Sahih al-Bukhari, hedîsa 3700
Nivîsa erebî bi wergera me û ravekirinê.
Rîwayet
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، قَالَ رَأَيْتُ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ ـ رضى الله عنه ـ قَبْلَ أَنْ يُصَابَ بِأَيَّامٍ بِالْمَدِينَةِ وَقَفَ عَلَى حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ وَعُثْمَانَ بْنِ حُنَيْفٍ، قَالَ كَيْفَ فَعَلْتُمَا أَتَخَافَانِ أَنْ تَكُونَا قَدْ حَمَّلْتُمَا الأَرْضَ مَا لاَ تُطِيقُ قَالاَ حَمَّلْنَاهَا أَمْرًا هِيَ لَهُ مُطِيقَةٌ، مَا فِيهَا كَبِيرُ فَضْلٍ. قَالَ انْظُرَا أَنْ تَكُونَا حَمَّلْتُمَا الأَرْضَ مَا لاَ تُطِيقُ، قَالَ قَالاَ لاَ. فَقَالَ عُمَرُ لَئِنْ سَلَّمَنِي اللَّهُ لأَدَعَنَّ أَرَامِلَ أَهْلِ الْعِرَاقِ لاَ يَحْتَجْنَ إِلَى رَجُلٍ بَعْدِي أَبَدًا. قَالَ فَمَا أَتَتْ عَلَيْهِ إِلاَّ رَابِعَةٌ حَتَّى أُصِيبَ. قَالَ إِنِّي لَقَائِمٌ مَا بَيْنِي وَبَيْنَهُ إِلاَّ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ غَدَاةَ أُصِيبَ، وَكَانَ إِذَا مَرَّ بَيْنَ الصَّفَّيْنِ قَالَ اسْتَوُوا. حَتَّى إِذَا لَمْ يَرَ فِيهِنَّ خَلَلاً تَقَدَّمَ فَكَبَّرَ، وَرُبَّمَا قَرَأَ سُورَةَ يُوسُفَ، أَوِ النَّحْلَ، أَوْ نَحْوَ ذَلِكَ، فِي الرَّكْعَةِ الأُولَى حَتَّى يَجْتَمِعَ النَّاسُ، فَمَا هُوَ إِلاَّ أَنْ كَبَّرَ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ قَتَلَنِي ـ أَوْ أَكَلَنِي ـ الْكَلْبُ. حِينَ طَعَنَهُ، فَطَارَ الْعِلْجُ بِسِكِّينٍ ذَاتِ طَرَفَيْنِ لاَ يَمُرُّ عَلَى أَحَدٍ يَمِينًا وَلاَ شِمَالاً إِلاَّ طَعَنَهُ حَتَّى طَعَنَ ثَلاَثَةَ عَشَرَ رَجُلاً، مَاتَ مِنْهُمْ سَبْعَةٌ، فَلَمَّا رَأَى ذَلِكَ رَجُلٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ، طَرَحَ عَلَيْهِ بُرْنُسًا، فَلَمَّا ظَنَّ الْعِلْجُ أَنَّهُ مَأْخُوذٌ نَحَرَ نَفْسَهُ، وَتَنَاوَلَ عُمَرُ يَدَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ فَقَدَّمَهُ، فَمَنْ يَلِي عُمَرَ فَقَدْ رَأَى الَّذِي أَرَى، وَأَمَّا نَوَاحِي الْمَسْجِدِ فَإِنَّهُمْ لاَ يَدْرُونَ غَيْرَ أَنَّهُمْ قَدْ فَقَدُوا صَوْتَ عُمَرَ وَهُمْ يَقُولُونَ سُبْحَانَ اللَّهِ سُبْحَانَ اللَّهِ. فَصَلَّى بِهِمْ عَبْدُ الرَّحْمَنِ صَلاَةً خَفِيفَةً، فَلَمَّا انْصَرَفُوا. قَالَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ، انْظُرْ مَنْ قَتَلَنِي. فَجَالَ سَاعَةً، ثُمَّ جَاءَ، فَقَالَ غُلاَمُ الْمُغِيرَةِ. قَالَ الصَّنَعُ قَالَ نَعَمْ. قَالَ قَاتَلَهُ اللَّهُ لَقَدْ أَمَرْتُ بِهِ مَعْرُوفًا، الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي لَمْ يَجْعَلْ مَنِيَّتِي بِيَدِ رَجُلٍ يَدَّعِي الإِسْلاَمَ، قَدْ كُنْتَ أَنْتَ وَأَبُوكَ تُحِبَّانِ أَنْ تَكْثُرَ الْعُلُوجُ بِالْمَدِينَةِ وَكَانَ {الْعَبَّاسُ} أَكْثَرَهُمْ رَقِيقًا. فَقَالَ إِنْ شِئْتَ فَعَلْتُ. أَىْ إِنْ شِئْتَ قَتَلْنَا. قَالَ كَذَبْتَ، بَعْدَ مَا تَكَلَّمُوا بِلِسَانِكُمْ، وَصَلَّوْا قِبْلَتَكُمْ وَحَجُّوا حَجَّكُمْ فَاحْتُمِلَ إِلَى بَيْتِهِ فَانْطَلَقْنَا مَعَهُ، وَكَأَنَّ النَّاسَ لَمْ تُصِبْهُمْ مُصِيبَةٌ قَبْلَ يَوْمَئِذٍ، فَقَائِلٌ يَقُولُ لاَ بَأْسَ. وَقَائِلٌ يَقُولُ أَخَافُ عَلَيْهِ، فَأُتِيَ بِنَبِيذٍ فَشَرِبَهُ فَخَرَجَ مِنْ جَوْفِهِ، ثُمَّ أُتِيَ بِلَبَنٍ فَشَرِبَهُ فَخَرَجَ مِنْ جُرْحِهِ، فَعَلِمُوا أَنَّهُ مَيِّتٌ، فَدَخَلْنَا عَلَيْهِ، وَجَاءَ النَّاسُ يُثْنُونَ عَلَيْهِ، وَجَاءَ رَجُلٌ شَابٌّ، فَقَالَ أَبْشِرْ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ بِبُشْرَى اللَّهِ لَكَ مِنْ صُحْبَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدَمٍ فِي الإِسْلاَمِ مَا قَدْ عَلِمْتَ، ثُمَّ وَلِيتَ فَعَدَلْتَ، ثُمَّ شَهَادَةٌ. قَالَ وَدِدْتُ أَنَّ ذَلِكَ كَفَافٌ لاَ عَلَىَّ وَلاَ لِي. فَلَمَّا أَدْبَرَ، إِذَا إِزَارُهُ يَمَسُّ الأَرْضَ. قَالَ رُدُّوا عَلَىَّ الْغُلاَمَ قَالَ ابْنَ أَخِي ارْفَعْ ثَوْبَكَ، فَإِنَّهُ أَبْقَى لِثَوْبِكَ وَأَتْقَى لِرَبِّكَ، يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ انْظُرْ مَا عَلَىَّ مِنَ الدَّيْنِ. فَحَسَبُوهُ فَوَجَدُوهُ سِتَّةً وَثَمَانِينَ أَلْفًا أَوْ نَحْوَهُ، قَالَ إِنْ وَفَى لَهُ مَالُ آلِ عُمَرَ، فَأَدِّهِ مِنْ أَمْوَالِهِمْ، وَإِلاَّ فَسَلْ فِي بَنِي عَدِيِّ بْنِ كَعْبٍ، فَإِنْ لَمْ تَفِ أَمْوَالُهُمْ فَسَلْ فِي قُرَيْشٍ، وَلاَ تَعْدُهُمْ إِلَى غَيْرِهِمْ، فَأَدِّ عَنِّي هَذَا الْمَالَ، انْطَلِقْ إِلَى عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ فَقُلْ يَقْرَأُ عَلَيْكِ عُمَرُ السَّلاَمَ. وَلاَ تَقُلْ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ. فَإِنِّي لَسْتُ الْيَوْمَ لِلْمُؤْمِنِينَ أَمِيرًا، وَقُلْ يَسْتَأْذِنُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ أَنْ يُدْفَنَ مَعَ صَاحِبَيْهِ. فَسَلَّمَ وَاسْتَأْذَنَ، ثُمَّ دَخَلَ عَلَيْهَا، فَوَجَدَهَا قَاعِدَةً تَبْكِي فَقَالَ يَقْرَأُ عَلَيْكِ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ السَّلاَمَ وَيَسْتَأْذِنُ أَنْ يُدْفَنَ مَعَ صَاحِبَيْهِ. فَقَالَتْ كُنْتُ أُرِيدُهُ لِنَفْسِي، وَلأُوثِرَنَّ بِهِ الْيَوْمَ عَلَى نَفْسِي. فَلَمَّا أَقْبَلَ قِيلَ هَذَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ قَدْ جَاءَ. قَالَ ارْفَعُونِي، فَأَسْنَدَهُ رَجُلٌ إِلَيْهِ، فَقَالَ مَا لَدَيْكَ قَالَ الَّذِي تُحِبُّ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَذِنَتْ. قَالَ الْحَمْدُ لِلَّهِ، مَا كَانَ مِنْ شَىْءٍ أَهَمُّ إِلَىَّ مِنْ ذَلِكَ، فَإِذَا أَنَا قَضَيْتُ فَاحْمِلُونِي ثُمَّ سَلِّمْ فَقُلْ يَسْتَأْذِنُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ، فَإِنْ أَذِنَتْ لِي فَأَدْخِلُونِي، وَإِنْ رَدَّتْنِي رُدُّونِي إِلَى مَقَابِرِ الْمُسْلِمِينَ. وَجَاءَتْ أُمُّ الْمُؤْمِنِينَ حَفْصَةُ وَالنِّسَاءُ تَسِيرُ مَعَهَا، فَلَمَّا رَأَيْنَاهَا قُمْنَا، فَوَلَجَتْ عَلَيْهِ فَبَكَتْ عِنْدَهُ سَاعَةً، وَاسْتَأْذَنَ الرِّجَالُ، فَوَلَجَتْ دَاخِلاً لَهُمْ، فَسَمِعْنَا بُكَاءَهَا مِنَ الدَّاخِلِ. فَقَالُوا أَوْصِ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اسْتَخْلِفْ. قَالَ مَا أَجِدُ أَحَقَّ بِهَذَا الأَمْرِ مِنْ هَؤُلاَءِ النَّفَرِ أَوِ الرَّهْطِ الَّذِينَ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ عَنْهُمْ رَاضٍ. فَسَمَّى عَلِيًّا وَعُثْمَانَ وَالزُّبَيْرَ وَطَلْحَةَ وَسَعْدًا وَعَبْدَ الرَّحْمَنِ وَقَالَ يَشْهَدُكُمْ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَلَيْسَ لَهُ مِنَ الأَمْرِ شَىْءٌ ـ كَهَيْئَةِ التَّعْزِيَةِ لَهُ ـ فَإِنْ أَصَابَتِ الإِمْرَةُ سَعْدًا فَهْوَ ذَاكَ، وَإِلاَّ فَلْيَسْتَعِنْ بِهِ أَيُّكُمْ مَا أُمِّرَ، فَإِنِّي لَمْ أَعْزِلْهُ عَنْ عَجْزٍ وَلاَ خِيَانَةٍ وَقَالَ أُوصِي الْخَلِيفَةَ مِنْ بَعْدِي بِالْمُهَاجِرِينَ الأَوَّلِينَ أَنْ يَعْرِفَ لَهُمْ حَقَّهُمْ، وَيَحْفَظَ لَهُمْ حُرْمَتَهُمْ، وَأُوصِيهِ بِالأَنْصَارِ خَيْرًا، الَّذِينَ تَبَوَّءُوا الدَّارَ وَالإِيمَانَ مِنْ قَبْلِهِمْ، أَنْ يُقْبَلَ مِنْ مُحْسِنِهِمْ، وَأَنْ يُعْفَى عَنْ مُسِيئِهِمْ، وَأُوصِيهِ بِأَهْلِ الأَمْصَارِ خَيْرًا فَإِنَّهُمْ رِدْءُ الإِسْلاَمِ، وَجُبَاةُ الْمَالِ، وَغَيْظُ الْعَدُوِّ، وَأَنْ لاَ يُؤْخَذَ مِنْهُمْ إِلاَّ فَضْلُهُمْ عَنْ رِضَاهُمْ، وَأُوصِيهِ بِالأَعْرَابِ خَيْرًا، فَإِنَّهُمْ أَصْلُ الْعَرَبِ وَمَادَّةُ الإِسْلاَمِ أَنْ يُؤْخَذَ مِنْ حَوَاشِي أَمْوَالِهِمْ وَتُرَدَّ عَلَى فُقَرَائِهِمْ، وَأُوصِيهِ بِذِمَّةِ اللَّهِ وَذِمَّةِ رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُوفَى لَهُمْ بِعَهْدِهِمْ، وَأَنْ يُقَاتَلَ مِنْ وَرَائِهِمْ، وَلاَ يُكَلَّفُوا إِلاَّ طَاقَتَهُمْ. فَلَمَّا قُبِضَ خَرَجْنَا بِهِ فَانْطَلَقْنَا نَمْشِي فَسَلَّمَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ قَالَ يَسْتَأْذِنُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ. قَالَتْ أَدْخِلُوهُ. فَأُدْخِلَ، فَوُضِعَ هُنَالِكَ مَعَ صَاحِبَيْهِ، فَلَمَّا فُرِغَ مِنْ دَفْنِهِ اجْتَمَعَ هَؤُلاَءِ الرَّهْطُ، فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ اجْعَلُوا أَمْرَكُمْ إِلَى ثَلاَثَةٍ مِنْكُمْ. فَقَالَ الزُّبَيْرُ قَدْ جَعَلْتُ أَمْرِي إِلَى عَلِيٍّ. فَقَالَ طَلْحَةُ قَدْ جَعَلْتُ أَمْرِي إِلَى عُثْمَانَ. وَقَالَ سَعْدٌ قَدْ جَعَلْتُ أَمْرِي إِلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ. فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ أَيُّكُمَا تَبَرَّأَ مِنْ هَذَا الأَمْرِ فَنَجْعَلُهُ إِلَيْهِ، وَاللَّهُ عَلَيْهِ وَالإِسْلاَمُ لَيَنْظُرَنَّ أَفْضَلَهُمْ فِي نَفْسِهِ. فَأُسْكِتَ الشَّيْخَانِ، فَقَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ أَفَتَجْعَلُونَهُ إِلَىَّ، وَاللَّهُ عَلَىَّ أَنْ لاَ آلُوَ عَنْ أَفْضَلِكُمْ قَالاَ نَعَمْ، فَأَخَذَ بِيَدِ أَحَدِهِمَا فَقَالَ لَكَ قَرَابَةٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالْقَدَمُ فِي الإِسْلاَمِ مَا قَدْ عَلِمْتَ، فَاللَّهُ عَلَيْكَ لَئِنْ أَمَّرْتُكَ لَتَعْدِلَنَّ، وَلَئِنْ أَمَّرْتُ عُثْمَانَ لَتَسْمَعَنَّ وَلَتُطِيعَنَّ. ثُمَّ خَلاَ بِالآخَرِ فَقَالَ لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ، فَلَمَّا أَخَذَ الْمِيثَاقَ قَالَ ارْفَعْ يَدَكَ يَا عُثْمَانُ. فَبَايَعَهُ، فَبَايَعَ لَهُ عَلِيٌّ، وَوَلَجَ أَهْلُ الدَّارِ فَبَايَعُوهُ.
Emrê kurê Meymûn dibêje: Min Omerê kurê Xettab çend roj berî ku li Medîneyê bi kêran were birîndarkirin dît. Ew li gel Huzeyfe kurê Yeman û Usman kurê Huneyf sekinîbû û ji wan re got:
"We çi kiriye? Ma hûn ditirsin ku we zêdetirî ya erd dikare hilgire bac li ser wê ferz kiribe?" Wan bersiv da: "Me tiştekî ku erd dikare hilgire ferz kiriye, ji ber ku berhemdariya wê mezin e." Omer dîsa got: "Binêrin ka we tiştekî ku erd nikare hilgire li ser wê ferz kiriye yan na." Wan got: "Na." Omer got: "Heke Xwedê ez sax bihêlim, ez ê jinbiyên Iraqê wisa bikim ku piştî min qet hewcedarî mêrekî nebin." Lê tenê çar roj derbas bûbûn ku ew bi kêran hat birîndarkirin. Roja ku ew hat birîndarkirin, ez li wir sekinîbûm û di navbera min û wî de ji bilî Ebdullahê kurê Ebbas kesek tune bû. Dema ku Omer di navbera du rêzan de derbas dibû, digot: "Rêzan rast bikin." Gava ku ti kêmasiyek nedidît, pêşve diçû û tekbîrê digot û nimêjê dest pê dikir. Carinan di reketa yekem de sûreya Yûsif an Nehl an jî mîna wan dixwend da ku xelk bigihîjin nimêjê. Gava ku wî tekbîr got, min bihîst ku digot: "Kûçik ez kuştim - an xwarim," tam dema ku wî ew bi kêran birîndar kir. Kafirê ecem bi kêreke du-dev derket û her kesê ku li rast û çepê derbas dibû birîndar dikir, heta ku sêzdeh kes birîndar kirin û heft ji wan mirin. Gava yek ji misilmanan ev yek dît, çarşefek avêt ser wî. Gava ku kafirê ecem fêm kir ku hatiye girtin, xwe kuşt. Omer destê Ebdurehmanê kurê Evf girt û ew pêş xist da nimêjê bide. Yên ku li nêzî Omer bûn, tiştê ku min dît dîtin, lê yên li aliyên din ên mizgeftê tiştek nedîtin, lê dengê Omer winda bû û digotin: "Subhanellah! Subhanellah!" Ebdurehmanê kurê Evf nimêjek kurt da xelkê. Gava nimêj qediyayî, Omer got: "Ey kurê Ebbas! Binêre ka kî ez kuştim." Ebdullah hinekî li vir û wir geriya, paşê hat û got: "Xulamê Muxîre." Omer got: "Ew pîşe kar?" Ebdullah got: "Erê." Omer got: "Xwedê wî lanet bike. Min tu zilm lê nekiribû. Hemû pesn ji Xwedê re ye ku mirina min bi destê kesekî ku îdia dike misilman e çênebû. Bêguman, tu û bavê te ji hebûna zêde ya eceman li Medîneyê hez dikirin, û Ebbas xwediyê herî zêde xulaman bû." Ebdullah ji Omer re got: "Heke tu bixwazî, em dikin." Wate, heke tu bixwazî em wan dikujin. Omer got: "Tu derewan dikî! Piştî ku wan bi zimanê we axivîn, ber bi qibleya we nimêj kirin û wek we hec kirin, nayên kuştin." Paşê Omer hate malê wî û em jî bi wî re çûn, û xelk wisa bûn ku qet berê musîbetek nedîtine. Hinek digotin: "Tirs tune ye (ew ê baş bibe)." Hinek digotin: "Em ditirsin." Şerbeta hurmayan hate anîn û wî vexwar, lê ji zikê wî derket. Paşê şîr hate anîn û wî vexwar, ew jî ji birîna wî derket. Xelk fêm kir ku ew ê bimire. Em çûn ba wî, xelk hatin û wî pesn dan. Ciwanek hat û got: "Ey Emîrê Misilmanan! Bi hevaltiya Resûlullah ﷺ û pêşengiya te ya di Îslamê de ku tu dizanî, mizgîniya Xwedê qebûl bike. Paşê tu bûyî rêvebir û te bi dadperwerî hukm kir, û niha jî şehîd bûyî." Omer got: "Ez dixwazim ku ev hemû taybetmendî li hember kêmasiyên min bin, da ku ez ne zerar bibînim û ne jî feydeyê." Gava ciwan paş ve vegeriya, cilên wî li erdê diketin. Omer got: "Wî ciwanî vegerînin ba min." Gava vegeriya, got: "Ey kurê birayê min! Cilên xwe bilind bike, ji ber ku ev yek cilên te paqijtir dike û ji cezaya Xwedayê te diparêze." Omer got: "Ey Ebdullahê kurê Omer! Binêre ka çiqas deynê min heye." Hesab kirin û dîtin ku şeş û heştê hezar e an nêzîkî wê ye. Omer got: "Heke malê malbata Omer bes be, ji wê bidin; heke na, ji Benî Edî kurê Ke'b bixwazin; heke ew jî bes nebe, ji Qureyş bixwazin û ji kesekî din nexwazin; vî deynî ji bo min bidin." Paşê got: "Here ba Ayişe Umm-ul-Mu'minîn û bêje: 'Omer silavan li te dike.' Lê nebêje 'Emîrê Misilmanan', ji ber ku îro ez ne emîrê misilmanan im. Û bêje: 'Omerê kurê Xettab destûrê dixwaze ku li gel her du hevalên xwe were definkirin.'" Ebdullah çû, silav da û destûr xwest, paşê ket hundir û dît ku ew rûniştiye û digirî. Got: "Omerê kurê Xettab silavan li te dike û destûrê dixwaze ku li gel her du hevalên xwe were definkirin." Wê got: "Min ew cih ji bo xwe dixwest, lê îro ez Omer ji xwe pêş dixin." Gava vegeriya, hate gotin: "Ebdullahê kurê Omer hat." Omer got: "Min rûnînin." Kesekî ew pişta xwe da û Omer pirsî: "Çi nûçe ye?" Got: "Ey Emîrê Misilmanan! Tiştê ku tu dixwazî pêk hat; wê destûr da." Omer got: "Pesn ji Xwedê re ye, tiştek ji vê girîngtir tune bû. Gava ez mirim, min hilgirin, silav bidin û bêjin: 'Omerê kurê Xettab destûrê dixwaze.' Heke destûr bide, min têxin wir; heke red bike, min bibin goristana misilmanan." Paşê Umm-ul-Mu'minîn Hefse û jinên din hatin. Gava me ew dîtin, em rabûn. Ew ket hundir û hinekî li ba wî giriya. Gava mêran destûr xwest, ew derbasî odeyek din bû û me dengê giriyê wê ji hundir bihîst. Xelk gotin: "Ey Emîrê Misilmanan! Wesiyetê bike, xelîfekî tayîn bike." Omer got: "Ez kesekî ji van kesan an koma ku Resûlullah ﷺ dema miriye ji wan razî bûye, ji bo vê karê layiqtir nabînim." Paşê navê Elî, Usman, Zubejr, Telha, Se'd û Ebdurehman got û got: "Ebdullahê kurê Omer dê şahidiya we bike, lê para wî di rêveberiyê de tune - ev wekî teseliyekê ye ji bo wî. Heke Se'd bibe rêvebir, ew ê rast be; wekî din, kî bibe rêvebir bila ji wî alîkariyê bixwaze, ji ber ku min ew ji ber bêhêzî an xiyanetê ji kar dernexist." Omer zêde kir: "Ez wesiyetê li xelîfê piştî xwe dikim ku li Muhacirên ewlin xwedî derkeve, mafên wan nas bike û hurmeta wan biparêze. Û ez wesiyetê li Ensan dikim ku yên beriya wan li Medîneyê bicihbûne û beriya wan bawerî aniye dilê wan; bila qenciya başên wan qebûl bike û xirabiya xirabên wan efû bike. Û ez wesiyetê li xelkê bajarên mezin dikim, ji ber ku ew pişta Îslamê ne, berhevkirina mal in û hêrsa dijmin in; bila ji wan tenê zêdehiya malên wan bi razîbûna wan were girtin. Û ez wesiyetê li Ereban dikim, ji ber ku ew eslê Ereban û madeya Îslamê ne; bila ji zêdehiya malên wan were girtin û li ser feqîrên wan were belavkirin. Û ez wesiyetê li zimmiyên Xwedê û Resûlê wî ﷺ dikim ku peymanên wan werin bicihanîn, ji bo wan şer were kirin û ji kapasîteya wan zêdetir bar li ser wan neyê kirin." Gava Omer wefat kir, me ew derxist û meşîn. Ebdullahê kurê Omer silav da û got: "Omerê kurê Xettab destûrê dixwaze." Ayişe got: "Wî bînin hundir." Ew hate anîn û li wir li gel her du hevalên xwe hate definkirin. Gava definkirin qediyayî, ev kom civiya. Ebdurehman got: "Karê xwe bidin sê kesên ji xwe." Zubejr got: "Min karê xwe da Elî." Telha got: "Min karê xwe da Usman." Se'd got: "Min karê xwe da Ebdurehmanê kurê Evf." Ebdurehman got: "Kîjan ji we ji vî karî vedikişe da ku em bidin yê din, û Xwedê û Îslam şahid in ku bila yê herî baş hilbijêre." Her du şêx bêdeng man. Ebdurehman got: "Ma hûn vî karî didin min, û Xwedê şahid e ku ez ê tenê yê herî baş ji we hilbijêrim?" Wan got: "Erê." Ebdurehman destê yekî ji wan (Elî) girt û got: "Xizmtiya te bi Resûlullah ﷺ re heye û di Îslamê de pêşengiya te heye ku tu dizanî. Ji ber vê yekê, bi Xwedê sond bixwe ku heke ez te bikim rêvebir, tu ê dadperwer bibî, û heke ez Usman bikim rêvebir, tu ê guhdarî û îtaet bikî."
Werger û ravekirin ji hêla Khutba World ve, ji erebî hatine wergerandin.
Umer ji bo rêvebirina dadperwer, lênêrîna kesên lawaz û şêwirmendiyê hişyar bû.
Veguhêz di derbarê rojên dawî yên Umar ibn al-Khattab de, birîndarbûna wî di dema nimêjê de û rêberiyên wî yên derbarê rêvebirin û جانشîniyê de vedibêje.
Gotina “Allahu ekber” ji bo destpêkirina nimêjê.
Ne-misilmanên ku li civaka îslamî, li gorî peymanekê ku mafên wan diparast, dijiyan.
Şêwirmendî ku tê de kesên têkildar bi hev re biryarekê nîqaş dikin.
Zanyarên klasîk ji vê rivayetê derdixin ku rêveberek divê bacan bi baldarî bişopîne, tu kesî ji derfetên wî zêdetir bar neke û komên lawaz biparêze. Umer herwiha girîngiya pêkanîna peymanan û muameleya bi mirovan re li gorî mafên wan tekez dike. Destnîşankirina meclîsekê ji aliyê wî ve ji bo çareserkirina mijara جانشîniyê wek nimûneyek ji şêwirmendî û spartina berpirsiyariyê bi kesên guncaw tê dayîn. Zanyar avahiya taybet a rêveberiyê di çarçoveya sahabeyan de nîqaş dikin û wê wekî yek modela mecbûrî ji bo hemû serdeman pêşkêş nakin.
- Dema biryarên derbarê pere û bacan de digirî, kontrol bike ka mirov dikarin amûrên xwe yên jiyanê biparêzin an na.
- Lênêrîna jinebî, feqîr û kesên din ên lawaz di planên pratîk de cih bike, ne tenê di niyetên baş de.
- Ji bo biryarên girîng şêwirmendî bixwaze û ji berê de diyar bike ka kî dê berpirsiyar be.
Ev rivayeta sahih bi çîroka derbarê Umer de girêdayî ye û herwiha nêzîkatiya wî ya rêvebirin û berpirsiyariyê ronî dike.
Sahih al-Bukhari · #3699 (Sahih)Tê de Pêxember ﷺ li Uhud de behsa Ebû Bekir, Umer û Osman dike; ev rivayet Umer di çarçoveya berfirehtir a sahabeyan de cih dide.
Sahih al-Bukhari · #3701 (Sahih)Ev rivayet behsa Elî û serkirdayetiya spartî wî dike; mijara serkirdayetiyê di nav sahabeyan de temam dike.
Her roj hedîsek, bi zimanê te
Sepan her roj hedîsek bi ravekirinê dide te, herwiha wek wîdjetekê li ser telefona te. Bikaranîna wê belaş e.