Sahih al-Bukhari, hedîsa 4726
Ubayy ibn Ka'b rivayet kiriye. Nivîsa erebî bi wergera me û ravekirinê.
Ji Ubayy ibn Ka'b hatiye rîwayetkirin
Sahih al-Bukhari bi tevahî pêbawer tê hesibandin.
Rîwayet
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، أَنَّ ابْنَ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَهُمْ قَالَ أَخْبَرَنِي يَعْلَى بْنُ مُسْلِمٍ، وَعَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى صَاحِبِهِ وَغَيْرَهُمَا قَدْ سَمِعْتُهُ يُحَدِّثُهُ عَنْ سَعِيدٍ قَالَ إِنَّا لَعِنْدَ ابْنِ عَبَّاسٍ فِي بَيْتِهِ، إِذْ قَالَ سَلُونِي قُلْتُ أَىْ أَبَا عَبَّاسٍ ـ جَعَلَنِي اللَّهُ فِدَاكَ ـ بِالْكُوفَةِ رَجُلٌ قَاصٌّ يُقَالُ لَهُ نَوْفٌ، يَزْعُمُ أَنَّهُ لَيْسَ بِمُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ، أَمَّا عَمْرٌو فَقَالَ لِي قَالَ قَدْ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ، وَأَمَّا يَعْلَى فَقَالَ لِي قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ حَدَّثَنِي أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مُوسَى رَسُولُ اللَّهِ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ قَالَ ذَكَّرَ النَّاسَ يَوْمًا حَتَّى إِذَا فَاضَتِ الْعُيُونُ، وَرَقَّتِ الْقُلُوبُ وَلَّى، فَأَدْرَكَهُ رَجُلٌ، فَقَالَ أَىْ رَسُولَ اللَّهِ هَلْ فِي الأَرْضِ أَحَدٌ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ لاَ، فَعَتَبَ عَلَيْهِ إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَى اللَّهِ قِيلَ بَلَى قَالَ أَىْ رَبِّ فَأَيْنَ قَالَ بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ قَالَ أَىْ رَبِّ اجْعَلْ لِي عَلَمًا أَعْلَمُ ذَلِكَ بِهِ ". فَقَالَ لِي عَمْرٌو قَالَ " حَيْثُ يُفَارِقُكَ الْحُوتُ ". وَقَالَ لِي يَعْلَى قَالَ " خُذْ نُونًا مَيِّتًا حَيْثُ يُنْفَخُ فِيهِ الرُّوحُ، فَأَخَذَ حُوتًا فَجَعَلَهُ فِي مِكْتَلٍ فَقَالَ لِفَتَاهُ لاَ أُكَلِّفُكَ إِلاَّ أَنْ تُخْبِرَنِي بِحَيْثُ يُفَارِقُكَ الْحُوتُ. قَالَ مَا كَلَّفْتَ كَثِيرًا فَذَلِكَ قَوْلُهُ جَلَّ ذِكْرُهُ {وَإِذْ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ} يُوشَعَ بْنِ نُونٍ ـ لَيْسَتْ عَنْ سَعِيدٍ ـ قَالَ فَبَيْنَمَا هُوَ فِي ظِلِّ صَخْرَةٍ فِي مَكَانٍ ثَرْيَانَ، إِذْ تَضَرَّبَ الْحُوتُ، وَمُوسَى نَائِمٌ، فَقَالَ فَتَاهُ لاَ أُوقِظُهُ حَتَّى إِذَا اسْتَيْقَظَ نَسِيَ أَنْ يُخْبِرَهُ، وَتَضَرَّبَ الْحُوتُ، حَتَّى دَخَلَ الْبَحْرَ فَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنْهُ جِرْيَةَ الْبَحْرِ حَتَّى كَأَنَّ أَثَرَهُ فِي حَجَرٍ ـ قَالَ لِي عَمْرٌو هَكَذَا كَأَنَّ أَثَرَهُ فِي حَجَرٍ، وَحَلَّقَ بَيْنَ إِبْهَامَيْهِ وَاللَّتَيْنِ تَلِيانِهِمَا ـ لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا قَالَ قَدْ قَطَعَ اللَّهُ عَنْكَ النَّصَبَ ـ لَيْسَتْ هَذِهِ عَنْ سَعِيدٍ ـ أَخْبَرَهُ، فَرَجَعَا فَوَجَدَا خَضِرًا ـ قَالَ لِي عُثْمَانُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ ـ عَلَى طِنْفِسَةٍ خَضْرَاءَ عَلَى كَبِدِ الْبَحْرِ ـ قَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ ـ مُسَجًّى بِثَوْبِهِ قَدْ جَعَلَ طَرَفَهُ تَحْتَ رِجْلَيْهِ، وَطَرَفَهُ تَحْتَ رَأْسِهِ، فَسَلَّمَ عَلَيْهِ مُوسَى، فَكَشَفَ عَنْ وَجْهِهِ، وَقَالَ هَلْ بِأَرْضِي مِنْ سَلاَمٍ مَنْ أَنْتَ قَالَ أَنَا مُوسَى. قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ. قَالَ فَمَا شَأْنُكَ قَالَ جِئْتُ لِتُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا. قَالَ أَمَا يَكْفِيكَ أَنَّ التَّوْرَاةَ بِيَدَيْكَ، وَأَنَّ الْوَحْىَ يَأْتِيكَ، يَا مُوسَى إِنَّ لِي عِلْمًا لاَ يَنْبَغِي لَكَ أَنْ تَعْلَمَهُ وَإِنَّ لَكَ عِلْمًا لاَ يَنْبَغِي لِي أَنْ أَعْلَمَهُ، فَأَخَذَ طَائِرٌ بِمِنْقَارِهِ مِنَ الْبَحْرِ وَقَالَ وَاللَّهِ مَا عِلْمِي وَمَا عِلْمُكَ فِي جَنْبِ عِلْمِ اللَّهِ إِلاَّ كَمَا أَخَذَ هَذَا الطَّائِرُ بِمِنْقَارِهِ مِنَ الْبَحْرِ، حَتَّى إِذَا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ وَجَدَا مَعَابِرَ صِغَارًا تَحْمِلُ أَهْلَ هَذَا السَّاحِلِ إِلَى أَهْلِ هَذَا السَّاحِلِ الآخَرِ عَرَفُوهُ، فَقَالُوا عَبْدُ اللَّهِ الصَّالِحُ ـ قَالَ قُلْنَا لِسَعِيدٍ خَضِرٌ قَالَ نَعَمْ ـ لاَ نَحْمِلُهُ بِأَجْرٍ، فَخَرَقَهَا وَوَتَدَ فِيهَا وَتِدًا. قَالَ مُوسَى أَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا ـ قَالَ مُجَاهِدٌ مُنْكَرًا ـ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا كَانَتِ الأُولَى نِسْيَانًا وَالْوُسْطَى شَرْطًا وَالثَّالِثَةُ عَمْدًا قَالَ لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلاَ تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا، لَقِيَا غُلاَمًا فَقَتَلَهُ ـ قَالَ يَعْلَى قَالَ سَعِيدٌ ـ وَجَدَ غِلْمَانًا يَلْعَبُونَ، فَأَخَذَ غُلاَمًا كَافِرًا ظَرِيفًا فَأَضْجَعَهُ، ثُمَّ ذَبَحَهُ بِالسِّكِّينِ. قَالَ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَمْ تَعْمَلْ بِالْحِنْثِ ـ وَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَرَأَهَا زَكِيَّةً زَاكِيَةً مُسْلِمَةً كَقَوْلِكَ غُلاَمًا زَكِيًّا ـ فَانْطَلَقَا، فَوَجَدَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ فَأَقَامَهُ ـ قَالَ سَعِيدٌ بِيَدِهِ هَكَذَا ـ وَرَفَعَ يَدَهُ فَاسْتَقَامَ ـ قَالَ يَعْلَى ـ حَسِبْتُ أَنَّ سَعِيدًا قَالَ فَمَسَحَهُ بِيَدِهِ فَاسْتَقَامَ، لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا ـ قَالَ سَعِيدٌ أَجْرًا نَأْكُلُهُ ـ وَكَانَ وَرَاءَهُمْ، وَكَانَ أَمَامَهُمْ ـ قَرَأَهَا ابْنُ عَبَّاسٍ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ ـ يَزْعُمُونَ عَنْ غَيْرِ سَعِيدٍ أَنَّهُ هُدَدُ بْنُ بُدَدٍ، وَالْغُلاَمُ الْمَقْتُولُ، اسْمُهُ يَزْعُمُونَ جَيْسُورٌ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ غَصْبًا، فَأَرَدْتُ إِذَا هِيَ مَرَّتْ بِهِ أَنْ يَدَعَهَا لِعَيْبِهَا، فَإِذَا جَاوَزُوا أَصْلَحُوهَا فَانْتَفَعُوا بِهَا وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ سَدُّوهَا بِقَارُورَةٍ وَمِنْهُمْ مَنْ يَقُولُ بِالْقَارِ، كَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ، وَكَانَ كَافِرًا فَخَشِينَا أَنْ يُرْهِقَهُمَا طُغْيَانًا وَكُفْرًا، أَنْ يَحْمِلَهُمَا حُبُّهُ عَلَى أَنْ يُتَابِعَاهُ عَلَى دِينِهِ فَأَرَدْنَا أَنْ يُبَدِّلَهُمَا رَبُّهُمَا خَيْرًا مِنْهُ زَكَاةً لِقَوْلِهِ أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً وَأَقْرَبَ رُحْمًا هُمَا بِهِ أَرْحَمُ مِنْهُمَا بِالأَوَّلِ، الَّذِي قَتَلَ خَضِرٌ وَزَعَمَ غَيْرُ سَعِيدٍ أَنَّهُمَا أُبْدِلاَ جَارِيَةً، وأَمَّا دَاوُدُ بْنُ أَبِي عَاصِمٍ فَقَالَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ إِنَّهَا جَارِيَةٌ".
Îbn Cureyc ragihand: Ye'la bîn Muslîm, Emr bîn Dînar û hinekên din riwayeta Se'îd bîn Cubeyr vegotin. Se'îd got: Dema em li mala Îbn Ebbas bûn, wî got:
"Ji min bipirsin." Min got: "Ey Ebû Ebbas! Bila Ezda min bike qurbana te! Li Kufeyê mêrekî çîrokbêj heye ku jê re Newf tê gotin; ew îdia dike ku ew (hevalê Xidir) ne Mûsayê Benî Îsraîl e." Emr ji min re got: "Îbn Ebbas got: 'Dijminê Ellah derew kir.'" Lê Ye'la ji min re got: "Îbn Ebbas got: Ubey bîn Ke'b ragihand ku Resûlê Ellah ﷺ got: 'Rojekê Mûsa, Pêxemberê Ellah, ji xelkê re weaz da heta ku çavên wan bi hêsran tijî bûn û dilên wan nerm bûn. Paşê mêrek hat cem Mûsa û pirsî: Ey Resûlê Ellah! Gelo li ser rûyê erdê kesek ji te zanyartir heye?' Mûsa bersiv da: 'Na.' Loma Ellah ew şermezar kir ji ber ku zanîn tenê venegere Ellah. Hate gotin: 'Belê (bendeyekî me yê ji te zanyartir heye).' Mûsa got: 'Ey Rebê min! Ew li ku ye?' Ellah got: 'Li cihê hevgihîştina her du deryayan.' Mûsa got: 'Ey Rebê min! Nîşaneyekê de min da ku ez wêderê nas bikim.'" Emr ji min re got: Ellah got: "Ew cih e ku masî ji te veqete." Ye'la ji min re got: "Ellah got: 'Masiyekî mirî hilgire; cihê ku ruh tê de were demandin armanc e.'" Lewma Mûsa masiyek hilda û xiste nav sepetekê û ji xortê xwe re got: "Ez tiştekî giran li ser te nakim, tenê gava ev masî ji te veqete divê tu min agahdar bikî." Wî got: "Te tiştekî zêde nexwest." Ev e ayeta Ellah: 'Û dema Mûsa ji xortê xwe re got...' (18:60) Yuşe' bîn Nûn (Se'îd ev negot). Pêxember ﷺ got: "Dema xort di bin siya zinarekî li cihekî şil bû, masî liviya û derket dema Mûsa razayî bû. Xortê wî got: 'Ez ê wî hişyar nekim,' lê dema Mûsa hişyar bû, ji bîr kir ku jê re bibêje masî derketiye û ketiye deryayê. Ellah herikîna avê li cihê masî rawestand, lewma şopa wî mîna ku li ser kevirî hatibe xêzkirin ma." Emr bi tiliyên xwe yên mezin û yên nîşandanê çemberek çêkir û ji min re got: "Wisa, mîna şopekê li ser kevirî." Mûsa got: "Me di vê rêwîtiya xwe de gelek westandin kişand" (Ev ne ji Se'îd e). Paşê vegeriyan û Xidir dîtin. Usman bîn Ebû Suleyman ji min re got: Li ser xaliyek kesk a li navenda deryayê bû. Xidir bi cilê xwe pêçandibû; seriyekî cilê di bin lingên wî de bû û seriyê din di bin serê wî de bû. Dema Mûsa silav da, wî rûyê xwe vekir û bi ecêb got: "Gelo li welatê min silav heye? Tu kî yî?" Mûsa got: "Ez Mûsa me." Got: "Mûsayê Benî Îsraîl?" Got: "Erê." Got: "Çima hatiyî?" Got: "Hatime da ku tu ji wê rastiyê ya ku hatiye hînkirin fêrî min bikî." Xidir got: "Ma bes nîne ku Tewrat di destê te de ye û wehî ji te re tê, ey Mûsa? Bi rastî zanînek min heye ku nayê hêviya te bizanibî, û zanînek te heye ku nayê hêviya min bizanim." Di wê demê de çivîkek bi nikulê xwe av ji deryayê hilda. Xidir got: "Bi Ellah sond be! Zanîna min û zanîna te li hember zanîna Ellah tenê mîna wê ava ku vê çivîkê bi nikulê xwe ji deryayê hildaye ye." Heta ku ew siwarî keştiyê bûn (18:71). Wan keştiyên biçûk dîtin ku xelkê ji vê peravê dibirin perava din. Kesên keştiyê Xidir nas kirin û gotin: "Bendeyê salih ê Ellah" (Me ji Se'îd re got: "Ew Xidir bû?" Wî got: "Erê") û gotin: "Em bê heq wî siwar dikin." Xidir keştî qul kir û dar tê de da. Mûsa got: "Te qul kir da ku xelkê wê bixeniqînî? Bêguman te tiştekî mezin û inkarbar kir" (18:71) (Mucâhid got: Mûsa bi awayekî protestoyî wiha got). Xidir got: "Min negot ku tu yê nikaribî bi min re sebir bikî?" (18:72) Pirsa yekem a Mûsa ji ber jibîrkirinê bû, ya duyem bû sedema şertekê, û ya sêyem bi qest bû. Mûsa got: "Ji ber tiştê ku min ji bîr kir min ceza neke û di karê min de zordestiyê li min neke" (18:73). Paşê wan zarokek dît û Xidir ew kuşt. Ye'la got: Se'îd got: "Wan zarokên dilîstin dîtin; Xidir zarokekî kafir ê xweşik girt, ew dirêj kir û bi kêrê serjê kir." Mûsa got: "Te giyanekî pak ku tu kes nekujtiye kuşt?" (18:74). Paşê çûn û dîwarekî ku dixwest biherife dîtin; Xidir ew rast kir. Se'îd destê xwe wiha bilind kir û got: "Xidir destê xwe bilind kir û dîwar rast bû." Ye'la got: "Ez difikirim ku Se'îd got: 'Xidir destê xwe li dîwar da û ew rast bû.'" Mûsa got: "Heke te bixwesta, te dikaribû ji bo vê yekê heq bigirta." Se'îd got: "Heqê ku em bixwin." "Li pêşiya wan padîşahek hebû" (18:79) - Îbn Ebbas wiha xwend. Ji bilî Se'îd hinekan got ku padîşah Hudet bîn Budet bû û zarokê kuştî Caysûr bû. "Padîşahekî ku her keştiyekê bi zorê distend." (18:79) Lewma min xwest ku gava ew keştî li ber wî derbas bibe, ji ber kêmasiya wê wê bernede, û piştî ku derbas bibin ew ê tamîr bikin û sûdê jê werbigirin. Hinekan got ku wan ew qul bi şûşeyekê girt, hinekan jî got bi qîrê girt. "Dê û bavê wî bawermend bûn, lê ew kafir bû; me tirsiya ku ew wan bi serhildan û kufrê bide tengasiyê" (18:80) - yanî hezkirina wî dê wan teşwîq bikira ku li ser dînê wî bin. "Lewma me xwest ku Rebbê wan li şûna wî yekî ji wî çêtir, paktr û nêzîktirî rehmê bide wan" (18:81). Ev bersiva gotina Mûsa bû: "Te giyanekî pak kuşt?" "Nêzîktirî rehmê" tê wateya ku dê ew ji zarokê yekem ê ku Xidir kuştibû zêdetir rehmê li vî bikin. Ji bilî Se'îd hinekan got ku li şûna wî keçikek hate dayîn. Dawûd bîn Ebû Asim ji zêdeyî kesekî ragihand ku ew zaroka nû keçik bû.
Werger û ravekirin ji hêla Khutba World ve, ji erebî hatine wergerandin.
Mûsa hîn dike ku zanîna mirovan sînordar e û sebirê dixwaze.
Bendeyekî rast û baş ku Allah zanîna taybet dabû wî.
Cihê ku Mûsa diviyabû li Al-Khidr bigeriya, ku bi nîşana masî tê nasîn.
Hevrêyê Mûsa di rêwîtiyê de; di vegotinê de wek Yusha ibn Nun hatiye nasandin.
Zanyar ji vê yekê derdixin ku zanîn di yek kesî de kom nabe û divê ew ji Allah re bê veqetandin. Hevdîtin herwiha nîşan dide ku xwendekar hewceyê sebr û rêzê ye, lê mamoste dikare sînor û şertan danîne. Bûyer nîşan didin ku Allah hikmeta piştî tiştên ku mirov tenê beşek ji wan dibîne dizane; ew destûrê nadin ku mirov xwe zulmê bike an kesekî bikuje. Çar mezhebên hiqûqî yên sunnî ji vê vegotinê îstîsnayeke giştî ji qedexeya kuştinê dernaxînin: biryarên mirovan hîn jî girêdayî şerîeta hatiye wehyê ne.
- Dema tu ji bersivekê ne piştrast î, bêje: Allah herî baş dizane, û li pey zanîna pêbawer bikeve.
- Ji mamosteyekî şîrove bixwaze û dema ku hîn hemû sedemên rewşekê nas nakî, sebirê bike.
- Bêyî zanîna pêbawer li ser bûyereke dijwar biryar nede; baweriya xwe bi Allah bîne bêyî ku zulmê rewa bibînî.
Her roj hedîsek, bi zimanê te
Sepan her roj hedîsek bi ravekirinê dide te, herwiha wek wîdjetekê li ser telefona te. Bikaranîna wê belaş e.