Sahih al-Bukhari, hedîsa 7437
Abu Huraira rivayet kiriye. Nivîsa erebî bi wergera me û ravekirinê.
Ji al‑Bukhari heta Pêxember ﷺ
- 1Abd al‑Aziz ibn Abdullahji al‑Bukhari re vegotعَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ
- 2Ibrahim ibn Sa'dإِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ
- 3Ibn Shihabابْنِ شِهَابٍ
- 4Ata ibn Yazid al‑Laythiعَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ
- 5Abu Hurayraأَبِي هُرَيْرَةَ
- 6Resûlê Allah ﷺرَسُولُ اللَّهِ ﷺ
Rêz li gorî nivîsa erebî ya vê rîwayetê ye. Nav ji erebî bi tîpên latînî hatine nivîsandin. Sahih al-Bukhari bi tevahî pêbawer tê hesibandin.
Rîwayet
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّاسَ، قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ نَرَى رَبَّنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هَلْ تُضَارُّونَ فِي الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ ". قَالُوا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " فَهَلْ تُضَارُّونَ فِي الشَّمْسِ لَيْسَ دُونَهَا سَحَابٌ ". قَالُوا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " فَإِنَّكُمْ تَرَوْنَهُ كَذَلِكَ، يَجْمَعُ اللَّهُ النَّاسَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَقُولُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ شَيْئًا فَلْيَتَّبِعْهُ. فَيَتْبَعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الشَّمْسَ الشَّمْسَ، وَيَتْبَعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الْقَمَرَ الْقَمَرَ، وَيَتْبَعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الطَّوَاغِيتَ الطَّوَاغِيتَ، وَتَبْقَى هَذِهِ الأُمَّةُ فِيهَا شَافِعُوهَا ـ أَوْ مُنَافِقُوهَا شَكَّ إِبْرَاهِيمُ ـ فَيَأْتِيهِمُ اللَّهُ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ. فَيَقُولُونَ هَذَا مَكَانُنَا حَتَّى يَأْتِيَنَا رَبُّنَا فَإِذَا جَاءَنَا رَبُّنَا عَرَفْنَاهُ فَيَأْتِيهِمُ اللَّهُ فِي صُورَتِهِ الَّتِي يَعْرِفُونَ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ. فَيَقُولُونَ أَنْتَ رَبُّنَا. فَيَتْبَعُونَهُ وَيُضْرَبُ الصِّرَاطُ بَيْنَ ظَهْرَىْ جَهَنَّمَ، فَأَكُونُ أَنَا وَأُمَّتِي أَوَّلَ مَنْ يُجِيزُهَا، وَلاَ يَتَكَلَّمُ يَوْمَئِذٍ إِلاَّ الرُّسُلُ، وَدَعْوَى الرُّسُلِ يَوْمَئِذٍ اللَّهُمَّ سَلِّمْ سَلِّمْ. وَفِي جَهَنَّمَ كَلاَلِيبُ مِثْلُ شَوْكِ السَّعْدَانِ، هَلْ رَأَيْتُمُ السَّعْدَانَ ". قَالُوا نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " فَإِنَّهَا مِثْلُ شَوْكِ السَّعْدَانِ، غَيْرَ أَنَّهُ لاَ يَعْلَمُ مَا قَدْرُ عِظَمِهَا إِلاَّ اللَّهُ، تَخْطَفُ النَّاسَ بِأَعْمَالِهِمْ، فَمِنْهُمُ الْمُوبَقُ بَقِيَ بِعَمَلِهِ، أَوِ الْمُوثَقُ بِعَمَلِهِ، وَمِنْهُمُ الْمُخَرْدَلُ أَوِ الْمُجَازَى أَوْ نَحْوُهُ، ثُمَّ يَتَجَلَّى حَتَّى إِذَا فَرَغَ اللَّهُ مِنَ الْقَضَاءِ بَيْنَ الْعِبَادِ وَأَرَادَ أَنْ يُخْرِجَ بِرَحْمَتِهِ مَنْ أَرَادَ مِنْ أَهْلِ النَّارِ أَمَرَ الْمَلاَئِكَةَ أَنْ يُخْرِجُوا مِنَ النَّارِ مَنْ كَانَ لاَ يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا، مِمَّنْ أَرَادَ اللَّهُ أَنْ يَرْحَمَهُ مِمَّنْ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، فَيَعْرِفُونَهُمْ فِي النَّارِ بِأَثَرِ السُّجُودِ، تَأْكُلُ النَّارُ ابْنَ آدَمَ إِلاَّ أَثَرَ السُّجُودِ، حَرَّمَ اللَّهُ عَلَى النَّارِ أَنْ تَأْكُلَ أَثَرَ السُّجُودِ، فَيَخْرُجُونَ مِنَ النَّارِ قَدِ امْتُحِشُوا، فَيُصَبُّ عَلَيْهِمْ مَاءُ الْحَيَاةِ فَيَنْبُتُونَ تَحْتَهُ كَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ، ثُمَّ يَفْرُغُ اللَّهُ مِنَ الْقَضَاءِ بَيْنَ الْعِبَادِ، وَيَبْقَى رَجُلٌ مُقْبِلٌ بِوَجْهِهِ عَلَى النَّارِ هُوَ آخِرُ أَهْلِ النَّارِ دُخُولاً الْجَنَّةَ فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ اصْرِفْ وَجْهِي عَنِ النَّارِ، فَإِنَّهُ قَدْ قَشَبَنِي رِيحُهَا وَأَحْرَقَنِي ذَكَاؤُهَا. فَيَدْعُو اللَّهَ بِمَا شَاءَ أَنْ يَدْعُوَهُ ثُمَّ يَقُولُ اللَّهُ هَلْ عَسَيْتَ إِنْ أُعْطِيتَ ذَلِكَ أَنْ تَسْأَلَنِي غَيْرَهُ. فَيَقُولُ لاَ وَعِزَّتِكَ لاَ أَسْأَلُكَ غَيْرَهُ، وَيُعْطِي رَبَّهُ مِنْ عُهُودٍ وَمَوَاثِيقَ مَا شَاءَ، فَيَصْرِفُ اللَّهُ وَجْهَهُ عَنِ النَّارِ، فَإِذَا أَقْبَلَ عَلَى الْجَنَّةِ وَرَآهَا سَكَتَ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَسْكُتَ ثُمَّ يَقُولُ أَىْ رَبِّ قَدِّمْنِي إِلَى باب الْجَنَّةِ. فَيَقُولُ اللَّهُ لَهُ أَلَسْتَ قَدْ أَعْطَيْتَ عُهُودَكَ وَمَوَاثِيقَكَ أَنْ لاَ تَسْأَلَنِي غَيْرَ الَّذِي أُعْطِيتَ أَبَدًا، وَيْلَكَ يَا ابْنَ آدَمَ مَا أَغْدَرَكَ. فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ. وَيَدْعُو اللَّهَ حَتَّى يَقُولَ هَلْ عَسَيْتَ إِنْ أُعْطِيتَ ذَلِكَ أَنْ تَسْأَلَ غَيْرَهُ. فَيَقُولُ لاَ وَعِزَّتِكَ لاَ أَسْأَلُكَ غَيْرَهُ، وَيُعْطِي مَا شَاءَ مِنْ عُهُودٍ وَمَوَاثِيقَ، فَيُقَدِّمُهُ إِلَى باب الْجَنَّةِ، فَإِذَا قَامَ إِلَى باب الْجَنَّةِ انْفَهَقَتْ لَهُ الْجَنَّةُ فَرَأَى مَا فِيهَا مِنَ الْحَبْرَةِ وَالسُّرُورِ، فَيَسْكُتُ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَسْكُتَ ثُمَّ يَقُولُ أَىْ رَبِّ أَدْخِلْنِي الْجَنَّةَ. فَيَقُولُ اللَّهُ أَلَسْتَ قَدْ أَعْطَيْتَ عُهُودَكَ وَمَوَاثِيقَكَ أَنْ لاَ تَسْأَلَ غَيْرَ مَا أُعْطِيتَ ـ فَيَقُولُ ـ وَيْلَكَ يَا ابْنَ آدَمَ مَا أَغْدَرَكَ. فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ لاَ أَكُونَنَّ أَشْقَى خَلْقِكَ فَلاَ يَزَالُ يَدْعُو حَتَّى يَضْحَكَ اللَّهُ مِنْهُ فَإِذَا ضَحِكَ مِنْهُ قَالَ لَهُ ادْخُلِ الْجَنَّةَ. فَإِذَا دَخَلَهَا قَالَ اللَّهُ لَهُ تَمَنَّهْ. فَسَأَلَ رَبَّهُ وَتَمَنَّى حَتَّى إِنَّ اللَّهَ لَيُذَكِّرُهُ يَقُولُ كَذَا وَكَذَا، حَتَّى انْقَطَعَتْ بِهِ الأَمَانِيُّ قَالَ اللَّهُ ذَلِكَ لَكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ". قَالَ عَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ وَأَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ مَعَ أَبِي هُرَيْرَةَ لاَ يَرُدُّ عَلَيْهِ مِنْ حَدِيثِهِ شَيْئًا حَتَّى إِذَا حَدَّثَ أَبُو هُرَيْرَةَ أَنَّ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى قَالَ " ذَلِكَ لَكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ". قَالَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ " وَعَشَرَةُ أَمْثَالِهِ مَعَهُ ". يَا أَبَا هُرَيْرَةَ. قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ مَا حَفِظْتُ إِلاَّ قَوْلَهُ " ذَلِكَ لَكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ". قَالَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ أَشْهَدُ أَنِّي حَفِظْتُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَوْلَهُ " ذَلِكَ لَكَ وَعَشَرَةُ أَمْثَالِهِ ". قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَذَلِكَ الرَّجُلُ آخِرُ أَهْلِ الْجَنَّةِ دُخُولاً الْجَنَّةَ.
Ebdul'ezîz kurê Ebdullah ji me re vegot, Îbrahîm kurê Se'd ji me re vegot, ji Ibn Şîhab, ji 'Eta kurê Yezîd ê Leysî, ji Ebû Hureyre, ku xelkê got:
"Ya Resûlallah ﷺ! Gelo em ê Roja Qiyametê Rabê xwe bibînin?" Resûlê Allah ﷺ got: "Gelo hûn di dîtina heyva şeva çardehê de zehmetiyê dikşînin?" Wan got: "Na, ya Resûlallah ﷺ." Wî got: "Gelo hûn di dîtina rojê de, dema ku ewr li pêşiya wê nîne, zehmetiyê dikşînin?" Wan got: "Na, ya Resûlallah ﷺ." Wî got: "Hûn ê Wî jî wisa bibînin. Allah Roja Qiyametê hemû mirovan dicivîne û dibêje: 'Kî tiştekî diperest kiribe, bila li pey wî here.' Êdî kî rojê diperest kiribe, dê li pey rojê here; kî heyvê diperest kiribe, dê li pey heyvê here; û kî tawaxutan diperest kiribe, dê li pey tawaxutan here. Û ev ummet dê bimîne, tê de şefaatkarên wê — an munaqifên wê ne (Îbrahîm di vê yekê de guman kir) — hingê Allah tê ba wan û dibêje: 'Ez Rabê we me.' Ew dibêjin: 'Ev cihê me ye heta ku Rabê me were; gava Rabê me hat, em ê Wî nas bikin.' Paşê Allah bi wê sûretê ku ew nas dikin tê ba wan û dibêje: 'Ez Rabê we me.' Ew dibêjin: 'Tu Rabê me yî.' Û ew li pey Wî diçin. Û Pira Siratê li ser pişta Cehennemê tê danîn, û ez û ummeta min ê yekemîn kes bin ku derbas bibin, û wê rojê tu kes axaftinê nake ji bilî resulan, û duaya resulan wê rojê ev e: 'Allahumme sellim, sellim!' Di Cehennemê de qulab hene mîna strîyên Se'danê. We Se'dan dîtiye?" Wan got: "Erê, ya Resûlallah ﷺ." Wî got: "Ew qulab mîna strîyên Se'danê ne, lê tu kes mezinahiya wan nizane ji bilî Allah. Ew mirovan li gorî kiryarên wan digirin; hinek ji ber kiryarên xwe helak dibin, hinek jî bi kiryarên xwe ve girêdayî dimînin, û hinek jî tên cezakirin an derbas dibin an jî mîna wan. Paşê Allah xwe diyar dike, heta ku Allah ji hukmkirina navbera bendeyan farix dibe û dixwaze bi rehmeta xwe kê bixwaze ji ehilê agir derxe, fermanê dide melekan ku ji Agir derxin her kesê ku tiştekî şerîkê Allah nekiriye, ji wan ên ku Allah xwestiye rehmê li wan bike, yên ku şehadet dikin ku tu îlah tune ji bilî Allah. Melek ew di Agir de bi şopa secdeyê nas dikin, ji ber ku Agir laşê mirov dixwe ji bilî şopa secdeyê; Allah li ser Agir heram kiriye ku şopa secdeyê bixwe. Ew ji Agir derdikevin û şewitîne, paşê ava jiyanê li ser wan tê rijandin û ew di binê de şîn dibin wek ku tov di nav heriya lehiyê de şîn dibe. Paşê Allah ji hukmkirina navbera bendeyan farix dibe, û mêrek dimîne ku rûyê wî ber bi Agir ve ye, ew dawîn kesê ji ehilê Cehennemê ye ku dikeve Bihuştê. Ew dibêje: 'Ey Rabê min! Rûyê min ji Agir bigerîne, ji ber ku bêhna wê ez aciz kirim û germahiya wê ez şewitandim.' Ew bi her awayê ku Allah bixwaze dua dike, paşê Allah dibêje: 'Gelo heke ez ev bidim te, dê tu tiştekî din ji min bixwazî?' Ew dibêje: 'Na, bi îzzeta Te, ez ê tiştekî din ji te nexwazim.' Û ew ji Rabê xwe re soz û peymanên ku Allah bixwaze dide. Allah rûyê wî ji Agir digerîne. Gava ew ber bi Bihuştê ve dizivire û wê dibîne, ew qasê ku Allah bixwaze bêdeng dimîne, paşê dibêje: 'Ey Rabê min! Min nêzîkî deriyê Bihuştê bike.' Allah jê re dibêje: 'Ma te soz û peyman nedan ku tu ê tu carî tiştekî ji bilî ya ku hatiye dayîn ji min nexwazî? Way li te, ey kurê Adem! Tu çiqas xapîner î!' Ew dibêje: 'Ey Rabê min!' Û ew dua dike heta ku Allah dibêje: 'Gelo heke ez ev bidim te, dê tu tiştekî din bixwazî?' Ew dibêje: 'Na, bi îzzeta Te, ez ê tiştekî din ji te nexwazim.' Û ew soz û peymanên ku bixwaze dide, û Allah wî nêzîkî deriyê Bihuştê dike. Gava ew li ber deriyê Bihuştê disekine, Bihuşt ji bo wî vedibe û ew tiştên tê de ji xeml û şahiyê dibîne, û ew qasê ku Allah bixwaze bêdeng dimîne, paşê dibêje: 'Ey Rabê min! Min bixe Bihuştê.' Allah dibêje: 'Ma te soz û peyman nedan ku tu ê tiştekî ji bilî ya ku hatiye dayîn nexwazî?' Allah dibêje: 'Way li te, ey kurê Adem! Tu çiqas xapîner î!' Ew dibêje: 'Ey Rabê min! Bila ez nebe ya herî belengaz di nav mexlûqên Te de.' Û ew berdewam dua dike heta ku Allah ji ber gotinên wî dikenê, û gava Allah ji ber wî dikenê, jê re dibêje: 'Bikeve Bihuştê.' Gava ew dikeve hundir, Allah jê re dibêje: 'Bixwaze.' Ew ji Rabê xwe dixwaze û temenniyan dike, heta ku Allah bi xwe bîra wî tîne û dibêje: 'Filan û filan tiştî bixwaze,' heta ku temenniyên wî qut dibin. Allah dibêje: 'Ev ji bo te ye, û mîna wê jî pê re ye.'" 'Eta kurê Yezîd got: Ebû Se'îd ê Xudrî li gel Ebû Hureyre bû û tiştekî ji hedîsa wî red nekir, heta ku gava Ebû Hureyre got ku Allah Tebarek û Te'ala got: "Ev ji bo te ye, û mîna wê jî pê re ye," Ebû Se'îd ê Xudrî got: "Û deh qatên wê jî pê re ye, ey Ebû Hureyre!" Ebû Hureyre got: "Min tenê gotina Wî ya 'Ev ji bo te ye, û mîna wê jî pê re ye' ji bîr kiriye." Ebû Se'îd ê Xudrî got: "Ez şehadet dikim ku min ji Resûlê Allah ﷺ bihîst ku digot: 'Ev ji bo te ye, û deh qatên wê jî pê re ye.'" Ebû Hureyre got: "Ew mêr dawîn kesê ji ehilê Bihuştê ye ku dikeve Bihuştê."
Werger û ravekirin ji hêla Khutba World ve, ji erebî hatine wergerandin.
Rehma Allah bawermendan rizgar dike û keremên fireh dide wan.
Pira li ser Dojehê ku, li gorî rivayetê, di Roja Qiyametê de tê derbasbûn.
Nîşanên li ser laş ên ku bi xwekirina secdeyê di nimêjê de ve girêdayî ne.
Ava ku bi wê kesên ji agirê Dojehê derdikevin dîsa zindî dibin û mezin dibin, wekî ku di rivayetê de hatiye ravekirin.
Zanyarên klasîk ji vê rivayetê derdixin ku bawermend dê di Axiretê de Allah bibînin; lê ew şibandina bi roj an heyvê re wek şibandina Allah bi afirîdeyên Wî nabînin: şibandin tenê derbarê zelalî û piştrastiya dîtinê ye. Ew tekez dikin ku divê sifetên Allah bên pejirandin bêyî ku meriv çawaniya wan diyar bike û bêyî ku wan bi afirîdeyan re bide ber hev. Rivayet herwiha hîn dike ku hesab û derbasbûna piran mijarên girîng in û Allah dikare ji ber rehma Xwe bawermendên ku tenê Wî perest kirine rizgar bike. Duaên dubare yên zilamê dawî û xelata pir mezin mezinahiya rehma Allah nîşan didin.
- Di perestina tenê Allah de bisekine û nehêle tiştekî din di dil an kirinên te de cihê Wî bigire.
- Nimêjê bi ciddî bigire û bi dilpakî secde bike; rivayet van şopan bi rizgariyê ve girê dide.
- Tirsa ji hesabê bi hêviya rehma Allah re tevlihev bike û ji Wî bisekini û rizgarî bixwaze.
Her roj hedîsek, bi zimanê te
Sepan her roj hedîsek bi ravekirinê dide te, herwiha wek wîdjetekê li ser telefona te. Bikaranîna wê belaş e.