Duullaamadii Nabiga ﷺ · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, xadiiska 4037

Waxaa weriyey Jabir ibn Abdullah. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.

Sahih (lagu kalsoon yahay)Buugga: Duullaamadii Nabiga ﷺ
صحيح البخاري
Yaa weriyey?

Waxaa weriyey Jabir ibn Abdullah

Sahih (lagu kalsoon yahay)

Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.

Riwaayadda

Qoraalka Carabiga

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ عَمْرٌو سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ ـ رضى الله عنهما ـ يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ لِكَعْبِ بْنِ الأَشْرَفِ فَإِنَّهُ قَدْ آذَى اللَّهَ وَرَسُولَهُ ‏"‏‏.‏ فَقَامَ مُحَمَّدُ بْنُ مَسْلَمَةَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتُحِبُّ أَنْ أَقْتُلَهُ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَأْذَنْ لِي أَنْ أَقُولَ شَيْئًا‏.‏ قَالَ ‏"‏ قُلْ ‏"‏‏.‏ فَأَتَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ مَسْلَمَةَ فَقَالَ إِنَّ هَذَا الرَّجُلَ قَدْ سَأَلَنَا صَدَقَةً، وَإِنَّهُ قَدْ عَنَّانَا، وَإِنِّي قَدْ أَتَيْتُكَ أَسْتَسْلِفُكَ‏.‏ قَالَ وَأَيْضًا وَاللَّهِ لَتَمَلُّنَّهُ قَالَ إِنَّا قَدِ اتَّبَعْنَاهُ فَلاَ نُحِبُّ أَنْ نَدَعَهُ حَتَّى نَنْظُرَ إِلَى أَىِّ شَىْءٍ يَصِيرُ شَأْنُهُ، وَقَدْ أَرَدْنَا أَنْ تُسْلِفَنَا وَسْقًا، أَوْ وَسْقَيْنِ ـ وَحَدَّثَنَا عَمْرٌو غَيْرَ مَرَّةٍ، فَلَمْ يَذْكُرْ وَسْقًا أَوْ وَسْقَيْنِ أَوْ فَقُلْتُ لَهُ فِيهِ وَسْقًا أَوْ وَسْقَيْنِ فَقَالَ أُرَى فِيهِ وَسْقًا أَوْ وَسْقَيْنِ ـ فَقَالَ نَعَمِ ارْهَنُونِي‏.‏ قَالُوا أَىَّ شَىْءٍ تُرِيدُ قَالَ فَارْهَنُونِي نِسَاءَكُمْ‏.‏ قَالُوا كَيْفَ نَرْهَنُكَ نِسَاءَنَا وَأَنْتَ أَجْمَلُ الْعَرَبِ قَالَ فَارْهَنُونِي أَبْنَاءَكُمْ‏.‏ قَالُوا كَيْفَ نَرْهَنُكَ أَبْنَاءَنَا فَيُسَبُّ أَحَدُهُمْ، فَيُقَالُ رُهِنَ بِوَسْقٍ أَوْ وَسْقَيْنِ‏.‏ هَذَا عَارٌ عَلَيْنَا، وَلَكِنَّا نَرْهَنُكَ اللأْمَةَ ـ قَالَ سُفْيَانُ يَعْنِي السِّلاَحَ ـ فَوَاعَدَهُ أَنْ يَأْتِيَهُ، فَجَاءَهُ لَيْلاً وَمَعَهُ أَبُو نَائِلَةَ وَهْوَ أَخُو كَعْبٍ مِنَ الرَّضَاعَةِ، فَدَعَاهُمْ إِلَى الْحِصْنِ، فَنَزَلَ إِلَيْهِمْ فَقَالَتْ لَهُ امْرَأَتُهُ أَيْنَ تَخْرُجُ هَذِهِ السَّاعَةَ فَقَالَ إِنَّمَا هُوَ مُحَمَّدُ بْنُ مَسْلَمَةَ، وَأَخِي أَبُو نَائِلَةَ ـ وَقَالَ غَيْرُ عَمْرٍو قَالَتْ أَسْمَعُ صَوْتًا كَأَنَّهُ يَقْطُرُ مِنْهُ الدَّمُ‏.‏ قَالَ إِنَّمَا هُوَ أَخِي مُحَمَّدُ بْنُ مَسْلَمَةَ وَرَضِيعِي أَبُو نَائِلَةَ ـ إِنَّ الْكَرِيمَ لَوْ دُعِيَ إِلَى طَعْنَةٍ بِلَيْلٍ لأَجَابَ قَالَ وَيُدْخِلُ مُحَمَّدُ بْنُ مَسْلَمَةَ مَعَهُ رَجُلَيْنِ ـ قِيلَ لِسُفْيَانَ سَمَّاهُمْ عَمْرٌو قَالَ سَمَّى بَعْضَهُمْ قَالَ عَمْرٌو جَاءَ مَعَهُ بِرَجُلَيْنِ وَقَالَ غَيْرُ عَمْرٍو أَبُو عَبْسِ بْنُ جَبْرٍ، وَالْحَارِثُ بْنُ أَوْسٍ وَعَبَّادُ بْنُ بِشْرٍ قَالَ عَمْرٌو وَجَاءَ مَعَهُ بِرَجُلَيْنِ ـ فَقَالَ إِذَا مَا جَاءَ فَإِنِّي قَائِلٌ بِشَعَرِهِ فَأَشَمُّهُ، فَإِذَا رَأَيْتُمُونِي اسْتَمْكَنْتُ مِنْ رَأْسِهِ فَدُونَكُمْ فَاضْرِبُوهُ‏.‏ وَقَالَ مَرَّةً ثُمَّ أُشِمُّكُمْ‏.‏ فَنَزَلَ إِلَيْهِمْ مُتَوَشِّحًا وَهْوَ يَنْفَحُ مِنْهُ رِيحُ الطِّيبِ، فَقَالَ مَا رَأَيْتُ كَالْيَوْمِ رِيحًا ـ أَىْ أَطْيَبَ ـ وَقَالَ غَيْرُ عَمْرٍو قَالَ عِنْدِي أَعْطَرُ نِسَاءِ الْعَرَبِ وَأَكْمَلُ الْعَرَبِ قَالَ عَمْرٌو فَقَالَ أَتَأْذَنُ لِي أَنْ أَشَمَّ رَأْسَكَ قَالَ نَعَمْ، فَشَمَّهُ، ثُمَّ أَشَمَّ أَصْحَابَهُ ثُمَّ قَالَ أَتَأْذَنُ لِي قَالَ نَعَمْ‏.‏ فَلَمَّا اسْتَمْكَنَ مِنْهُ قَالَ دُونَكُمْ‏.‏ فَقَتَلُوهُ ثُمَّ أَتَوُا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرُوهُ‏.‏

Tarjumaad

Waxaa nooga warramay Cali bin Cabdillaah, waxaa nooga warramay Sufyaan, Camar wuxuu yiri: Waxaan ka maqlay Jaabir bin Cabdillaah — Ilaahay ha ka raalli ahaado labadooda — isagoo leh: Rasuulka Ilaahay ﷺ wuxuu yiri:

"Yaa u diyaar ah inuu dilo Kacab bin Al-Ashraf? Waayo, wuxuu dhibay Ilaahay iyo Rasuulkiisa." Markaas ayaa Maxamed bin Maslamah istaagay oo yiri: "Rasuulkii Ilaahayow ﷺ, ma jeceshahay inaan dilo?" Wuxuu yiri: "Haa." Wuxuu yiri: "Ii ogolow inaan wax yar iraahdo (si aan u khiyaameeyo)." Wuxuu yiri: "Dheh." Markaas Maxamed bin Maslamah ayaa u tagay Kacab oo ku yiri: "Ninkan (Maxamed ﷺ) wuxuu naga dalbaday sadaqo (sako), wuuna na dhibay, aniguna waxaan kuu imid inaan wax kaa amaahdo." Kacab wuxuu yiri: "Ilaah baan ku dhaartaye, waad ka daali doontaan!" Wuxuu yiri: "Annagu waan raacnay isaga, mana jeclin inaan ka tagno ilaa aan aragno halka uu xaalkeennu ku dambeynayo. Waxaanna dooneynaa inaad na amaahiso hal raran ama laba raran oo cunto ah." (Camar marar badan ayuu nooga warramay, laakiin mararka qaar ma xusin 'hal raran ama laba raran'. Mar baan weydiiyay, wuxuuna igu yiri: 'Waxaan u maleynayaa inay ahayd hal raran ama laba raran.') Kacab wuxuu yiri: "Haa, laakiin ii rehen dhiga." Waxay yiraahdeen: "Maxaad rabtaa?" Wuxuu yiri: "Haweenkiinna ii rehen dhiga." Waxay yiraahdeen: "Sidee baannu haweenkeenna kuugu rehen dhigaynaa adigoo ah ninka ugu quruxda badan Carabta?" Wuxuu yiri: "Marka wiilashiinna ii rehen dhiga." Waxay yiraahdeen: "Sidee baannu wiilasheenna kuugu rehen dhigaynaa, dabadeed midkood la caayo oo la yiraahdo 'waxaa lagu rehen dhigay hal raran ama laba raran'? Taasi waa ceeb nagu ah, laakiin hubkeenna ayaannu kuu rehen dhigaynaa." (Sufyaan wuxuu yiri: Macnaha waa hubka.) Markaas way u ballameen inuu u iman doono. Habeenkii ayuu u yimid isagoo ay la socdaan Abuu Naa'ilah oo ahaa walaalka Kacab ee xagga nuujinta. Wuxuu ku casuumay inay soo galaan qalcadda, markaas buu u soo degay. Xaaskiisii baa weydiisay: "Xaggayd u baxaysaa saacadan oo kale?" Wuxuu yiri: "Waa Maxamed bin Maslamah iyo walaalkay Abuu Naa'ilah." (Qof aan Camar ahayn wuxuu sheegay in xaasku tiri: 'Waxaan maqlayaa cod u eg sidii dhiig ka da'aya.' Isna wuxuu yiri: 'Waa walaalkay Maxamed bin Maslamah iyo walaalkayga nuujinta Abuu Naa'ilah. Qofka sharafta leh haddii habeen loogu yeero dil, wuu ka jawaabayaa.') Maxamed bin Maslamah wuxuu watay laba nin. (Sufyaan baa la weydiiyay: 'Camar ma magacaabay?' Wuxuu yiri: 'Qaarkood buu magacaabay.' Camar wuxuu yiri: 'Laba nin buu watay.' Qof aan Camar ahayn wuxuu yiri: 'Waxay ahaayeen Abuu Cabs bin Jabr, Al-Xaarith bin Aws, iyo Cabbaad bin Bishr.' Camar wuxuu yiri: 'Laba nin buu watay.') Wuxuu ku yiri: "Markuu yimaado, timihiisa ayaan qabanayaa waanan urinayaa. Haddaad aragtaan anigoo madaxiisa si fiican u qabtay, idinkuna dila." Mar kalena wuxuu yiri: "Dabadeed waan idin ursiinayaa." Markaas buu u soo degay isagoo huwan, udgoonkana laga dareemayo. Wuxuu yiri: "Maanta oo kale uri udgoon ma arag." (Qof aan Camar ahayn wuxuu sheegay in Kacab yiri: 'Anigu waxaan haystaa dumarka Carabta ugu udgoon badan uguna quruxda badan.') Camar wuxuu yiri: Maxamed baa yiri: "Ma ii ogolaataa inaan madaxaaga uriyo?" Wuxuu yiri: "Haa." Markaas buu ursaday, dabadeed asxaabtiisii buu ursiiyay. Markaas buu yiri: "Ma ii ogolaataa mar kale?" Wuxuu yiri: "Haa." Markuu si fiican u qabtay, wuxuu yiri: "Dila!" Way dileen, dabadeed Nabiga ﷺ bay u yimaadeen oo uga warrameen.

Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.

Fariinta Muhiimka ah

Nebi ﷺ wuxuu oggolaaday hawlgal gaar ah oo ka dhan ah Kaʿb ibn al-Ashraf.

Asalka iyo sababta

Nebi ﷺ wuxuu weydiiyay cidda dili lahayd Kaʿb ibn al-Ashraf, maadaama sida riwaayaddu sheegtay uu dhibay Allaah iyo Rasuulkiisa. Muxammad ibn Maslama ayaa oggolaansho weydiistay, dabadeedna hawsha ayuu la fuliyay asxaabtiis.

Erayada adag oo la sharxay
wasq

Halbeeg hore oo lagu cabbiri jiray wax-soo-saarka beeraha, badanaa cunto tiro badan.

rahan

Wax dammaanad ahaan loo bixiyo marka deyn la qaadanayo; halkan nimanku hubkooda ayay dammaanad ahaan u bixiyeen.

walaal nuujin

Qof uu qof kale xiriir qoys kula yeeshay naasnuujin darteed.

Waxa culimadu ka fahmeen

Culimada hore waxay riwaayaddan kaga hadlaan xeerarka dagaalka iyo awoodda hoggaamiyaha. Waxay ka fahmeen in amar dil oo sidan oo kale ahi aanu fasax u ahayn in qofku sharciga gacantiisa ku qaato: waxaa lagu fuliyay oggolaanshaha Nebi ﷺ, iyadoo lagu jiray duruufo taariikheed oo gaar ah. Culimadu sidoo kale waxay ka hadlaan in hadallada marin-habaabinta ahi xaaladda dagaalka ka leeyihiin qiimayn ka duwan khiyaanada xiriirka caadiga ah; tani ma aha oggolaansho guud oo dadka lagu marin-habaabiyo ama rabshad loo adeegsado.

Casharrada maanta
  1. Warbixintan taariikhiga ah ha loogu marmarsiyoon in sharciga gacanta la isku qaato; rabshaddu ma aha awood ay shakhsiyaadku leeyihiin.
  2. Haddii ay jirto khatar weyn, si dhab ah u ilaali bulshada, kuna dhaqaaq awood sharci ah iyo masuuliyad cad gudaheeda.
  3. Dhacdooyinka xilliga dagaalka ku qiimee duruufahooda taariikheed iyo sharciyeed, hana uga dhigin xeerar guud oo lagu hago nolol maalmeedka.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada

Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.