُهُ بِيَدِهِ، قَالُوا فَانْطَلَقَا وَالْخَمْسُونَ الَّذِينَ أَقْسَمُوا حَتَّى إِذَا كَانُوا بِنَخْلَةَ، أَخَذَتْهُمُ السَّمَاءُ فَدَخَلُوا فِي غَارٍ فِي الْجَبَلِ، فَانْهَجَمَ الْغَارُ عَلَى الْخَمْسِينَ الَّذِينَ أَقْسَمُوا فَمَاتُوا جَمِيعًا، وَأَفْلَتَ الْقَرِينَانِ وَاتَّبَعَهُمَا حَجَرٌ فَكَسَرَ رِجْلَ أَخِي الْمَقْتُولِ، فَعَاشَ حَوْلاً ثُمَّ مَاتَ. قُلْتُ وَقَدْ كَانَ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَرْوَانَ أَقَادَ رَجُلاً بِالْقَسَامَةِ ثُمَّ نَدِمَ بَعْدَ مَا صَنَعَ، فَأَمَرَ بِالْخَمْسِينَ الَّذِينَ أَقْسَمُوا فَمُحُوا مِنَ الدِّيوَانِ وَسَيَّرَهُمْ إِلَى الشَّأْمِ.
Abu Qilaba ya ruwaito: Wata rana Umar bin Abdul-Aziz ya fitar da karagar mulkinsa zuwa fili don mutane su taru a gabansa. Sa’ad da ya ba su izinin shiga, sai ya ce,
"Me kuke cewa game da Al-Qasama?" Suka ce, "Muna cewa Al-Qasama hakki ne wajen aiwatar da Qisas (ramuwar gayya), kuma Shugabannin Musulmi na baya sun yi amfani da ita." Sai ya ce mini, "Ya Abu Qilaba! Me za ka ce a wannan?" Ya tsayar da ni a gaban mutanen. Na ce, "Ya Amirul-Muminina! Kana da manyan sojoji da sarautan Larabawa. Ka duba, idan hamsinsu suka yi shaida cewa wani namiji mai aure a Dimashqa ya yi zina amma ba su gan shi ba, za ka jefa shi dutse?" Ya ce, "A'a." Na ce, "Idan hamsinsu suka yi shaida cewa wani namiji a Hims ya yi sata, za ka yanke hannunsa duk da cewa ba su gan shi ba?" Ya ce, "A'a." Na ce, "Wallahi, Manzon Allah ﷺ bai taba kashe kowa ba sai a daya daga cikin abubuwa uku: (1) Mutumin da ya kashe rai ba tare da hakki ba, sai a kashe shi; (2) Mutum mai aure da ya yi zina; ko (3) Mutumin da ya yi yaki da Allah da Manzonsa kuma ya fita daga addinin Musulunci." Mutanen suka ce, "Shin Anas bin Malik bai ruwaito cewa Manzon Allah ﷺ ya yanke hannayen masu sata, ya kona idanunsu, sannan ya jefa su a rana ba?" Na ce, "Zan muku ruwaito hadisin Anas. Anas ya ce: Wasu mutane takwas daga kabilar Ukl sun zo wurin Manzon Allah ﷺ suka yi mubaya’a akan Musulunci. Yanayin wurin bai dace da su ba, sai suka yi rashin lafiya suka koka wa Manzon Allah ﷺ. Ya ce musu, 'Ko ba za ku fita tare da makiyayin rakumanmu ku sha nononinsu da fitsarinsu ba?' Suka ce, 'Ee.' Sai suka fita suka sha nonon rakuma da fitsarinsu, suka warke. Daga nan suka kashe makiyayin Manzon Allah ﷺ suka kori dabbobin. Labarin ya isa ga Manzon Allah ﷺ, sai ya tura mutane su bi sawunsu. An kama su, an kawo su. Ya umurci a yanke hannayensu da kafafunsu, a kona idanunsu, sannan a jefa su a rana har suka mutu." Na ce, "Wane abu ne ya fi abin da wadannan mutanen suka aikata muni? Sun fita daga Musulunci, sun kashe, sun yi sata." Anbasa bin Sa’id ya ce, "Wallahi, ban taba jin irin wannan labarin ba kamar yau." Na ce, "Ya Anbasa! Shin kana musanta hadisina?" Ya ce, "A'a, amma ka kawo hadisin yadda ya kamata. Wallahi, wannan sojin zai ci gaba da kasancewa a kan alheri matukar wannan Shehin (Abu Qilaba) yana raye a cikinsu." Na kara da cewa, "A cikin wannan lamari akwai Sunnah daga ga Manzon Allah ﷺ. Wani rukuni daga Ansar sun zo wurin Annabi ﷺ suna tattaunawa da shi. Wani namiji ya fita daga gabansu, sai aka kashe shi. Lokacin da suka fito suna binsa, sai suka ga abokinsu yana cikin tafkin jini. Suka koma wurin Manzon Allah ﷺ suka ce, 'Ya Manzon Allah, mun sami abokinmu wanda ya yi magana da mu ya riga mu fita, yanzu ga shi a cikin tafkin jini.' Manzon Allah ﷺ ya fita ya ce, 'Wa kuke zargi ko tunanin ku cewa shi ne ya kashe shi?' Suka ce, 'Muna ganin Yahudawa ne suka kashe shi.' Annabi ﷺ ya aika zuwa ga Yahudawa ya kira su. Ya ce, 'Ku ne kuka kashe wannan?' Suka ce, 'A'a.' Ya ce wa Ansar, 'Kun yarda in bar Yahudawa hamsin su yi rantsuwa cewa ba su kashe shi ba?' Suka ce, 'Yahudawa ba su damu da kashe mu duka sannan su yi rantsuwar karya ba.' Ya ce, 'To, kuna son ku karbi Diya (kudin jini) bayan hamsinku sun yi rantsuwa?' Suka ce, 'Ba za mu yi rantsuwa ba.' Sai Annabi ﷺ da kansa ya biya su Diyar." Mai ruwaito ya kara da cewa: Kabilar Hudhail sun kori wani namijinsu a zamanin Jahiliyyah. Dare ya kai hari kan wata dangin Yaman a Al-Batha' don sata, amma wani namiji daga dangin ya farka ya buge shi da takobi ya kashe shi. Hudhail suka zo, suka kama dan Yaman din, suka kai shi wurin Umar a lokacin Hajji. Suka ce, 'Ya kashe abokinmu.' Dan Yaman din ya ce, 'Amma sun kori mutumin nan.' Umar ya ce, 'Bari mutane hamsin daga Hudhail su yi rantsuwa cewa ba su kore shi ba.' Sai maza arba’in da tara suka yi rantsuwa, wani namiji ya zo daga Sham. Lokacin da suka nemi ya yi rantsuwa, ya fanshi rantsuwarsa da Dirham dubu daya. Suka kawo wani namijin daban maimakon sa, ya shake hannu da dan'uwan wanda aka kashe. Suka ce, 'Mu da wadancan hamsin da suka yi rantsuwa muka tafi har mun kai Nakhlah. Ruwan sama ya same mu, muka shiga kogo a cikin dutse. Kogon ya rushe kan wadancan hamsin da suka yi rantsuwa, suka mutu duka, sai dai biyun da suka shake hannu. Sun tsira amma dutse ya fado wa dan'uwan wanda aka kashe a kafa ta karye. Ya rayu shekara guda sannan ya mutu.' Na kuma ce, 'Abdul-Malik bin Marwan ya kashe wani namiji ta hanyar Qisas bisa Al-Qasama, daga baya ya yi nadama. Ya umurci a goge sunayen wadancan hamsin da suka yi rantsuwa daga littafin aiki, ya kuma kore su zuwa Sham.'
Khutba World ce ta fassara da bayyana shi, daga Larabci.
Al-Qasama na buƙatar yin taka-tsantsan wajen tantance hujja a shari’o’in kisa da diyya.
Wata hanya ce da ake bi a wasu shari’o’in kisa, inda ake yin adadin rantsuwa da aka ƙayyade.
Hukuncin ramuwar gayya na shari’a kan laifi, bisa tsauraran sharuɗɗa kuma ta hanyar kotun da ke da iko.
Diyya ce ta kuɗi da doka ta ƙayyade, wadda ake biya ga dangin wanda aka kashe.
Malaman farko sun tattauna daga waɗannan rahotanni yadda ake amfani da al-Qasama a shari’o’in kisa da kuma sakamakon da rantsuwar za ta iya haifarwa. Mazhabobi sun bambanta a wasu sassan tsarin, ciki har da wanda zai yi rantsuwa da kuma lokacin da qisas ko diyya za ta biyo baya. Kwatancin Abu Qilaba yana jaddada cewa zargi bai kamata ya jawo hukunci ba tare da bin ƙa’idojin hujja da aka tsara ba. Rahoton Ansar kuma ya nuna cewa Annabi ﷺ bai tilasta wa wanda bai yarda ba ya yi rantsuwa, kuma shi da kansa ya biya diyya.
- Kada ka zargi kowa da babban laifi sai ka binciki hujja da tsarin da ya dace a hankali.
- Ka bar shari’o’in kisa da hukuncinsu ga kotun da ke da iko; kada ka ɗauki fansa da kanka ko kausasa.
- Ka ɗauki rantsuwa a matsayin babban nauyi, kuma kada ka rantse ba tare da sanin gaskiya ba.
Wannan riwaya tana magana ne kan wannan hanya a shari’ar kisan da ba a warware ba da kuma rantsuwar da ta shafi lamarin.
Sahih al-Bukhari · #6898 (Sahih)Wannan rubutu yana ƙara bayani kan shari’ar mutumin da aka kashe da kuma yadda aka yi amfani da al-Qasama.
Sahih al-Bukhari · #6864 (Sahih)Riwayar tana jaddada muhimmancin shari’ar da ta shafi zubar da jini, wanda shi ne babban jigon waɗannan rahotanni.
Hadisi kowace rana, a harshenka
Manhajar tana ba ka hadisi tare da bayani kowace rana, har ma a matsayin widget a wayarka. Ana amfani da ita kyauta.