Sahih al-Bukhari, hedîsa 2297
Aisha rivayet kiriye. Nivîsa erebî bi wergera me û ravekirinê.
Ji Aisha hatiye rîwayetkirin
Sahih al-Bukhari bi tevahî pêbawer tê hesibandin.
Rîwayet
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ فَأَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ لَمْ أَعْقِلْ أَبَوَىَّ إِلاَّ وَهُمَا يَدِينَانِ الدِّينَ. وَقَالَ أَبُو صَالِحٍ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ عَنْ يُونُسَ عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ لَمْ أَعْقِلْ أَبَوَىَّ قَطُّ، إِلاَّ وَهُمَا يَدِينَانِ الدِّينَ، وَلَمْ يَمُرَّ عَلَيْنَا يَوْمٌ إِلاَّ يَأْتِينَا فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَرَفَىِ النَّهَارِ بُكْرَةً وَعَشِيَّةً، فَلَمَّا ابْتُلِيَ الْمُسْلِمُونَ خَرَجَ أَبُو بَكْرٍ مُهَاجِرًا قِبَلَ الْحَبَشَةِ، حَتَّى إِذَا بَلَغَ بَرْكَ الْغِمَادِ لَقِيَهُ ابْنُ الدَّغِنَةِ ـ وَهْوَ سَيِّدُ الْقَارَةِ ـ فَقَالَ أَيْنَ تُرِيدُ يَا أَبَا بَكْرٍ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَخْرَجَنِي قَوْمِي فَأَنَا أُرِيدُ أَنْ أَسِيحَ فِي الأَرْضِ فَأَعْبُدَ رَبِّي. قَالَ ابْنُ الدَّغِنَةِ إِنَّ مِثْلَكَ لاَ يَخْرُجُ وَلاَ يُخْرَجُ، فَإِنَّكَ تَكْسِبُ الْمَعْدُومَ، وَتَصِلُ الرَّحِمَ، وَتَحْمِلُ الْكَلَّ، وَتَقْرِي الضَّيْفَ، وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ، وَأَنَا لَكَ جَارٌ فَارْجِعْ فَاعْبُدْ رَبَّكَ بِبِلاَدِكَ. فَارْتَحَلَ ابْنُ الدَّغِنَةِ، فَرَجَعَ مَعَ أَبِي بَكْرٍ، فَطَافَ فِي أَشْرَافِ كُفَّارِ قُرَيْشٍ، فَقَالَ لَهُمْ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ لاَ يَخْرُجُ مِثْلُهُ، وَلاَ يُخْرَجُ، أَتُخْرِجُونَ رَجُلاً يُكْسِبُ الْمَعْدُومَ، وَيَصِلُ الرَّحِمَ، وَيَحْمِلُ الْكَلَّ، وَيَقْرِي الضَّيْفَ، وَيُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ. فَأَنْفَذَتْ قُرَيْشٌ جِوَارَ ابْنِ الدَّغِنَةِ وَآمَنُوا أَبَا بَكْرٍ وَقَالُوا لاِبْنِ الدَّغِنَةِ مُرْ أَبَا بَكْرٍ فَلْيَعْبُدْ رَبَّهُ فِي دَارِهِ، فَلْيُصَلِّ وَلْيَقْرَأْ مَا شَاءَ، وَلاَ يُؤْذِينَا بِذَلِكَ، وَلاَ يَسْتَعْلِنْ بِهِ، فَإِنَّا قَدْ خَشِينَا أَنْ يَفْتِنَ أَبْنَاءَنَا وَنِسَاءَنَا. قَالَ ذَلِكَ ابْنُ الدَّغِنَةِ لأَبِي بَكْرٍ، فَطَفِقَ أَبُو بَكْرٍ يَعْبُدُ رَبَّهُ فِي دَارِهِ، وَلاَ يَسْتَعْلِنُ بِالصَّلاَةِ وَلاَ الْقِرَاءَةِ فِي غَيْرِ دَارِهِ، ثُمَّ بَدَا لأَبِي بَكْرٍ فَابْتَنَى مَسْجِدًا بِفِنَاءِ دَارِهِ، وَبَرَزَ فَكَانَ يُصَلِّي فِيهِ، وَيَقْرَأُ الْقُرْآنَ، فَيَتَقَصَّفُ عَلَيْهِ نِسَاءُ الْمُشْرِكِينَ وَأَبْنَاؤُهُمْ، يَعْجَبُونَ وَيَنْظُرُونَ إِلَيْهِ، وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ رَجُلاً بَكَّاءً لاَ يَمْلِكُ دَمْعَهُ حِينَ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ، فَأَفْزَعَ ذَلِكَ أَشْرَافَ قُرَيْشٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ، فَأَرْسَلُوا إِلَى ابْنِ الدَّغِنَةِ فَقَدِمَ عَلَيْهِمْ، فَقَالُوا لَهُ إِنَّا كُنَّا أَجَرْنَا أَبَا بَكْرٍ عَلَى أَنْ يَعْبُدَ رَبَّهُ فِي دَارِهِ، وَإِنَّهُ جَاوَزَ ذَلِكَ، فَابْتَنَى مَسْجِدًا بِفِنَاءِ دَارِهِ، وَأَعْلَنَ الصَّلاَةَ وَالْقِرَاءَةَ، وَقَدْ خَشِينَا أَنْ يَفْتِنَ أَبْنَاءَنَا وَنِسَاءَنَا، فَأْتِهِ فَإِنْ أَحَبَّ أَنْ يَقْتَصِرَ عَلَى أَنْ يَعْبُدَ رَبَّهُ فِي دَارِهِ فَعَلَ، وَإِنْ أَبَى إِلاَّ أَنْ يُعْلِنَ ذَلِكَ فَسَلْهُ أَنْ يَرُدَّ إِلَيْكَ ذِمَّتَكَ، فَإِنَّا كَرِهْنَا أَنْ نُخْفِرَكَ، وَلَسْنَا مُقِرِّينَ لأَبِي بَكْرٍ الاِسْتِعْلاَنَ. قَالَتْ عَائِشَةُ فَأَتَى ابْنُ الدَّغِنَةِ أَبَا بَكْرٍ، فَقَالَ قَدْ عَلِمْتَ الَّذِي عَقَدْتُ لَكَ عَلَيْهِ، فَإِمَّا أَنْ تَقْتَصِرَ عَلَى ذَلِكَ وَإِمَّا أَنْ تَرُدَّ إِلَىَّ ذِمَّتِي، فَإِنِّي لاَ أُحِبُّ أَنْ تَسْمَعَ الْعَرَبُ أَنِّي أُخْفِرْتُ فِي رَجُلٍ عَقَدْتُ لَهُ. قَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنِّي أَرُدُّ إِلَيْكَ جِوَارَكَ، وَأَرْضَى بِجِوَارِ اللَّهِ. وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَئِذٍ بِمَكَّةَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قَدْ أُرِيتُ دَارَ هِجْرَتِكُمْ، رَأَيْتُ سَبْخَةً ذَاتَ نَخْلٍ بَيْنَ لاَبَتَيْنِ ". وَهُمَا الْحَرَّتَانِ، فَهَاجَرَ مَنْ هَاجَرَ قِبَلَ الْمَدِينَةِ حِينَ ذَكَرَ ذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَرَجَعَ إِلَى الْمَدِينَةِ بَعْضُ مَنْ كَانَ هَاجَرَ إِلَى أَرْضِ الْحَبَشَةِ، وَتَجَهَّزَ أَبُو بَكْرٍ مُهَاجِرًا، فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " عَلَى رِسْلِكَ فَإِنِّي أَرْجُو أَنْ يُؤْذَنَ لِي ". قَالَ أَبُو بَكْرٍ هَلْ تَرْجُو ذَلِكَ بِأَبِي أَنْتَ قَالَ " نَعَمْ ". فَحَبَسَ أَبُو بَكْرٍ نَفْسَهُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِيَصْحَبَهُ وَعَلَفَ رَاحِلَتَيْنِ كَانَتَا عِنْدَهُ وَرَقَ السَّمُرِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ.
Yehya kurê Bukeyr ji me re vegot, Leys ji me re vegot, ji Uqeyl, Îbn Şîhab got: Urwe kurê Zubeir ji min re agahdar kir ku Aişe (Xwedê jê razî be), hevjîna Pêxember ﷺ gotiye: Min tu carî dê û bavê xwe nedîtine mager ew li ser dîn bûn. Û Ebû Salih got: Ebdullah ji min re vegot, ji Yunus, ji Zuhrî, wî got: Urwe kurê Zubeir ji min re agahdar kir ku Aişe (Xwedê jê razî be) gotiye: Min tu carî dê û bavê xwe nedîtine mager ew li ser dîn bûn, û rojek derbas nebûye mager Resûlê Allah ﷺ serê sibehê û êvarê hatiye cem me. Dema ku Misilman hatin eziyetkirin, Ebû Bekir koçberî Hebeşistanê bû. Gava gihîşte cihekî bi navê Berke el-Ximad, rastî Îbn ed-Değne hat — ku serokê eşîra Qare bû — û jê pirsî:
"Ey Ebû Bekir, tu diçî ku derê?" Ebû Bekir got: "Qewmê min ez derxistim û ez dixwazim li rûyê erdê bigerim da ku Perwerdekarê xwe îbadet bikim." Îbn ed-Değne got: "Mîna te nayê derxistin û nayê qewitandin; ji ber ku tu alîkariya kesên bêkes dikî, silsilayê didomînî, barê giran hildigirî, mêvanan pêşwazî dikî û di demên tengasiyê de alîkariya mirovan dikî. Ez cîranê te me (parastina min li ser te ye), veger û li welatê xwe Perwerdekarê xwe îbadet bike." Îbn ed-Değne tevî Ebû Bekir çû û vegeriya, paşê li nav serokên kafirên Qureyşê geriya û ji wan re got: "Mîna Ebû Bekir nayê derxistin û nayê qewitandin. Ma hûn mêrekî derdixin ku alîkariya kesên bêkes dike, silsilayê didomîne, barê giran hildigire, mêvanan pêşwazî dike û di demên tengasiyê de alîkariya mirovan dike?" Qureyş parastina Îbn ed-Değne pejirand û ewlehiya Ebû Bekir misoger kir, û ji Îbn ed-Değne re gotin: "Ji Ebû Bekir re bibêje bila di mala xwe de Perwerdekarê xwe îbadet bike, nimêj bike û çi bixwaze bixwîne, lê bila me bi vê yekê neêşîne û eşkere neke; ji ber ku em ditirsin zarok û jinên me bifikinin." Îbn ed-Değne ev yek ji Ebû Bekir re got, lewma Ebû Bekir dest bi îbadeta Perwerdekarê xwe di mala xwe de kir û nimêj û xwendina Qur'anê li derveyî mala xwe eşkere nekir. Paşê Ebû Bekir biryar da ku li hewşa mala xwe mizgeftekê ava bike. Wî ev yek pêk anî û dest bi nimêjkirin û xwendina Qur'anê li wir bi awayekî eşkere kir. Jin û zarokên muşrîkan li dora wî kom dibûn û bi ecêbmayîn li wî temaşe dikirin. Ebû Bekir mêrekî dilnerm bû û dema Qur'anê dixwend nikaribû hêsirên xwe bigire. Ev yek tirs xiste dilê serokên muşrîk ên Qureyşê, lewma wan şand pey Îbn ed-Değne û ew hat cem wan. Wan ji wî re got: "Me parastin dabû Ebû Bekir bi şertê ku di mala xwe de Perwerdekarê xwe îbadet bike, lê wî sînor derbas kir û li hewşa mala xwe mizgeft avakiriye û nimêj û xwendina Qur'anê eşkere kiriye. Em ditirsin zarok û jinên me bifikinin. Here cem wî; heger bixwaze tenê di mala xwe de Perwerdekarê xwe îbadet bike, bila wiha bike; lê heger red bike û bixwaze eşkere bike, jê bixwaze ku parastina te vegerîne. Ji ber ku em naxwazin soza te binpê bikin, lê em êdî tehemula eşkerekirina Ebû Bekir nakin." Aişe got: Îbn ed-Değne hat cem Ebû Bekir û got: "Te dizanibû ku min bi çi şertî parastin daye te; yan tu li gorî wê şertê tevdigerî, yan jî parastina min vedigerînî. Ji ber ku ez naxwazim Ereb bibihîzin ku soza min a parastinê ji bo mêrekî hatiye binpêkirin." Ebû Bekir got: "Ez parastina te vedigerînim û bi parastina Allah razî me." Di wê demê de Resûlê Allah ﷺ li Mekeyê bû û ferman kir: "Cihê koça we ji min re hate nîşandan; min erdekî şor dît ku xwedî darên xurme ye û di navbera du heremên kevirî de ye." Ev her du herem Harratan in. Dema Resûlê Allah ﷺ ev yek got, hinekan koçberî Medîneyê kirin û hinek ji wan ên ku koçberî Hebeşistanê bûbûn vegeriyan Medîneyê. Ebû Bekir jî xwe ji bo koçê amade kir, lê Resûlê Allah ﷺ ji wî re got: "Hêdî be, ji ber ku ez hêvî dikim ku destûr ji min re jî were dayîn." Ebû Bekir got: "Bila bavê mi fedayê te be, ma tu bi rastî hêvî dikî?" Wî ferman kir: "Erê." Lewma Ebû Bekir xwe ji bo Resûlê Allah ﷺ sekinand da ku pê re here û du deve yên ku li cem wî hebûn çar mehan bi pelên darên Semurê xwedî kirin.
Werger û ravekirin ji hêla Khutba World ve, ji erebî hatine wergerandin.
Kesayeta Ebû Bekr û baweriya wî ya bêhempa ew anî bin parastina Allahê.
Vegotinê zilm û zordariya li ser misilmanan li Mekkeyê, niyeta Ebû Bekr a çûna Abîsînyayê û parastina ku Ibn ad-Daghina pêşkêşî wî kir, vedibêje. Paşê, Ebû Bekr dev ji wê parastinê berda û li benda derfetê ma ku bi Pêxember ﷺ re koçî Medîneyê bike.
Peymaneke bi rûmet e ku sozê parastin û ewlehiyê dide.
Koça ji bo baweriyê, wek koça ji Mekkeyê ber bi Medîneyê.
Deştek e ku bi kevirên volkanî yên tarî hatiye nixumandin; Medîne di navbera du deştên wiha de ye.
Zanyarên klasîk dibêjin ku lênihêrîna Ebû Bekr ji bo hewcedaran, xizmên xwe, mêvanan û kesên di tengasiyê de, nîşana kesayetiya wî ya hêja ye. Ev bûyer her wiha nîşan dide ku divê parastin û peyman bi ciddî bên girtin: Ebû Bekr di baweriya xwe de domdar ma û dema şertên wê parastinê wî sînordar kirin, parastina Ibn ad-Daghina vegerand. Zanyar her wiha nirxa sebrê û amadekariyê ji bo hicretê, û dilsoziya taybet a Ebû Bekr ku li benda derfetê ma da ku bi Pêxember ﷺ re biçe, destnîşan dikin.
- Baweriya xwe di têkiliyên xwe yên bi mirovan re de nîşan bide: alîkariya hewcedaran bike, têkiliyên xizmtiyê biparêze û mêvanan bi mêvanperwerî pêşwazî bike.
- Soz û peymanên xwe pêk bîne û dema şertên wan li dijî wijdana te bin, bi rastî li ser wan biaxive.
- Ji bo gavên girîng bi baldarî xwe amade bike û dema ku divê li benda dema rast bimînî, sebrê pêş bixe.
Her roj hedîsek, bi zimanê te
Sepan her roj hedîsek bi ravekirinê dide te, herwiha wek wîdjetekê li ser telefona te. Bikaranîna wê belaş e.