Waa la soo rarayaa…
Astaamaha Maktabadda
Adiga · Aqoonta

La kulan fikirayaasha waaweyn ee Islaamka.

Laga bilaabo Imaam al-Bukhari ilaa Ibn Sina, laga bilaabo Rumi ilaa Malcolm X. Akhri cidda ay ahaayeen, waxa ay qoreen iyo sababta ay weli muhiim u tahay — afkaaga hooyo.

Khutba World32 LuqadahaIsku day bilaash
Macluumaad dheeraad ah

Baro culimada waaweyn ee Islaamka.

Khudbada waxaa lagu sheegaa magac: al-Ghazali, Ibn Khaldun ama Rumi. Waad madax raacisaa, laakiin runtii ma taqaanid cidda ay ahaayeen. Markaas hantida diintaadu waxay kuula ekaataa dhaxal aad ka maqan tahay. Maktabaddu waxay isku keentaa 448 culimo, fekerayaal, gabayaaanno iyo saynisyahanno ka tirsan ilbaxnimada Islaamka. Sidaas ayaad ku baranaysaa dadkii qarniyo badan ka fekerayay Islaamka — waxaadna ogaanaysaa meesha aad rabto inaad sii akhriso.

Qof kastaa wuxuu leeyahay sheeko nololeed oo u gaar ah: halka uu ku noolaa, cidda uu wax ka bartay iyo waxa uu ka tagay. Hoostooda waxaa ku yaalla shaqooyinka ugu muhiimsan, 1,350 guud ahaan, mid walbana waxaa weheliya sharaxaad kooban. Haddii qoraaga buug aan la hubin, si daacad ah ayaa loo sheegaa.

Ku raadi magac, cinwaanka buugga ama mowduuc, ama u dhex mushaax xagga takhasuska iyo xilliga: laga bilaabo xadiithka iyo fiqiga Islaamka ilaa gabayada, caafimaadka iyo sayniska. Maalin kasta lix magac oo waaweyn ayaa la soo bandhigaa. Bog kasta waxaad u gudbi kartaa fekerayaasha la xiriira, ama kuwii ka dambeeyay.

Afar iyo toban qarni oo aqoon Islaami ah, oo afkaaga lagu sheegay.

Isku day bilaash
Sheekada nolosha fekeriye kasta
Halka ay ku noolaayeen, cidda ay wax ka barteen iyo waxa ay ka tageen — si cad oo aan buunbuunin lahayn.
Shaqooyinkooda, oo leh sharaxaad
1,350 buug oo leh sharaxaad kooban. Qoraaga aan la hubin si daacad ah ayaa loo sheegaa.
Ku raadi magac, buug ama takhasus
Ka hel Ibn Sina xagga caafimaadka, ama Ibn Khaldun xagga Muqaddimadiisa.
Si buuxda 32 luqadood
Magacyada oo qaab-qoraalkaaga ah, sheekooyinka nolosha iyo shaqooyinka oo si buuxda loo turjumay.
Su'aalaha Badiya La Weydiiyo
Yaa ku jira maktabadda?
Culimo, fekerayaal, gabayaaanno iyo saynisyahanno ka soo jeeda afar iyo toban qarni oo ilbaxnimo Islaami ah. Laga bilaabo culimada xadiithka sida al-Bukhari ilaa faylasuufyada sida Ibn Rushd, gabayaaannada sida Hafez iyo fekerayaasha casriga ah sida Muhammad Iqbal. Sidoo kale haweenka sida Aisha bint Abi Bakr iyo Rabi'a al-Adawiyya waxay leeyihiin bog u gaar ah.
Xaggee bay ka yimaadeen sheekooyinka nolosha?
Sheeko kasta oo nololeed waxay ku salaysan tahay ilo la xaqiijin karo. Ishaas waxaa lagu sheegay dhammaadka bogga, iyadoo leh isku xir (link). Taariikhaha waa la hubiyey iyadoo la raacayo ishaas. Haddii qoraaga shaqo aan la hubin, waxaa lagu qoray "loo tiiriyey".
Ma ku raadin karaa cinwaanka buugga?
Haa. Tusaale ahaan ku qor Muqaddima ama Ihya' waxaadna isla markiiba arki doontaa cidda qortay. Waxaad sidoo kale u kala saari kartaa dhinaca aqoonta iyo xilliga, waxaadna u habeyn kartaa waqti ahaan ama xarfaha alifbeetada.
Ma wax walba ayaa luuqadayda lagu heli karaa?
Haa. Sheekooyinka nolosha, shaqooyinka iyo bogga oo dhan waxaa loo turjumay 32 luuqad. Magacyadu waxay ku qoran yihiin qaab-qoraalka luuqadaada, sida Celaleddin Rumi oo ku qoran Turkiga.
Ma akhrisan karaa oraahyada fekerayaashan?
Haa. Fekerayaal badan, sida Rumi, al-Ghazali iyo Ibn Khaldun, oraahyadooda ugu caansan ayaa ku yaal bogaggooda. Hal taabasho ayaad sii akhrisan kartaa kaydka aqoonta.
Sidoo kale Soo hel
وَقُل رَّبِّ زِدْنِي عِلْمًا
© 2026 Khutba World