Tefsîra Pêxemberî ya Qur'anê · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, hedîsa 4725

Ubayy ibn Ka'b rivayet kiriye. Nivîsa erebî bi wergera me û ravekirinê.

Sahih (pêbawer)Pirtûk: Tefsîra Pêxemberî ya Qur'anê
صحيح البخاري
Kê ew vegot?

Ji Ubayy ibn Ka'b hatiye rîwayetkirin

Sahih (pêbawer)

Sahih al-Bukhari bi tevahî pêbawer tê hesibandin.

Rîwayet

Nivîsa erebî

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ، قَالَ قُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ نَوْفًا الْبَكَالِيَّ يَزْعُمُ أَنَّ مُوسَى صَاحِبَ الْخَضِرِ لَيْسَ هُوَ مُوسَى صَاحِبَ بَنِي إِسْرَائِيلَ‏.‏ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كَذَبَ عَدُوُّ اللَّهِ حَدَّثَنِي أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ مُوسَى قَامَ خَطِيبًا فِي بَنِي إِسْرَائِيلَ فَسُئِلَ أَىُّ النَّاسِ أَعْلَمُ فَقَالَ أَنَا فَعَتَبَ اللَّهُ عَلَيْهِ، إِذْ لَمْ يَرُدَّ الْعِلْمَ إِلَيْهِ فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ إِنَّ لِي عَبْدًا بِمَجْمَعِ الْبَحْرَيْنِ، هُوَ أَعْلَمُ مِنْكَ قَالَ مُوسَى يَا رَبِّ فَكَيْفَ لِي بِهِ قَالَ تَأْخُذُ مَعَكَ حُوتًا فَتَجْعَلُهُ فِي مِكْتَلٍ، فَحَيْثُمَا فَقَدْتَ الْحُوتَ فَهْوَ ثَمَّ، فَأَخَذَ حُوتًا فَجَعَلَهُ فِي مِكْتَلٍ ثُمَّ انْطَلَقَ، وَانْطَلَقَ مَعَهُ بِفَتَاهُ يُوشَعَ بْنِ نُونٍ، حَتَّى إِذَا أَتَيَا الصَّخْرَةَ وَضَعَا رُءُوسَهُمَا فَنَامَا، وَاضْطَرَبَ الْحُوتُ فِي الْمِكْتَلِ، فَخَرَجَ مِنْهُ، فَسَقَطَ فِي الْبَحْرِ فَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ سَرَبًا، وَأَمْسَكَ اللَّهُ عَنِ الْحُوتِ جِرْيَةَ الْمَاءِ فَصَارَ عَلَيْهِ مِثْلَ الطَّاقِ فَلَمَّا اسْتَيْقَظَ، نَسِيَ صَاحِبُهُ أَنْ يُخْبِرَهُ بِالْحُوتِ، فَانْطَلَقَا بَقِيَّةَ يَوْمِهِمَا وَلَيْلَتَهُمَا، حَتَّى إِذَا كَانَ مِنَ الْغَدِ قَالَ مُوسَى لِفَتَاهُ آتِنَا غَدَاءَنَا لَقَدْ لَقِينَا مِنْ سَفَرِنَا هَذَا نَصَبًا قَالَ وَلَمْ يَجِدْ مُوسَى النَّصَبَ حَتَّى جَاوَزَ الْمَكَانَ الَّذِي أَمَرَ اللَّهُ بِهِ فَقَالَ لَهُ فَتَاهُ أَرَأَيْتَ إِذْ أَوَيْنَا إِلَى الصَّخْرَةِ فَإِنِّي نَسِيتُ الْحُوتَ وَمَا أَنْسَانِيهِ إِلاَّ الشَّيْطَانُ أَنْ أَذْكُرَهُ، وَاتَّخَذَ سَبِيلَهُ فِي الْبَحْرِ عَجَبًا قَالَ فَكَانَ لِلْحُوتِ سَرَبًا وَلِمُوسَى وَلِفَتَاهُ عَجَبًا فَقَالَ مُوسَى ذَلِكَ مَا كُنَّا نَبْغِي فَارْتَدَّا عَلَى آثَارِهِمَا قَصَصًا قَالَ رَجَعَا يَقُصَّانِ آثَارَهُمَا حَتَّى انْتَهَيَا إِلَى الصَّخْرَةِ، فَإِذَا رَجُلٌ مُسَجًّى ثَوْبًا، فَسَلَّمَ عَلَيْهِ مُوسَى‏.‏ فَقَالَ الْخَضِرُ وَأَنَّى بِأَرْضِكَ السَّلاَمُ قَالَ أَنَا مُوسَى‏.‏ قَالَ مُوسَى بَنِي إِسْرَائِيلَ قَالَ نَعَمْ أَتَيْتُكَ لِتُعَلِّمَنِي مِمَّا عُلِّمْتَ رَشَدًا‏.‏ قَالَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا، يَا مُوسَى إِنِّي عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَنِيهِ لاَ تَعْلَمُهُ أَنْتَ وَأَنْتَ عَلَى عِلْمٍ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ عَلَّمَكَ اللَّهُ لاَ أَعْلَمُهُ‏.‏ فَقَالَ مُوسَى سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا، وَلاَ أَعْصِي لَكَ أَمْرًا‏.‏ فَقَالَ لَهُ الْخَضِرُ، فَإِنِ اتَّبَعْتَنِي فَلاَ تَسْأَلْنِي عَنْ شَىْءٍ حَتَّى أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْرًا، فَانْطَلَقَا يَمْشِيَانِ عَلَى سَاحِلِ الْبَحْرِ، فَمَرَّتْ سَفِينَةٌ فَكَلَّمُوهُمْ أَنْ يَحْمِلُوهُمْ، فَعَرَفُوا الْخَضِرَ، فَحَمَلُوهُ بِغَيْرِ نَوْلٍ فَلَمَّا رَكِبَا فِي السَّفِينَةِ، لَمْ يَفْجَأْ إِلاَّ وَالْخَضِرُ قَدْ قَلَعَ لَوْحًا مِنْ أَلْوَاحِ السَّفِينَةِ بِالْقَدُومِ‏.‏ فَقَالَ لَهُ مُوسَى قَوْمٌ حَمَلُونَا بِغَيْرِ نَوْلٍ، عَمَدْتَ إِلَى سَفِينَتِهِمْ فَخَرَقْتَهَا لِتُغْرِقَ أَهْلَهَا لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا إِمْرًا‏.‏ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا‏.‏ قَالَ لاَ تُؤَاخِذْنِي بِمَا نَسِيتُ وَلاَ تُرْهِقْنِي مِنْ أَمْرِي عُسْرًا ‏"‏‏.‏ قَالَ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَكَانَتِ الأُولَى مِنْ مُوسَى نِسْيَانًا قَالَ وَجَاءَ عُصْفُورٌ فَوَقَعَ عَلَى حَرْفِ السَّفِينَةِ فَنَقَرَ فِي الْبَحْرِ نَقْرَةً، فَقَالَ لَهُ الْخَضِرُ مَا عِلْمِي وَعِلْمُكَ مِنْ عِلْمِ اللَّهِ إِلاَّ مِثْلُ مَا نَقَصَ هَذَا الْعُصْفُورُ مِنْ هَذَا الْبَحْرِ ثُمَّ خَرَجَا مِنَ السَّفِينَةِ، فَبَيْنَا هُمَا يَمْشِيَانِ عَلَى السَّاحِلِ، إِذْ أَبْصَرَ الْخَضِرُ غُلاَمًا يَلْعَبُ مَعَ الْغِلْمَانِ، فَأَخَذَ الْخَضِرُ رَأْسَهُ بِيَدِهِ فَاقْتَلَعَهُ بِيَدِهِ فَقَتَلَهُ‏.‏ فَقَالَ لَهُ مُوسَى أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَاكِيَةً بِغَيْرِ نَفْسٍ لَقَدْ جِئْتَ شَيْئًا نُكْرًا‏.‏ قَالَ أَلَمْ أَقُلْ لَكَ إِنَّكَ لَنْ تَسْتَطِيعَ مَعِي صَبْرًا قَالَ وَهَذَا أَشَدُّ مِنَ الأُولَى، قَالَ إِنْ سَأَلْتُكَ عَنْ شَىْءٍ بَعْدَهَا فَلاَ تُصَاحِبْنِي قَدْ بَلَغْتَ مِنْ لَدُنِّي عُذْرًا فَانْطَلَقَا حَتَّى إِذَا أَتَيَا أَهْلَ قَرْيَةٍ اسْتَطْعَمَا أَهْلَهَا فَأَبَوْا أَنْ يُضَيِّفُوهُمَا فَوَجَدَا فِيهَا جِدَارًا يُرِيدُ أَنْ يَنْقَضَّ ـ قَالَ مَائِلٌ ـ فَقَامَ الْخَضِرُ فَأَقَامَهُ بِيَدِهِ فَقَالَ مُوسَى قَوْمٌ أَتَيْنَاهُمْ فَلَمْ يُطْعِمُونَا، وَلَمْ يُضَيِّفُونَا، لَوْ شِئْتَ لاَتَّخَذْتَ عَلَيْهِ أَجْرًا‏.‏ قَالَ ‏{‏هَذَا فِرَاقُ بَيْنِي وَبَيْنِكَ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ ‏{‏ذَلِكَ تَأْوِيلُ مَا لَمْ تَسْطِعْ عَلَيْهِ صَبْرًا‏}‏‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَدِدْنَا أَنَّ مُوسَى كَانَ صَبَرَ حَتَّى يَقُصَّ اللَّهُ عَلَيْنَا مِنْ خَبَرِهِمَا ‏"‏‏.‏ قَالَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ فَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقْرَأُ وَكَانَ أَمَامَهُمْ مَلِكٌ يَأْخُذُ كُلَّ سَفِينَةٍ صَالِحَةٍ غَصْبًا، وَكَانَ يَقْرَأُ وَأَمَّا الْغُلاَمُ فَكَانَ كَافِرًا وَكَانَ أَبَوَاهُ مُؤْمِنَيْنِ‏.‏

Werger

Saîd bin Cubeyr got: Min ji Ibn Ebbas re got:

«Newfê Bekalî îdia dike ku Mûsayê hevalê Xidir, ne ew Mûsa ye ku hevalê Benî Îsraîl e.» Ibn Ebbas got: «Dijminê Allah derew kir.» Ubeyy bin Ke'b ragihand ku wî bihîstiye Resûlullah ﷺ dibêje: «Mûsa li ber Benî Îsraîl rabû û xutbe da; jê hat pirsîn: 'Kîjan mirov zanatirîn e?' Wî got: 'Ez im.' Allah jê aciz bû, ji ber ku zanîn venegerand ser Wî. Paşê Allah wehî şand ser wî: 'Li cem min bendeyek li cihê ku her du derya digihîjin hev heye, ew ji te zanatir e.' Mûsa got: 'Ey Rabbê min, ez çawa dikarim bigihîjim wî?' Allah got: 'Masîyekê bigire û bixe nav sepetekê; li ku derê masî winda bibî, ew li wir e.' Mûsa masîyek girt û xiste nav sepetê, paşê bi rê ket û xortê xwe Yûşe' bin Nûn jî pê re bir. Gava ew gihîştin zinarekê, serên xwe danîn ser û razan. Masî di sepetê de liviya û derket, ket nav deryayê û di deryayê de wekî tunelê rê vekir. Allah herikîna avê li her du aliyên riya masî rawestand, lewma ew rê mîna qubeyekê bû. Gava Mûsa hişyar bû, hevalê wî ji bîr kir ku behsa masî bike, û wan roj û şeva xwe temam kirin. Roja din Mûsa ji xortê xwe re got: 'Taştê me bîne, bêguman em di vê rêwîtiya xwe de westiyan.' Lê Mûsa heta ku ji wî cihê ku Allah ferman dabû derbas nebû, westandin nedît. Paşê xortê wî jê re got: 'Ma te bi bîr naye gava em li kêleka zinar raketibûn? Min masî ji bîr kir û tiştekî din tunebû ku min ji bîr kir, tenê Şeytan bû sedem ku ez ji bîr bikim; masî bi awayekî ecêb di deryayê de rê vekir.' Ji bo masî tunel hebû û ji bo Mûsa û xortê wî jî ecêbmayîn hebû. Mûsa got: 'Ev ew tişt e ku em lê digeriyan.' Vegeriyan û şopên xwe şopandin heta ku gihîştin zinar. Li wir mêrekî dîtin ku cil li ser xwe pêçandibû. Mûsa silav da wî. Xidir bi ecêb got: 'Di welatê te de silav heye?' Mûsa got: 'Ez Mûsa me.' Wî got: 'Mûsayê Benî Îsraîl?' Got: 'Erê, ez hatime cem te da ku tu ji wê zanîna ku hatiye hînkirin, hinekî hînî min bikî.' Xidir got: 'Tu yê nikaribî bi min re sebir bikî. Ey Mûsa! Ez xwediyê zanînekê me ku Allah hînî min kiriye û tu nizanî; tu jî xwediyê zanînekê yî ku Allah hînî te kiriye û ez nizanm.' Mûsa got: 'Bi izna Allah, tu yê min bibînî ku ez sebir dikim û ez ê di tiştekî de dijberiya fermana te nekim.' Xidir jê re got: 'Heke tu li pey min werî, tu carî li ser tiştekî nepirse heta ku ez bi xwe behsa wê ji te re bikim.' Her du bi rê ketin û li perava deryayê dimeşiyan. Keştiyek derbas bû û wan daxwaz kir ku wan siwar bikin. Wan Xidir nas kir û bêyî heq ew siwar kirin. Gava ew siwar bûn, ji nişka ve Mûsa dît ku Xidir bi bivirê textek ji textên keştiyê qul kir. Mûsa jê re got: 'Van kesan em bêheq siwar kirin, ma te keştiya wan qul kir da ku xwediyên wê bixeniqînî? Bêguman te karekî pir mezin û xerab kir!' Xidir got: 'Min negotibû ku tu yê nikaribî bi min re sebir bikî?' Mûsa got: 'Ji ber tiştê ku min ji bîr kir min ceza neke û di karê min de zordestiyê li min neke.'» Resûlullah ﷺ got: «Yekemîn car Mûsa ji ber jibîrkirinê lêborîn xwest.» Paşê çivîkek hat û li ser keviya keştiyê rûnişt û nikilê xwe carekê xist nav deryayê. Xidir ji Mûsa re got: 'Zanîna min û ya te li gorî zanîna Allah, tenê mîna wê hindikahiya ku ev çivîk ji deryayê kêm kiriye ye.' Paşê ji keştiyê derketin. Dema ew li peravê dimeşiyan, Xidir zarokek dît ku bi zarokên din re dilîst. Xidir destê xwe da serê wî zarokî û ew kişand û kuşt. Mûsa got: 'Te canekî pak bêyî ku kesek kuştibe kuşt? Bêguman te karekî inkarkirî kir!' Xidir got: 'Min ji te re negotibû ku tu yê nikaribî bi min re sebir bikî?' (Ragihîner got: Ev cara duyemîn ji ya yekemîn girantir bû.) Mûsa got: 'Heke piştî vê ez li ser tiştekî bipirsim, êdî min nexapîne; te ji aliyê xwe ve min efû kir.' Her du çûn heta ku gihîştin xelkê bajarekî. Wan ji wan xwarin xwestin lê wan red kirin ku wan mêvan bikin. Li wir dîwarekî dîtin ku dixwest biqete (ango xwar bû). Xidir rabû û bi destê xwe ew rast kir. Mûsa got: 'Em hatine cem van kesan, wan ne xwarin da me û ne jî mêvanî kirin; heke te bixwesta, te dikaribû li ser vî karî heqekî bigirta.' Xidir got: '{Ev veqetîna di navbera min û te de ye}' heta ayeta '{Ev şîrovekirina wê tiştî ye ku te nikarîbû li ser wê sebir bikî}'.» Resûlullah ﷺ got: «Me dixwest ku Mûsa sebir bikira da ku Allah ji nûçeya wan bêtir ji me re vegota.» Saîd bin Cubeyr got: Ibn Ebbas wiha dixwend: «Li pêşiya wan padîşahek hebû ku her keştiyeke saxlem bi darê zorê distend», û wiha jî dixwend: «Lê belê ew zarok kafir bû û dê û bavê wî bawermend bûn.»

Werger û ravekirin ji hêla Khutba World ve, ji erebî hatine wergerandin.

Peyama bingehîn

Mûsa hîn dike ku zanîn sînordar e û sebirê têgihiştinê tîne.

Wateya peyvên dijwar
Al-Khidr

Xizmetkarekî Allah bû ku zanîna taybet pê re hatibû dayîn.

Cihê hevdîtina her du deryayan

Cihê ku Allah ji Mûsa re wekî cihê hevdîtinê nîşan dabû.

Nisbetkirina zanînê bi Allah

Pejirandina ku di dawiyê de hemû zanîn ji Allah tê û tenê li ser şiyana kesane nayê avakirin.

Zanyar ji vê çi derdixin

Zanyar ji vê yekê derdixin ku kesê zanayî divê zanîna xwe bi Allah ve girê bide û nerm bimîne: heta pêxember jî her tiştî nizanibûn. Ev hevdîtin nîşan dide ku mirov dikarin cûreyên cuda yên zanînê bistînin û ku dadbarîkirina bûyeran carinan tenê dema ku paşxaneya veşartî tê zanîn tê fêmkirin. Pirsên Mûsa ji fikara wî ya ji bo dadperweriyê dihatin, lê Al-Khidr ji wî xwestibû ku pêşî bisekine. Ev beş destûrê nade ku mirov li ser bingeha zanîna veşartî bi serê xwe tevbigere; di rewşa Al-Khidr de, ew kirin di nav tiştên ku Allah jê re hîn kiribû de bûn. Zanyar herwiha girîngiya sebirê di hînbûnê de û têkiliya bi rêz di navbera xwendekar û mamoste de destnîşan dikin.

Dersên ji bo îro
  1. Dema bersiva xwe didî, tenê „ez dizanim” nebêje; pejirîne ku zanîn di dawiyê de ji Allah tê.
  2. Dema ku hîn hemû paşxaneyê nizane, sebir bike û di wextê guncaw de ravekirinê bixwaze.
  3. Zanîna xwe bi nermî parve bike û pejirîne ku yên din dikarin xwedî zanîna ku tu nizanî bin.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Her roj hedîsek, bi zimanê te

Sepan her roj hedîsek bi ravekirinê dide te, herwiha wek wîdjetekê li ser telefona te. Bikaranîna wê belaş e.