Sahih al-Bukhari, hedîsa 122
Ubayy ibn Kab rivayet kiriye. Nivîsa erebî bi wergera me û ravekirinê.
Ji Ubayy ibn Kab hatiye rîwayetkirin
Sahih al-Bukhari bi tevahî pêbawer tê hesibandin.
Rîwayet
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرٌو، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبِكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ، إِنَّمَا هُوَ مُوسَى آخَرُ. فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قَامَ مُوسَى النَّبِيُّ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ، فَسُئِلَ أَىُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا أَعْلَمُ. فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ، إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ، فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ أَنَّ عَبْدًا مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ. قَالَ يَا رَبِّ وَكَيْفَ بِهِ فَقِيلَ لَهُ احْمِلْ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَإِذَا فَقَدْتَهُ فَهْوَ ثَمَّ، فَانْطَلَقَ وَانْطَلَقَ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ، وَحَمَلاَ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ، حَتَّى كَانَا عِنْدَ الصَّخْرَةِ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا وَنَامَا فَانْسَلَّ الْحُوتُ مِنَ الْمِكْتَلِ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا، وَكَانَ لِمُوسَى وَفَتَاهُ عَجَبًا، فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ لَيْلَتِهِمَا وَيَوْمِهِمَا فَلَمَّا أَصْبَحَ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا، لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا، وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى مَسًّا مِنَ النَّصَبِ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أُمِرَ بِهِ. فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ، قَالَ مُوسَى ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي، فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا، فَلَمَّا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ إِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى بِثَوْبٍ ـ أَوْ قَالَ تَسَجَّى بِثَوْبِهِ ـ فَسَلَّمَ مُوسَى. فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلاَمُ فَقَالَ أَنَا مُوسَى. فَقَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ. قَالَ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا، يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لاَ تَعْلَمُهُ أَنْتَ، وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ عَلَّمَكَهُ لاَ أَعْلَمُهُ. قَالَ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا، وَلاَ أَعْصِي لَكَ أَمْرًا، فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ لَيْسَ لَهُمَا سَفِينَةٌ، فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ، فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمَا، فَعُرِفَ الْخَضِرُ، فَحَمَلُوهُمَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، فَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ، فَنَقَرَ نَقْرَةً أَوْ نَقْرَتَيْنِ فِي الْبَحْرِ. فَقَالَ الْخَضِرُ يَا مُوسَى، مَا نَقَصَ عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلاَّ كَنَقْرَةِ هَذَا الْعُصْفُورِ فِي الْبَحْرِ. فَعَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى لَوْحٍ مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ فَنَزَعَهُ. فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا قَالَ لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ. فَكَانَتِ الأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا. فَانْطَلَقَا فَإِذَا غُلاَمٌ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ، فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ مِنْ أَعْلاَهُ فَاقْتَلَعَ رَأْسَهُ بِيَدِهِ. فَقَالَ مُوسَى أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا ـ قَالَ ابْنُ عُيَيْنَةَ وَهَذَا أَوْكَدُ ـ فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا، فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا، فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ. قَالَ الْخَضِرُ بِيَدِهِ فَأَقَامَهُ. فَقَالَ لَهُ مُوسَى لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا. قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ ". قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " يَرْحَمُ اللَّهُ مُوسَى، لَوَدِدْنَا لَوْ صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا ".
Ebdullah kurê Mihemed ji me re vegot, got: Sufyan ji me re vegot, got: Emrû ji me re vegot, got: Seîd kurê Cubeyr min agahdar kir, got: Min ji Ibn Ebbas re got:
"Newfê Bîkalî îdia dike ku Mûsa ne Mûsayê Benî Îsraîl e, lê ew Mûsayekî din e." Wî got: "Dijminê Allah derew dibêje." Ubeyy kurê Keb ji me re vegot ku Pêxember ﷺ got: "Mûsayê pêxember rabû û di nav Benî Îsraîl de wekî xatîb axivî. Ji wî hat pirsîn: 'Kîjan mirov herî zana ye?' Wî got: 'Ez herî zana me.' Allah li ser wî girt, ji ber ku zanîn venegerand Wî. Paşê Allah wehî şand jê re: 'Bendeyekî ji bendeyên Min li cihê hevgihîştina her du deryayan heye ku ji te zantir e.' Wî got: 'Ey Xwedayê min! Ez ê çawa bigihim wî?' Ji wî re hat gotin: 'Masîyekî di sepetekê de hilgire; gava tu wî winda bikî, ew li wir e.' Ew derket rê û xortê xwe Yûşe kurê Nûn jî bi xwe re bir û masîyekî di sepetekê de hilgirtin. Gava ew gihîştin ber kevirekî, wan serê xwe danîn û razan. Masî ji sepetê derket û di deryayê de wekî tunelê rê vekir. Ev yek ji bo Mûsa û xortê wî ecêb bû. Wan mayiya şeva xwe û roja xwe berdewam kirin. Gava sibeh vebû, Mûsa ji xortê xwe re got: 'Taştê me bîne, bêguman em di vê rêwîtiya xwe de westiyan.' Lê Mûsa heta ku ji wî cihê ku jê re hatibû ferman kirin derbas nebû, westandin nedîtibû. Xortê wî ji wî re got: 'Ma te nedît gava em li ber wî kevirî rawestiyan? Min masî ji bîr kir.' Mûsa got: 'Ev ew tişt e ku em lê digeriyan.' Wan paşve li ser şopên xwe vegeriyan. Gava ew gihîştin ber kevirî, wan mêrekî dît ku bi cil û bergan pêçandî bû — an jî got: xwe bi cilê xwe pêçandibû. Mûsa silav da wî. Xidir got: 'Di erdê te de silav çawa tê dayîn?' Wî got: 'Ez Mûsa me.' Wî pirsî: 'Mûsayê Benî Îsraîl?' Wî got: 'Erê.' Paşê got: 'Gelo ez dikarim li pey te werim da ku tu ji wê zanîna ku hatiye hînkirin hinekî hînî min bikî?' Wî got: 'Bêguman tu nikarî bi min re sebir bikî, ey Mûsa! Ez xwediyê zanînekê me ji zanîna Allah ku Wî hînî min kiriye û tu nizanî, û tu jî xwediyê zanînekê yî ku Allah hînî te kiriye û ez nizam.' Wî got: 'Bi xwestina Allah, tu yê min sebrdar bibînî û ez ê tu emrê te binpê nekim.' Her duyan dest bi meşê kirin û li peravê deryayê dimeşiyan, keştiyek wan tunebû. Keştiyek li kêleka wan derbas bû û wan ji wan xwest ku wan siwar bikin. Xidir hat naskirin û wan bêyî heqê rêwîtiyê ew siwar kirin. Çivîkek hat û li qeraxa keştiyê rûnişt û nikilê xwe carekê an du caran avêt deryayê. Xidir got: 'Ey Mûsa! Zanîna min û zanîna te ji zanîna Allah kêm nekiriye, tenê bi qasî vê nikila çivîkê ya ku ji deryayê av hildaye.' Xidir ber bi lewheke ji lewhên keştiyê ve çû û ew derxist. Mûsa got: 'Qewmekî me bêyî heq siwar kirin, lê te berê xwe da keştiya wan û wê qul kir da ku xelkê wê bixeniqînî?' Wî got: 'Min ji te re negot ku tu nikarî bi min re sebir bikî?' Wî got: 'Ji ber tiştê ku min ji bîr kir, min ceza neke.' Ya yekem ji Mûsa ji bîrkirinê bû. Wan rêwîtiya xwe berdewam kirin û wan zarokekî dît ku bi zarokên din re dilîst. Xidir ji serê wî girt û bi destê xwe serê wî jê kir. Mûsa got: 'Te giyanekî pak bêyî ku wî giyanekî din kuştibe kuşt?' Wî got: 'Min ji te re negot ku tu nikarî bi min re sebir bikî?' Ibn Uneyne got: Ev yek misogertir e. Wan rêwîtiya xwe berdewam kirin heta ku ew gihîştin gelê gundekî û ji wan xwarin xwestin, lê wan red kir ku wan mêvan bikin. Wan li wir dîwarekî dît ku dixwest biherife û wî ew rast kir. Xidir bi destê xwe ew rast kir. Mûsa ji wî re got: 'Heke te bixwesta, te dikaribû ji bo vê yekê heqdestekê bigirta.' Wî got: 'Ev cudabûna di navbera min û te de ye.' Pêxember ﷺ got: 'Allah rehma xwe li Mûsa bike! Em dixwestin ku wî sebir bikira da ku ji mijara wan bêtir ji me re were vegotin.'"
Werger û ravekirin ji hêla Khutba World ve, ji erebî hatine wergerandin.
Mûsa hîn dike ku zanîn sînorên xwe hene û sebir rê li ber hikmetê vedike.
Xizmetkarekî ku Allah zanîneke taybet dabû; Mûsa ﷺ bi wî re rêwîti kir da ku ji wî hîn bibe.
Cihê ku Allah wekî armanca rêwîtiyê nîşanî Mûsa ﷺ dabû da ku bi El-Xidr re hevdîtinê bike.
Qebûlkirina vê yekê ku zanîna mirovî sînordar e û Allah çavkaniya dawîn a zanînê ye.
Alimên klasîk ji vê yekê derdixin ku alim divê nizm bimîne û zanîna xwe nisbetî Allah bike. Hevdîtin her wiha nîşan dide ku zanîn qadên cuda digire: Mûsa ﷺ xwediyê zanînekê bû ku El-Xidr nizanibû, û berevajî wê jî. Alim destnîşan dikin ku Mûsa ﷺ li gorî tiştê ku bi çavên xwe dibînî û qaîdeyên ku dizanî tevdigeriya; ev çîrok mafê tu kesî nade ku li ser bingeha zanîna veşartî zulmê li kesên din bike. Her wiha, xwendekar divê sebir û rêz nîşan bide, lê mamoste divê sînorên hînkirina xwe zelal bike.
- Dema ku ji bersiva pirsê ne ewle yî, bêje: “Allah herî baş dizane” û wê bi baldarî lêkolîn bike.
- Dema tu ji kesekî hîn dibî, bi sebir guhdarî bike û pirsan bike, bêyî ku zû li ser tiştê ku hîn fam nekiriye biryar bidî.
- Di tengasiyê de bîr bîne ku tu her tim hemû hikmeta veşartî nas nakî, lê xwe bi dadperwerî û qaîdeyên zelal ve girê bide.
Her roj hedîsek, bi zimanê te
Sepan her roj hedîsek bi ravekirinê dide te, herwiha wek wîdjetekê li ser telefona te. Bikaranîna wê belaş e.