Sahih al-Bukhari, hedîsa 3401
Ubayy ibn Ka'b rivayet kiriye. Nivîsa erebî bi wergera me û ravekirinê.
Ji Ubayy ibn Ka'b hatiye rîwayetkirin
Sahih al-Bukhari bi tevahî pêbawer tê hesibandin.
Rîwayet
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى صَاحِبَ الْخَضِرِ لَيْسَ هُوَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ، إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ. فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " أَنَّ مُوسَى قَامَ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ، فَسُئِلَ أَىُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا. فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ. فَقَالَ لَهُ بَلَى، لِي عَبْدٌ بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ. قَالَ أَىْ رَبِّ وَمَنْ لِي بِهِ ـ وَرُبَّمَا قَالَ سُفْيَانُ أَىْ رَبِّ وَكَيْفَ لِي بِهِ ـ قَالَ تَأْخُذُ حُوتًا، فَتَجْعَلُهُ فِي مِكْتَلٍ، حَيْثُمَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَهْوَ ثَمَّ ـ وَرُبَّمَا قَالَ فَهْوَ ثَمَّهْ ـ وَأَخَذَ حُوتًا، فَجَعَلَهُ فِي مِكْتَلٍ، ثُمَّ انْطَلَقَ هُوَ وَفَتَاهُ يُوشَعُ بْنُ نُونٍ، حَتَّى أَتَيَا الصَّخْرَةَ، وَضَعَا رُءُوسَهُمَا فَرَقَدَ مُوسَى، وَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فَخَرَجَ فَسَقَطَ فِي الْبَحْرِ، فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا، فَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنِ الْحُوتِ جِرْيَةَ الْمَاءِ، فَصَارَ مِثْلَ الطَّاقِ، فَقَالَ هَكَذَا مِثْلُ الطَّاقِ. فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمَهُمَا، حَتَّى إِذَا كَانَ مِنَ الْغَدِ قَالَ لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا. وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى النَّصَبَ حَتَّى جَاوَزَ حَيْثُ أَمَرَهُ اللَّهُ. قَالَ لَهُ فَتَاهُ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ، وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلاَّ الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ، وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا، فَكَانَ لِلْحُوتِ سَرَبًا وَلَهُمَا عَجَبًا. قَالَ لَهُ مُوسَى ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي، فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا، رَجَعَا يَقُصَّانِ آثَارَهُمَا حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ، فَإِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ، فَسَلَّمَ مُوسَى، فَرَدَّ عَلَيْهِ. فَقَالَ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلاَمُ. قَالَ أَنَا مُوسَى. قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ، أَتَيْتُكَ لِتُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا. قَالَ يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ، عَلَّمَنِيهِ اللَّهُ لاَ تَعْلَمُهُ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَكَهُ اللَّهُ لاَ أَعْلَمُهُ. قَالَ هَلْ أَتَّبِعُكَ قَالَ {إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا * وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْرًا} إِلَى قَوْلِهِ {إِمْرًا} فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ، فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ، كَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمْ، فَعَرَفُوا الْخَضِرَ، فَحَمَلُوهُ بِغَيْرِ نَوْلٍ، فَلَمَّا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ جَاءَ عُصْفُورٌ، فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ، فَنَقَرَ فِي الْبَحْرِ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ، قَالَ لَهُ الْخَضِرُ يَا مُوسَى، مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلاَّ مِثْلَ مَا نَقَصَ هَذَا الْعُصْفُورُ بِمِنْقَارِهِ مِنَ الْبَحْرِ. إِذْ أَخَذَ الْفَأْسَ فَنَزَعَ لَوْحًا، قَالَ فَلَمْ يَفْجَأْ مُوسَى إِلاَّ وَقَدْ قَلَعَ لَوْحًا بِالْقَدُّومِ. فَقَالَ لَهُ مُوسَى مَا صَنَعْتَ قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا، لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا. قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا. قَالَ لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلاَ تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا، فَكَانَتِ الأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا. فَلَمَّا خَرَجَا مِنَ الْبَحْرِ مَرُّوا بِغُلاَمٍ يَلْعَبُ مَعَ الصِّبْيَانِ، فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ فَقَلَعَهُ بِيَدِهِ هَكَذَا ـ وَأَوْمَأَ سُفْيَانُ بِأَطْرَافِ أَصَابِعِهِ كَأَنَّهُ يَقْطِفُ شَيْئًا ـ فَقَالَ لَهُ مُوسَى أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا. قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا. قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَىْءٍ بَعْدَهَا فَلاَ تُصَاحِبْنِي، قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا. فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ مَائِلاً ـ أَوْمَأَ بِيَدِهِ هَكَذَا وَأَشَارَ سُفْيَانُ كَأَنَّهُ يَمْسَحُ شَيْئًا إِلَى فَوْقُ، فَلَمْ أَسْمَعْ سُفْيَانَ يَذْكُرُ مَائِلاً إِلاَّ مَرَّةً ـ قَالَ قَوْمٌ أَتَيْنَاهُمْ فَلَمْ يُطْعِمُونَا وَلَمْ يُضَيِّفُونَا عَمَدْتَ إِلَى حَائِطِهِمْ لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا. قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ، سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا". قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " وَدِدْنَا أَنَّ مُوسَى كَانَ صَبَرَ، فَقَصَّ اللَّهُ عَلَيْنَا مِنْ خَبَرِهِمَا ". قَالَ سُفْيَانُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى، لَوْ كَانَ صَبَرَ يُقَصُّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا ". وَقَرَأَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ صَالِحَةٍ غَصْبًا، وَأَمَّا الْغُلاَمُ فَكَانَ كَافِرًا وَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ. ثُمَّ قَالَ لِي سُفْيَانُ سَمِعْتُهُ مِنْهُ مَرَّتَيْنِ وَحَفِظْتُهُ مِنْهُ. قِيلَ لِسُفْيَانَ حَفِظْتَهُ قَبْلَ أَنْ تَسْمَعَهُ مِنْ عَمْرٍو، أَوْ تَحَفَّظْتَهُ مِنْ إِنْسَانٍ فَقَالَ مِمَّنْ أَتَحَفَّظُهُ وَرَوَاهُ أَحَدٌ عَنْ عَمْرٍو غَيْرِي سَمِعْتُهُ مِنْهُ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا وَحَفِظْتُهُ مِنْهُ.
Seîd bîn Cubeyr ragihand: Min ji Îbn Ebbas re got:
"Newf el-Bekalî îdia dike ku Mûsa, hevalê Xidir, ne Mûsayê Kurên Îsraîl e, lê Mûsayekî din e." Îbn Ebbas got: "Dijminê Xwedê derew dibêje! Ubey bîn Ke'b ji Pêxember ﷺ ji me re ragihand: 'Rojekê Mûsa rabû û li ber Kurên Îsraîl axivî. Ji wî hat pirsîn ka kîjan mirov herî zana ye. Wî got: Ez im. Xwedê ew rexne kir ji ber ku zanîn tenê venegeryand Wî. Paşê Xwedê jê re got: Belê, li cem min bendeyek li cihê hevgihîştina her du deryayan heye ku ji te zantir e. Mûsa got: Ey Rabbê min! Ez ê çawa bigihîjim wî? Xwedê got: Masiyekî bigire û bixe nav sepetekê; li ku derê tu masî winda bikî, ew li wir e. Mûsa masiyek girt û xist sepetê û bi xortê xwe Yuşe' bîn Nûn re derket rê heta ku gihîştin kevirêkê û serê xwe danîn (razan). Mûsa razayî û masî ji sepetê derket û ket deryayê. Di deryayê de wekî tunelê rê vekir. Xwedê herikîna avê li ser masî rawestand û ew bû wekî qubeke.' (Pêxember ﷺ bi destên xwe ew qub nîşan da). 'Wan mayiya şeva xwe û roja xwe meşiyan. Roja din Mûsa ji xortê xwe re got: Taştê me bîne, em di vê rêwîtiyê de gelek westiyan. Mûsa westandin hîs nekir heta ku ji wî cihê ku Xwedê ferman dabû derbas bû. Xortê wî jê re got: Ma te nedît dema em li kêleka wî kevirî rûniştibûn, min masî ji bîr kir û tiştek ji bilî Şeytan ez ji bîrkirina wî nekir, û ew bi awayekî ecêb di deryayê de çû? Ji bo masî rêyek û ji bo wan jî ecêbek çêbû. Mûsa got: Ev tiştê ku em lê digeriyan bû. Wan şopên xwe şopandin heta ku gihîştin kevirêkê. Li wir mêrekî dîtin ku bi cil û bergan pêçandî bû. Mûsa silav da û wî bersiv da û got: Silav li welatê we çawa ye? Mûsa got: Ez Mûsa me. Wî pirsî: Mûsayê Kurên Îsraîl? Mûsa got: Erê, ez hatim da ku tu ji wê zanîna ku Xwedê fêrî te kiriye, fêrî min bikî. Wî got: Ey Mûsa! Hin zanîna Xwedê ya ku Wî fêrî min kiriye li cem min e û tu nizanî; û hin zanîna Xwedê ya ku Wî fêrî te kiriye li cem te ye û ez nizanim. Mûsa got: Gelo ez dikarim te bişopînim? Wî got: {Bêguman tu yê nikaribî bi min re sebir bikî. * Û tu yê çawa li ser tiştekî ku agahiya te jê tune ye sebir bikî?}' (Mûsa got: 'Eger Xwedê bixwaze, tu yê min bibînî ku ez sebir dikim û ez ê di tiştekî de li dijî te dernekevime'). Her duyan li perava deryayê meşiyan. Keştiyek derbas bû û wan daxwaz kir ku wan siwar bikin. Wan Xidir nas kirin û bêheq siwar kirin. Dema siwar bûn, çivîkek hat û li qeraxa keştiyê rûnişt û carekê an du caran nikulê xwe da avê. Xidir ji Mûsa re got: Ey Mûsa! Zanîna min û ya te ji zanîna Xwedê kêm nebûye, tenê bi qasî vê çivîkê ku bi nikulê xwe ji deryayê kêm kiriye. Piştre Xidir bivirek hilda û texteyek rakir. Mûsa hay jê nebû heta ku wî bi bivirê textek rakir. Mûsa jê re got: Te çi kir? Gelê ku me bêheq siwar kirin, te bi qestî keştiya wan qul kir da ku rêwiyan bixeniqînî? Bêguman te tiştekî pir mezin kir. Wî got: Ma min negot ku tu yê nikaribî bi min re sebir bikî? Mûsa got: Ji ber tiştê ku min ji bîr kir ez mexreb neke û di karê min de li ser min zorê neke. Ev yekemîn ji bîrkirina Mûsa bû. Dema ji deryayê derketin, rastî xortekî hatin ku bi zarokan re dilîst. Xidir serê wî girt û wiha rakir (Sufyan bi tiliyên xwe wekî ku tiştekî diçine îşaret kir). Mûsa jê re got: Te canekî pak bêyî ku canekî kuştibe kuşt? Bêguman te tiştekî inkarbar kir. Wî got: Ma min ji te re negot ku tu yê nikaribî bi min re sebir bikî? Mûsa got: Eger piştî vê yekê ez ji te tiştekî bipirsim, êdî min bi xwe re nebe; te ji aliyê min ve uzir stendiye. Her duyan berdewam kirin heta ku gihîştin gelê gundekî. Wan ji wan xwarin xwestin lê wan red kirin ku wan wek mêvan qebûl bikin. Li wir dîwarekî dîtin ku dixwest biweşe (Xidir bi destên xwe ew rast kir - Sufyan îşaret kir). Mûsa got: Em hatin cem vî gelî, wan ne xwarin da me û ne jî mêvanî kirin, lê te dîwarê wan rast kir. Heke te bixwesta, te dikaribû ji bo vê yekê heqdestekê bistanda. Xidir got: Ev veqetîna di navbera min û te de ye. Ez ê şîrovekirina wan tiştan ji te re bibêjim ku te nikaribû li ser wan sebir bikî." Pêxember ﷺ got: "Me dixwest ku Mûsa sebir bikira, da ku Xwedê ji nûçeya wan bêtir ji me re vegota." Sufyan got: Pêxember ﷺ got: "Xwedê rehmê li Mûsa bike! Heke wî sebir bikira, dê ji meseleya wan bêtir ji me re bihata vegotin." Îbn Ebbas li pêşiya wan ev ayet xwendin: {Li pêşiya wan padîşahek hebû ku her keştiyeke saxlem bi zorê distend} û {Lê belê ew xort kafir bû û dê û bavê wî bawermend bûn}. Paşê Sufyan ji min re got: "Min ev ji wî du caran bihîst û ji wî hifz kir." Ji Sufyan re hat gotin: "Te berî ku ji Emr bibihîzê hifz kiribû, an ji kesekî din hifz kiribû?" Wî got: "Ez ê ji kê hifz bikim? Gelo kesekî din ji bilî min ji Emr ragihandiye? Min du an sê caran ji wî bihîst û ji wî hifz kir."
Werger û ravekirin ji hêla Khutba World ve, ji erebî hatine wergerandin.
Mûsa hîn dike ku zanîn sînordar e û lêgerîna wê sebirê dixwaze.
Xizmetkarê Allah e ku Mûsa pê re hevdîtin dike û xwedî zanîneke ku Mûsa nizanê ye.
Cihê ku Mûsa, li gorî fermana Allah, diviyabû li pey wî xizmetkarî bigere.
Pejirandina vê yekê ku di dawiyê de hemû zanîn ji Allah tê û zanîna mirovan sînordar e.
Alimên klasîk ji vê yekê derdixin ku qadên zanînê dikarin cuda bin: Mûsa xwedî zanîna ku Al-Khidr nizanî bû, û berevajî. Ibn Hajar di Fath al-Bari de behsa vê dike ku çîrok mirov teşwîqî nermî û sebirê dike di fêrbûnê de. Alim herwiha destnîşan dikin ku Mûsa kirinên xuya bi rastî li gorî rêgezên ku dizanî nirxand; sedemên veşartî tenê paşê jê re hatin ravekirin. Ev çîrok destûreke giştî nade ku mirov rêgezan binpê bike: Al-Khidr li ser bingeha zanînê û fermana Allah tevgeriya.
- Dema ku li ser zanîna xwe diaxivî, bêje: Allah baştir dizane, û bi dilpakî qebûl bike ku hîn çi nizaniyî.
- Ji pisporî şîroveyê bixwaze û berî ku li ser rewşekê biryar bidî, dem bide xwe ku fêr bibî.
- Dema ku hîn hikmeta piştî bûyerekê nizanî, sebir bike, bêyî ku neheqî an tevgera zirardar rewa bikî.
Her roj hedîsek, bi zimanê te
Sepan her roj hedîsek bi ravekirinê dide te, herwiha wek wîdjetekê li ser telefona te. Bikaranîna wê belaş e.