Sahih al-Bukhari, hedîsa 3094
Malik ibn Aws ibn al-Hadathan rivayet kiriye. Nivîsa erebî bi wergera me û ravekirinê.
Ji Malik ibn Aws ibn al-Hadathan hatiye rîwayetkirin
Sahih al-Bukhari bi tevahî pêbawer tê hesibandin.
Rîwayet
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْفَرْوِيُّ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ،، وَكَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ جُبَيْرٍ ذَكَرَ لِي ذِكْرًا مِنْ حَدِيثِهِ ذَلِكَ، فَانْطَلَقْتُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى مَالِكِ بْنِ أَوْسٍ، فَسَأَلْتُهُ عَنْ ذَلِكَ الْحَدِيثِ فَقَالَ مَالِكٌ بَيْنَا أَنَا جَالِسٌ فِي أَهْلِي حِينَ مَتَعَ النَّهَارُ، إِذَا رَسُولُ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ يَأْتِينِي فَقَالَ أَجِبْ أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ. فَانْطَلَقْتُ مَعَهُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى عُمَرَ، فَإِذَا هُوَ جَالِسٌ عَلَى رِمَالِ سَرِيرٍ، لَيْسَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ فِرَاشٌ مُتَّكِئٌ عَلَى وِسَادَةٍ مِنْ أَدَمٍ، فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ ثُمَّ جَلَسْتُ فَقَالَ يَا مَالِ، إِنَّهُ قَدِمَ عَلَيْنَا مِنْ قَوْمِكَ أَهْلُ أَبْيَاتٍ، وَقَدْ أَمَرْتُ فِيهِمْ بِرَضْخٍ فَاقْبِضْهُ فَاقْسِمْهُ بَيْنَهُمْ. فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، لَوْ أَمَرْتَ بِهِ غَيْرِي. قَالَ اقْبِضْهُ أَيُّهَا الْمَرْءُ. فَبَيْنَا أَنَا جَالِسٌ عِنْدَهُ أَتَاهُ حَاجِبُهُ يَرْفَا فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ يَسْتَأْذِنُونَ قَالَ نَعَمْ. فَأَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا فَسَلَّمُوا وَجَلَسُوا، ثُمَّ جَلَسَ يَرْفَا يَسِيرًا ثُمَّ قَالَ هَلْ لَكَ فِي عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ قَالَ نَعَمْ. فَأَذِنَ لَهُمَا، فَدَخَلاَ فَسَلَّمَا فَجَلَسَا، فَقَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا. وَهُمَا يَخْتَصِمَانِ فِيمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ بَنِي النَّضِيرِ. فَقَالَ الرَّهْطُ عُثْمَانُ وَأَصْحَابُهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ، اقْضِ بَيْنَهُمَا وَأَرِحْ أَحَدَهُمَا مِنَ الآخَرِ. قَالَ عُمَرُ تَيْدَكُمْ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ". يُرِيدُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَفْسَهُ. قَالَ الرَّهْطُ قَدْ قَالَ ذَلِكَ. فَأَقْبَلَ عُمَرُ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا اللَّهَ، أَتَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ قَالَ ذَلِكَ قَالاَ قَدْ قَالَ ذَلِكَ. قَالَ عُمَرُ فَإِنِّي أُحَدِّثُكُمْ عَنْ هَذَا الأَمْرِ، إِنَّ اللَّهَ قَدْ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْفَىْءِ بِشَىْءٍ لَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا غَيْرَهُ ـ ثُمَّ قَرَأَ {وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ} إِلَى قَوْلِهِ {قَدِيرٌ} ـ فَكَانَتْ هَذِهِ خَالِصَةً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ، وَلاَ اسْتَأْثَرَ بِهَا عَلَيْكُمْ قَدْ أَعْطَاكُمُوهُ، وَبَثَّهَا فِيكُمْ حَتَّى بَقِيَ مِنْهَا هَذَا الْمَالُ، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ نَفَقَةَ سَنَتِهِمْ مِنْ هَذَا الْمَالِ، ثُمَّ يَأْخُذُ مَا بَقِيَ فَيَجْعَلُهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ، فَعَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِذَلِكَ حَيَاتَهُ، أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمُونَ ذَلِكَ قَالُوا نَعَمْ. ثُمَّ قَالَ لِعَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ ذَلِكَ قَالَ عُمَرُ ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَقَبَضَهَا أَبُو بَكْرٍ، فَعَمِلَ فِيهَا بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُ فِيهَا لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ تَوَفَّى اللَّهُ أَبَا بَكْرٍ، فَكُنْتُ أَنَا وَلِيَّ أَبِي بَكْرٍ، فَقَبَضْتُهَا سَنَتَيْنِ مِنْ إِمَارَتِي، أَعْمَلُ فِيهَا بِمَا عَمِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَا عَمِلَ فِيهَا أَبُو بَكْرٍ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنِّي فِيهَا لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ، ثُمَّ جِئْتُمَانِي تُكَلِّمَانِي وَكَلِمَتُكُمَا وَاحِدَةٌ، وَأَمْرُكُمَا وَاحِدٌ، جِئْتَنِي يَا عَبَّاسُ تَسْأَلُنِي نَصِيبَكَ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ، وَجَاءَنِي هَذَا ـ يُرِيدُ عَلِيًّا ـ يُرِيدُ نَصِيبَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا، فَقُلْتُ لَكُمَا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ". فَلَمَّا بَدَا لِي أَنْ أَدْفَعَهُ إِلَيْكُمَا قُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ وَمِيثَاقَهُ لَتَعْمَلاَنِ فِيهَا بِمَا عَمِلَ فِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، وَبِمَا عَمِلَ فِيهَا أَبُو بَكْرٍ، وَبِمَا عَمِلْتُ فِيهَا مُنْذُ وَلِيتُهَا، فَقُلْتُمَا ادْفَعْهَا إِلَيْنَا. فَبِذَلِكَ دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا، فَأَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ، هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْهِمَا بِذَلِكَ قَالَ الرَّهْطُ نَعَمْ. ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا بِذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ. قَالَ فَتَلْتَمِسَانِ مِنِّي قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ فَوَاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ، لاَ أَقْضِي فِيهَا قَضَاءً غَيْرَ ذَلِكَ، فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهَا فَادْفَعَاهَا إِلَىَّ، فَإِنِّي أَكْفِيكُمَاهَا.
Malik bin Ews wiha ragihand: Dema ez li mala xwe bûm, roj bilind bû û hewa germ bû. Ji nişka ve qasidê Umer bin Xettab hat cem min û got:
"Emîrê Bawermendan te dixwaze." Ez bi wî re çûm heya ku ez ketim cem Umer; min dît ku ew li ser doşekek ji pelên hurmayê rûniştiye û di navbera wî û doşekê de tu nivîn tunebû, û ew pişta xwe dabû balgîfekî çermîn. Min silav da wî û rûniştim. Wî got: "Ey Mal! Çend kesên ji qewmê te yên xwedî malbat hatine cem me, û min ferman daye ku diyariyek ji wan re were dayîn; vê yekê bistîne û di navbera wan de parve bike." Min got: "Ey Emîrê Bawermendan! Kevirê ku tu ferman bidî kesekî din." Wî got: "Ey mêr! Wê bistîne." Dema ez li cem wî rûniştibûm, dergevanê wî Yerfa hat û got: "Osman, Ebdurehman bin Ewf, Zubejr û Se'd bin Ebî Weqqas destûrê dixwazin; bila ez wan bînim hundir?" Umer got: "Erê." Hatin hundir, silav dan û rûniştin. Piştî demekê Yerfa dîsa hat û got: "Bila ez Elî û Ebbas jî bînim hundir?" Umer got: "Erê." Wan jî silav dan û rûniştin. Paşê Ebbas got: "Ey Emîrê Bawermendan! Di navbera min û vî de hukmê bike." Ew her du li ser milkê Benu Nedîr ê ku Xwedê wekî 'Fey' (xenîmeta bê şer) daye Pêxemberê xwe ﷺ nakok bûn. Komê (Osman û hevalên wî) gotin: "Ey Emîrê Bawermendan! Di navbera wan de hukmê bike û yekî ji yê din rehet bike." Umer got: "Hêdî bin! Ez bi Xwedêyê ku bi destûra Wî ezman û erd li ser piyan in sond dixwim: Ma hûn dizanin ku Resûlullah ﷺ gotiye: 'Em mîrat nahêlin; tiştê em dihêlin sedeqe ye', û Resûlullah ﷺ bi vê yekê mebesta wî bixwe bû?" Komê got: "Wî ev yek gotiye." Paşê Umer berê xwe da Elî û Ebbas û got: "Ez bi Xwedê sond dixwim, ma hûn dizanin ku Resûlullah ﷺ ev yek gotiye?" Wan got: "Wî ev yek gotiye." Umer got: "Ez ê li ser vê mijarê ji we re bibêjim. Xwedê di vê 'Fey'ê de tiştek taybet bi Resûlê xwe ﷺ ve girêdaye ku tu kesekî din nedaye wî." Paşê wî ayetên pîroz xwendin: {Tiştê ku Xwedê ji wan daye Resûlê xwe...} heya gotina Wî {...Xwedê li ser her tiştî Qadir e} (59:6). "Loma ev milk tenê ji bo Resûlullah ﷺ bû. Bi Xwedê! Wî ev yek ji we vedişart nekir û ji bo xwe bi tenê hilnedan; lê wî ew da we hemûyan û di nav we de belav kir heya ku ev milk jê ma. Resûlullah ﷺ mesrefa salekê ya malbata xwe ji vî milkî digirt, û ya mayî jî dikir wekî milkê Xwedê. Resûlullah ﷺ di temamiya jiyana xwe de wiha dikir. Ez bi Xwedê sond dixwim, ma hûn vê yekê dizanin?" Wan got: "Erê." Paşê ji Elî û Ebbas re got: "Ez bi Xwedê sond dixwim, ma hûn vê yekê dizanin?" Umer zêde kir: "Paşê Xwedê Pêxemberê xwe ﷺ wefat kir, Ebû Bekir got: 'Ez welîyê Resûlullah ﷺ im.' Ebû Bekir ev milk girt û tê de wiha tevgeriya ku Resûlullah ﷺ tevgeriyabû; Xwedê dizane ku ew di vê yekê de rastgo, qenc, rêberê rast û peyrewê heqê bû. Paşê Xwedê Ebû Bekir wefat kir, û ez bûm welîyê Ebû Bekir. Min ev milk du salan di dema xilafetiya xwe de girt, û tê de wiha tevgeriyam ku Resûlullah ﷺ û Ebû Bekir tevgeriyabûn; Xwedê dizane ku ez di vê yekê de rastgo, qenc, rêberê rast û peyrewê heqê me. Paşê hûn her du hatin cem min û we bi hev re axivî; gotina we yek bû û karê we yek bû. Ey Ebbas! Tu hatî cem min û te para xwe ya ji milkê birarzayê xwe xwest; û ev (Elî) hat cem min û para jina xwe ya ji bavê wê xwest. Min ji we her duyan re got ku Resûlullah ﷺ gotiye: 'Em mîrat nahêlin; tiştê em dihêlin sedeqe ye.' Dema ku min dît guncaw e ez vî milkî bidim we, min ji we re got: 'Heke hûn bixwazin, ez ê vî milkî bidim we bi şertê ku hûn soza Xwedê û peymana Wî bidin ku hûn ê tê de wiha tevbigerin ku Resûlullah ﷺ tevgeriyaye, û Ebû Bekir tevgeriyaye, û ez ji dema ku bûme berpirsiyar tevgeriyame.' We her duyan got: 'Wê bide me.' Li ser vê şertê min ew da we. Ez bi Xwedê sond dixwim, ma min li ser vê şertê ew da wan?" Komê got: "Erê." Paşê berê xwe da Elî û Ebbas û got: "Ez bi Xwedê sond dixwim, ma min li ser vê şertê ew da we?" Wan got: "Erê." Wî got: "Niha hûn ji min hukmekî din ji bilî vê dixwazin? Bi Xwedêyê ku bi destûra Wî ezman û erd li ser piyan in, ez ê tu carî di vê yekê de hukmekî din ji bilî vê nedim. Heke hûn nikaribin wê birêve bibin, wê vegerînin cem min, ez ê ji bo we bes bim û wê birêve bibim."
Werger û ravekirin ji hêla Khutba World ve, ji erebî hatine wergerandin.
ʿUmer malê Banū an-Naḍīr wek maleke ji bo xêrê rêve dibir, ne wek mîrasê.
ʿAlî û ʿAbbās ji ʿUmer xwestin ku li ser rêveberiya malê Banū an-Naḍīr biryarek bide. ʿUmer gotina ku tiştê pêxemberan li pey xwe dihêlin ṣadaqa ye, û peymana rêveberiyê ya ku wan berê pejirandibû, ji wan re bi bîr xist.
Malên ku bê şer ketine destê civata misilmanan.
Malê ku ji bo xêr û karên baş hatiye veqetandin, ne ji bo mîrasa kesane.
Beşa pêncan a hin talanên şerê ku qaîdeyên Îslamê ji bo wê armancek taybet diyar dikin.
Zanyarên klasîk ji vê yekê derdixin ku pêxember mîraseke kesane nahêlin: malên ku ew li pey xwe dihêlin li gorî armanca ku wan diyar kiriye tên bikaranîn. Zanyar li ser rewşa hiqûqî ya rast û rêveberiya van malan nîqaş dikin; di vê rivayetê de giranî bi taybetî li ser vê yekê ye ku Abū Bekir û ʿUmer pratîka Pêxember ﷺ domandine. Herwiha diyar dibe ku rêveberekî malê giştî divê wê bi baldarî rêve bibe û şertên hatine danîn biparêze. Çar mezhebên fiqhê yên sunnî qaîdeya ku pêxember wek mirovên asayî nayên mîrasgirtin dipejirînin; lê sepandin û rêveberiya malên taybet bi hûrgulîtir vedikolînin.
- Ji bo rêveberiya malê hevpar an malê xêrê şertên zelal danîne û wan bi baldarî bi cih bîne.
- Biryara xwe li ser zanîna pêbawer ava bike û berî biryardanê guhê xwe bide hemû aliyên têkildar.
- Amûrên ku ji bo armanceke baş hatine veqetandin ji bo heman armancê bi kar bîne, heta ku rêveberî bikeve destên kesên din.
Her roj hedîsek, bi zimanê te
Sepan her roj hedîsek bi ravekirinê dide te, herwiha wek wîdjetekê li ser telefona te. Bikaranîna wê belaş e.