Sahih al-Bukhari, hedîsa 4727
Ubayy ibn Ka'b rivayet kiriye. Nivîsa erebî bi wergera me û ravekirinê.
Ji Ubayy ibn Ka'b hatiye rîwayetkirin
Sahih al-Bukhari bi tevahî pêbawer tê hesibandin.
Rîwayet
حَدَّثَنِي قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ لَيْسَ بِمُوسَى الْخَضِرِ. فَقَالَ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنَا أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قَامَ مُوسَى خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَقِيلَ لَهُ أَىُّ النَّاسِ أَعْلَمُ قَالَ أَنَا، فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ، إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ، وَأَوْحَى إِلَيْهِ بَلَى عَبْدٌ مِنْ عِبَادِي بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ، هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ أَىْ رَبِّ كَيْفَ السَّبِيلُ إِلَيْهِ قَالَ تَأْخُذُ حُوتًا فِي مِكْتَلٍ فَحَيْثُمَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَاتَّبِعْهُ قَالَ فَخَرَجَ مُوسَى، وَمَعَهُ فَتَاهُ يُوشَعُ بْنُ نُونٍ، وَمَعَهُمَا الْحُوتُ حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ، فَنَزَلاَ عِنْدَهَا قَالَ فَوَضَعَ مُوسَى رَأْسَهُ فَنَامَ ـ قَالَ سُفْيَانُ وَفِي حَدِيثِ غَيْرِ عَمْرٍو قَالَ ـ وَفِي أَصْلِ الصَّخْرَةِ عَيْنٌ يُقَالُ لَهَا الْحَيَاةُ لاَ يُصِيبُ مِنْ مَائِهَا شَىْءٌ إِلاَّ حَيِيَ، فَأَصَابَ الْحُوتَ مِنْ مَاءِ تِلْكَ الْعَيْنِ، قَالَ فَتَحَرَّكَ، وَانْسَلَّ مِنَ الْمِكْتَلِ، فَدَخَلَ الْبَحْرَ فَلَمَّا اسْتَيْقَظَ مُوسَى {قَالَ لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا} الآيَةَ قَالَ وَلَمْ يَجِدِ النَّصَبَ حَتَّى جَاوَزَ مَا أُمِرَ بِهِ، قَالَ لَهُ فَتَاهُ يُوشَعُ بْنُ نُونٍ {أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ} الآيَةَ قَالَ فَرَجَعَا يَقُصَّانِ فِي آثَارِهِمَا، فَوَجَدَا فِي الْبَحْرِ كَالطَّاقِ مَمَرَّ الْحُوتِ، فَكَانَ لِفَتَاهُ عَجَبًا، وَلِلْحُوتِ سَرَبًا قَالَ فَلَمَّا انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ، إِذْ هُمَا بِرَجُلٍ مُسَجًّى بِثَوْبٍ، فَسَلَّمَ عَلَيْهِ مُوسَى قَالَ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلاَمُ فَقَالَ أَنَا مُوسَى. قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى أَنْ تُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا. قَالَ لَهُ الْخَضِرُ يَا مُوسَى إِنَّكَ عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَكَهُ اللَّهُ لاَ أَعْلَمُهُ، وَأَنَا عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ اللَّهُ لاَ تَعْلَمُهُ. قَالَ بَلْ أَتَّبِعُكَ. قَالَ فَإِنِ اتَّبَعْتَنِي فَلاَ تَسْأَلْنِي عَنْ شَىْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا، فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى السَّاحِلِ فَمَرَّتْ بِهِمَا سَفِينَةٌ فَعُرِفَ الْخَضِرُ فَحَمَلُوهُمْ فِي سَفِينَتِهِمْ بِغَيْرِ نَوْلٍ ـ يَقُولُ بِغَيْرِ أَجْرٍ ـ فَرَكِبَا السَّفِينَةَ قَالَ وَوَقَعَ عُصْفُورٌ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ، فَغَمَسَ مِنْقَارَهُ الْبَحْرَ فَقَالَ الْخَضِرُ لِمُوسَى مَا عِلْمُكَ وَعِلْمِي وَعِلْمُ الْخَلاَئِقِ فِي عِلْمِ اللَّهِ إِلاَّ مِقْدَارُ مَا غَمَسَ هَذَا الْعُصْفُورُ مِنْقَارَهُ قَالَ فَلَمْ يَفْجَأْ مُوسَى، إِذْ عَمَدَ الْخَضِرُ إِلَى قَدُومٍ فَخَرَقَ السَّفِينَةَ، فَقَالَ لَهُ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا {لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ} الآيَةَ فَانْطَلَقَا إِذَا هُمَا بِغُلاَمٍ يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ، فَأَخَذَ الْخَضِرُ بِرَأْسِهِ فَقَطَعَهُ. قَالَ لَهُ مُوسَى {أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا * قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِيَ صَبْرًا} إِلَى قَوْلِهِ {فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ} فَقَالَ بِيَدِهِ هَكَذَا فَأَقَامَهُ، فَقَالَ لَهُ مُوسَى إِنَّا دَخَلْنَا هَذِهِ الْقَرْيَةَ، فَلَمْ يُضَيِّفُونَا وَلَمْ يُطْعِمُونَا، لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا. قَالَ هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ سَأُنَبِّئُكَ بِتَأْوِيلِ مَا لَمْ تَسْتَطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَدِدْنَا أَنَّ مُوسَى صَبَرَ حَتَّى يُقَصَّ عَلَيْنَا مِنْ أَمْرِهِمَا ". قَالَ وَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقْرَأُ وَكَانَ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ صَالِحَةٍ غَصْبًا، وَأَمَّا الْغُلاَمُ فَكَانَ كَافِرًا.
Seîd bin Cubeyr got: Min ji Ibn Ebbas re got:
«Newf el-Bekalî îdia dike ku Musayê Benî Îsraîl ne ew Musa ye ku hevalê Xidir bû.» Ibn Ebbas got: «Dijminê Allah derewan dike! Ubeyy bin Ke'b ji me re vegot ku Resûlê Allah ﷺ gotiye: 'Musa rabû û di nav Benî Îsraîl de xutbe da; jê hat pirsîn: "Kîjan mirov herî zana ye?" Wî got: "Ez im." Hingê Allah lê girt, ji ber ku zanîn tenê venegerand Ser Wî. Paşê wahî jê re hat: "Belê, bendeyekî Min li cihê ku du derya digihîjin hev, ji te zantir e." Musa got: "Ey Rabbê min! Ez çawa dikarim bigihîjim wî?" Allah got: "Masiyekî di sepetekê de bi xwe re bibe; li ku derê masî winda bibe, li pey wî here (tu yê wî li wir bibînî)." Loma Musa derket rê û xortê xwe Yûşe' bin Nûn bi xwe re bir û masî jî pê re bû, heta ku ew gihîştin kevirekî û li wir rûniştin. Musa serê xwe danî û razayî. (Sufyan, yek ji raviyan, got ku kesekî ji bilî Emr wiha gotiye): "Li binê wî kevirî kaniyek hebû ku jê re digotin 'El-Hayat' (Jiyan); tiştekî ku avê wê nedîtiba, nedijiya. Av ji wê kaniyê ket ser masî, masî liviya, ji sepetê derket û ket deryayê. Dema Musa hişyar bû, ji xortê xwe re got: '{Xwarina me ya sibehê bîne}' (18:62). Ravî zêde kir: Musa westiyayî nebû heta ku ew ji wî cihê ku ferman lê hatibû dayîn derbas bûn. Xortê wî Yûşe' bin Nûn jê re got: '{Ma te nedît dema em vegeriyan ser wî kevirî? Min masî ji bîr kir...}' (18:63). Ravî zêde kir: Vegeriyan û şopên xwe şopandin; hingê wan di deryayê de riya masî wekî tunelê dît. Ji bo xort ecêbek bû û ji bo masî jî bû rêyek. Dema gihîştin kevir, wan mêrekî dît ku bi cilan ve hatibû pêçan. Musa silav lê kir. Wî bi ecêbî got: "Gelo li welatê te silav heye?" Musa got: "Ez Musa me." Wî got: "Musayê Benî Îsraîl?" Musa got: "Erê," û zêde kir: "Gelo ez dikarim li pey te werim da ku tu ji wê zanîna ku hatiye hînkirin hinekî fêrî min bikî?" (18:66). Xidir jê re got: "Ey Musa! Te zanînek ji zanîna Allah heye ku Allah fêrî te kiriye û ez nizanim; û zanînek min a ji zanîna Allah heye ku Allah fêrî min kiriye û tu nizanî." Musa got: "Lê ez ê li pey te werim." Xidir got: "Heger tu li pey min werî, tu carî tiştekî ji min nepirse heta ku ez bi xwe behsa wê ji te re bikim." Piştî vê yekê her duyan bi peravê ve meşiyan. Keştiyek li ber wan derbas bû; xwediyên keştiyê Xidir nas kirin û wan bêheq (bê pere) siwar kirin. Her du siwar bûn. Çivîkek hat û li qeraxa keştiyê rûnişt û nikulê xwe xist deryayê. Xidir ji Musa re got: "Zanîna min û zanîna te û zanîna hemû mexlûqatan li hember zanîna Allah, tenê bi qasî wê ava ku vê çivîkê bi nikulê xwe rakiriye ye." Hingê Musa matmayî ma, dema ku Xidir bivir hilgirt û keştî qul kir. Musa jê re got: "Van kesan me bêheq siwar kirin, lê te bi qest keştiya wan qul kir {da ku xwediyên wê bixeniqînî? Bi rastî te tiştekî}..." (18:71). Paşê her duyan berdewam kirin û wan xortekî dît ku bi xortên din re dilîst. Xidir dest da serê wî û jê kir. Musa jê re got: "{Te canekî pak ku tu kes nekujtibû kuşt? Bi rastî te tiştekî pir mezin û inkarbar kir!}" (18:74). Wî got: "{Min ji te re negot ku tu yê nikaribî bi min re sebir bikî?}" Heta gotina Wî: "{Lê wan nexwest wan wek mêvan qebûl bikin. Li wir wan dîwarek dît ku dixwest biherife}" (18:75-77). Xidir destê xwe wiha tev da û ew rast kir (tamîr kir). Musa jê re got: "Dema em ketin vê bajarokê, wan ne mêvanperwerî li me kir û ne jî xwarin dan me; heger te bixwesta, te dikaribû ji bo vê yekê heqdestekê bistanda." Xidir got: "Ev cudabûna di navbera min û te de ye. Ez ê şiroveya wan tiştan ji te re bibêjim ku te nikarîbû li ser wan sebir bikî."...(18:78). Resûlê Allah ﷺ got: "Me dixwest ku Musa sebir bikira da ku Allah ji çîroka wan bêtir ji me re vegota." Ibn Ebbas wiha dixwend: "{Li pêşiya wan padîşahek hebû ku her keştiyeke saxlem bi zorê distend}" (18:79)... "{Û lê xort kafir bû.}"
Werger û ravekirin ji hêla Khutba World ve, ji erebî hatine wergerandin.
Mûsa hîn dike ku zanîn sînordar e û sebir rê li ber têgihiştinê vedike.
Se’îd ibn Cûbeyr ji Ibn Abbas li ser îdiaya Nauf al-Bikalî pirsî ku Mûsayê ji Beni Israîl ne ew Mûsa bû ku Al-Xidr dîtibû. Ibn Abbas bi vê rivayetê bersiva wê îdiayê da û red kir.
Bendeyekî Allah e ku zanîneke taybet jê re hatiye dayîn û Mûsa pê re hevdîtin kiriye.
Cihê ku, li gorî rivayetê, Mûsa diviyabû li Al-Xidr bigeriya.
Ravekirina ku Al-Xidr paşê derbarê bûyerên ku Mûsa dîtibûn de da.
Zanyarên klasîk dibêjin ku alim zanîna xwe ji Allah re vedigerîne û qebûl dike ku kesên din dikarin xwedî zanîneke bin ku ew bixwe nizanibe. Çîrok herwiha sebirê di lêgerîna têgihiştinê de hîn dike. Kirinên taybet ên Al-Xidr bi zanîna ku Allah dabû wî ve girêdayî bûn û destûreke giştî nadin ku mirov rêzikan binpê bike an zirarê bide kesekî.
- Dema qala tiştê ku dizanî dikî, bêje: Allah baştir dizane, û ji zanîna kesên din re vekirî bimîne.
- Dema tiştekî fam nakî, şiroveyê bixwaze û heya ku guncaw e biryara xwe paş bixe.
- Dema hîn dibî, li ser rêgezên zelal lihev bike û dema hîn şiroveyê nizanî sebirê bike.
Her roj hedîsek, bi zimanê te
Sepan her roj hedîsek bi ravekirinê dide te, herwiha wek wîdjetekê li ser telefona te. Bikaranîna wê belaş e.