Sahih Muslim, hedîsa 4577
Umar ibn al-Khattab rivayet kiriye. Nivîsa erebî bi wergera me û ravekirinê.
Ji Umar ibn al-Khattab hatiye rîwayetkirin
Sahih Muslim bi tevahî pêbawer tê hesibandin.
Rîwayet
وَحَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْمَاءَ الضُّبَعِيُّ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَنَّ مَالِكَ بْنَ أَوْسٍ، حَدَّثَهُ قَالَ أَرْسَلَ إِلَىَّ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَجِئْتُهُ حِينَ تَعَالَى النَّهَارُ - قَالَ - فَوَجَدْتُهُ فِي بَيْتِهِ جَالِسًا عَلَى سَرِيرٍ مُفْضِيًا إِلَى رِمَالِهِ مُتَّكِئًا عَلَى وِسَادَةٍ مِنْ أَدَمٍ . فَقَالَ لِي يَا مَالُ إِنَّهُ قَدْ دَفَّ أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْ قَوْمِكَ وَقَدْ أَمَرْتُ فِيهِمْ بِرَضْخٍ فَخُذْهُ فَاقْسِمْهُ بَيْنَهُمْ - قَالَ - قُلْتُ لَوْ أَمَرْتَ بِهَذَا غَيْرِي قَالَ خُذْهُ يَا مَالُ . قَالَ فَجَاءَ يَرْفَا فَقَالَ هَلْ لَكَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ فِي عُثْمَانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدٍ فَقَالَ عُمَرُ نَعَمْ . فَأَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا ثُمَّ جَاءَ . فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عَبَّاسٍ وَعَلِيٍّ قَالَ نَعَمْ . فَأَذِنَ لَهُمَا فَقَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا الْكَاذِبِ الآثِمِ الْغَادِرِ الْخَائِنِ . فَقَالَ الْقَوْمُ أَجَلْ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ فَاقْضِ بَيْنَهُمْ وَأَرِحْهُمْ . فَقَالَ مَالِكُ بْنُ أَوْسٍ يُخَيَّلُ إِلَىَّ أَنَّهُمْ قَدْ كَانُوا قَدَّمُوهُمْ لِذَلِكَ - فَقَالَ عُمَرُ اتَّئِدَا أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ " . قَالُوا نَعَمْ . ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى الْعَبَّاسِ وَعَلِيٍّ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ أَتَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَاهُ صَدَقَةٌ " . قَالاَ نَعَمْ . فَقَالَ عُمَرُ إِنَّ اللَّهَ جَلَّ وَعَزَّ كَانَ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم بِخَاصَّةٍ لَمْ يُخَصِّصْ بِهَا أَحَدًا غَيْرَهُ قَالَ { مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ} مَا أَدْرِي هَلْ قَرَأَ الآيَةَ الَّتِي قَبْلَهَا أَمْ لاَ . قَالَ فَقَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَكُمْ أَمْوَالَ بَنِي النَّضِيرِ فَوَاللَّهِ مَا اسْتَأْثَرَ عَلَيْكُمْ وَلاَ أَخَذَهَا دُونَكُمْ حَتَّى بَقِيَ هَذَا الْمَالُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْخُذُ مِنْهُ نَفَقَةَ سَنَةٍ ثُمَّ يَجْعَلُ مَا بَقِيَ أُسْوَةَ الْمَالِ . ثُمَّ قَالَ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ أَتَعْلَمُونَ ذَلِكَ قَالُوا نَعَمْ . ثُمَّ نَشَدَ عَبَّاسًا وَعَلِيًّا بِمِثْلِ مَا نَشَدَ بِهِ الْقَوْمَ أَتَعْلَمَانِ ذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ . قَالَ فَلَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجِئْتُمَا تَطْلُبُ مِيرَاثَكَ مِنَ ابْنِ أَخِيكَ وَيَطْلُبُ هَذَا مِيرَاثَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ " . فَرَأَيْتُمَاهُ كَاذِبًا آثِمًا غَادِرًا خَائِنًا وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُ لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ ثُمَّ تُوُفِّيَ أَبُو بَكْرٍ وَأَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَوَلِيُّ أَبِي بَكْرٍ فَرَأَيْتُمَانِي كَاذِبًا آثِمًا غَادِرًا خَائِنًا وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنِّي لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ فَوَلِيتُهَا ثُمَّ جِئْتَنِي أَنْتَ وَهَذَا وَأَنْتُمَا جَمِيعٌ وَأَمْرُكُمَا وَاحِدٌ فَقُلْتُمَا ادْفَعْهَا إِلَيْنَا فَقُلْتُ إِنْ شِئْتُمْ دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ أَنْ تَعْمَلاَ فِيهَا بِالَّذِي كَانَ يَعْمَلُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخَذْتُمَاهَا بِذَلِكَ قَالَ أَكَذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ . قَالَ ثُمَّ جِئْتُمَانِي لأَقْضِيَ بَيْنَكُمَا وَلاَ وَاللَّهِ لاَ أَقْضِي بَيْنَكُمَا بِغَيْرِ ذَلِكَ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهَا فَرُدَّاهَا إِلَىَّ .
Zuhri ji min re ragihand ku Malikê kurê Ewsî ev hadîs jê re vegotiye û got: Omerê kurê Xettab şandeke ji bo min şand û dema roj bilind bûbû ez çûm ba wî. Min ew li mala xwe dît, li ser doşekeke bê rûniştin rûniştibû û pişta xwe dabû balgîhekî çermîn. Wî ji min re got: Ey Malik, hinek kesên ji qebîleya te bi lez hatine ba min (ji bo alîkariyê). Min ferman da ku hinek pere ji wan re bên dayîn. Wan bistîne û di navbera wan de parve bike. Min got: Keşke te ferman bidaya kesekî din ku vê yekê bike. Wî got: Ey Malik, wê bistîne (û ya ku hatiye gotin bike). Di wê demê de xulamê wî Yerfa' hat hundir û got: Ey Emîrê Bawermendan, tu çi dibêjî der barê Osman, Ebdurehmanê kurê Ewf, Zubejr û Se'd de (yên ku hatine da ku destûra hevdîtinê bixwazin)? Wî got: Erê, û destûr da wan, lewma ew ketin hundir. Paşê ew (Yerfa') dîsa hat û got: Tu çi dibêjî der barê Elî û Ebbas de (yên ku li ber deriyê ne)? Wî got: Erê, û destûr da wan ku bikevin hundir. Ebbas got: Ey Emîrê Bawermendan, di navbera min û vî derewkar, gunehkar, xayîn û hîlebaz de hukmê xwe bide. Kesên amade jî gotin: Belê, ey Emîrê Bawermendan, di navbera wan de hukmê xwe bide û rehmê li wan bike. Malikê kurê Ewsî got: Wisa dixuye ku wan ew ji ber vê yekê pêşwext şandibûn (ji aliyê Elî û Ebbas ve). Omer got: Hêdî bin û sebir bikin. Ez sond dixwim bi Allahê ku bi fermana Wî ezman û erd li ser piyan in; ma hûn nizanin ku Resûlullah ﷺ gotiye:
"Em mîrat nagirin; tiştê ku em li pey xwe dihêlin sedeqe ye"? Wan got: Belê. Paşê wî rûyê xwe da Ebbas û Elî û got: Ez sond dixwim bi we herduyan bi Allahê ku bi fermana Wî ezman û erd li ser piyan in; ma hûn nizanin ku Resûlullah ﷺ gotiye: "Em mîrat nagirin; tiştê ku em li pey xwe dihêlin sedeqe ye"? Wan herduyan jî got: Belê. Omer got: Bêguman Allahê Mezin û Bilind taybetmendiyek daye Resûlê Xwe ﷺ ku tu kesekî din pê taybet nekiriye. Wî ayeta Qur'anê xwend: "Tiştê ku Allah ji xelkê gundan daye Resûlê Xwe, ji bo Allah û Resûl e." Raviyê hadîsê got: Ez nizanim ka wî ayeta beriya wê jî xwend an na. Omer berdewam kir: Resûlullah ﷺ malên Benî Nedîr di navbera we de parve kirin. Bi Allah, wî qet xwe li ser we tercîh nekir û tiştekî ji we vedişartî negirt. (Piştî parvekirineke wiha adil) ev mal zêde ma. Resûlullah ﷺ ji dahata wê mesrefa salekê digirt û ya ku dima jî dişand Beyt-ul-Malê. Wî berdewam kir: Ez sond dixwim bi we bi Allahê ku bi fermana Wî ezman û erd li ser piyan in. Ma hûn vê yekê dizanin? Wan got: Belê. Paşê wî sond xwar bi Ebbas û Elî jî wekî yên din û pirsî: Ma hûn herdu vê yekê dizanin? Wan got: Belê. Wî got: Dema Resûlullah ﷺ wefat kir, Ebûbekir got: "Ez cîgirê Resûlullah ﷺ im." Hûn herdu hatin da ku para xwe ji malê (yê ku Resûlullah ﷺ li pey xwe hiştiye) bixwazin. (Bi îşaretkirina Ebbas) wî got: Te para xwe ji mala birarzayê xwe xwest, û ev (bi îşaretkirina Elî) jî ji bo jina xwe para ji mala bavê wê xwest. Ebûbekir (Allah jê razî be) got: Resûlullah ﷺ gotibû: "Em mîrat nagirin; tiştê ku em li pey xwe dihêlin sedeqe ye." Lewma we herduyan ew wekî derewkar, gunehkar, xayîn û hîlebaz dît. Lê Allah dizane ku ew rastgo, qenc, rêber û li ser riya heqê bû. Dema Ebûbekir wefat kir û ez bûm cîgirê Resûlullah ﷺ û Ebûbekir (Allah jê razî be), we ez wekî derewkar, gunehkar, xayîn û hîlebaz dîtim. Lê Allah dizane ku ez rastgo, qenc, rêber û li ser riya heqê me. Ez bûm parastvanê vê malê. Paşê tu û ev (Elî) hatin ba min. Hûn herdu hatin û armanca we yek bû. We got: Malê bide me. Min got: Heke hûn bixwazin ez ê bidim we, lê bi şertê ku hûn herdu sozê bidin Allah ku hûn ê wê bi heman awayê ku Resûlullah ﷺ bikar dianî, bikar bînin. Lewma we herduyan ew bi vî şertî stand. Wî got: Ma ne wiha bû? Wan got: Belê. Wî got: Paşê hûn dîsa hatin ba min da ku ez di navbera we de hukmê xwe bidim. Na, bi Allah! Ez ê tu hukmekî din nedim heya Roja Qiyametê. Heke hûn nikaribin bi vî şertî wê biparêzin, wê vegerînin min.
Werger û ravekirin ji hêla Khutba World ve, ji erebî hatine wergerandin.
Mîrata Pêxember ﷺ ji bo xêrxwaziyê dimîne.
Omar ibn al-Khattab nakokiyek di navbera Ali û Abbas de li ser rêveberiya malê ku Pêxember ﷺ hiştibû çareser kir. Wî gotina ku mîrata pêxemberan wek xêrxwaziyê tê rêvebirin ji kesên amade re anî bîra wan.
Xêrxwazî an malê ku ji bo armancekê ya berjewendiya giştî tê veqetandin.
Komeke ji Medîneyê ku piştî derketina wê, malên wê ketin bin rêveberiya civaka misilman.
Mala ku bê şer dikeve destê civaka misilman.
Zanyarên klasîk ji vê rivayetê derdixin ku Pêxember ﷺ mîrateyek kesane nehêşt: mala ku piştî wî ma wek xêrxwaziyê dihat rêvebirin û lêçûnên jiyana wî yên salane dikaribûn ji wê bên dayîn. Çar mezhebên hiqûqî yên sunnî vê rêgeza taybet a pêxemberan qebûl dikin. Omar herwiha tekez kir ku rêveberî divê li gorî pratîka Pêxember ﷺ be û rêveber divê ji bo mala ku ji bo berjewendiya giştî hatiye veqetandin berpirsiyar bin.
- Mala hevpar an xêrxwaziyê li gorî armanca diyarkirî rêve bibin û ji bikaranîna wê berpirsiyar bin.
- Nakokiyên darayî bi guhdariya alîyên têkildar çareser bikin û lihevhatin û delîlên girîng bi zelalî diyar bikin.
- Berpirsyariyan bi bêhişî negirin: şertên zelal ji pêş ve destnîşan bikin û li wan bimînin.
Hevî wê nakokiya li ser mala ku Pêxember ﷺ hiştibû û gotina ku ew wek xêrxwaziyê tê rêvebirin vedibêje.
Sahih Muslim · #4576 (Sahih)Rivayeta derbarê Omar, Ali û Abbas de piştrast dike û rêveberiya mala mayî zelal dike.
Sahih Muslim · #4579 (Sahih)Aisha daxwaza mîrasgirên piştî wefata Pêxember ﷺ vedibêje û bi rêgeza derbarê mala wî ya mayî re têkildar e.
Her roj hedîsek, bi zimanê te
Sepan her roj hedîsek bi ravekirinê dide te, herwiha wek wîdjetekê li ser telefona te. Bikaranîna wê belaş e.