Duullaamadii Nabiga ﷺ · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, xadiiska 4086

Waxaa weriyey Abu Huraira. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.

Sahih (lagu kalsoon yahay)Buugga: Duullaamadii Nabiga ﷺ
صحيح البخاري
Yaa weriyey?

Waxaa weriyey Abu Huraira

Sahih (lagu kalsoon yahay)

Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.

Riwaayadda

Qoraalka Carabiga

حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي سُفْيَانَ الثَّقَفِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سَرِيَّةً عَيْنًا، وَأَمَّرَ عَلَيْهِمْ عَاصِمَ بْنَ ثَابِتٍ ـ وَهْوَ جَدُّ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ـ فَانْطَلَقُوا حَتَّى إِذَا كَانَ بَيْنَ عُسْفَانَ وَمَكَّةَ ذُكِرُوا لَحِيٍّ مِنْ هُذَيْلٍ، يُقَالُ لَهُمْ بَنُو لَحْيَانَ، فَتَبِعُوهُمْ بِقَرِيبٍ مِنْ مِائَةِ رَامٍ، فَاقْتَصُّوا آثَارَهُمْ حَتَّى أَتَوْا مَنْزِلاً نَزَلُوهُ فَوَجَدُوا فِيهِ نَوَى تَمْرٍ تَزَوَّدُوهُ مِنَ الْمَدِينَةِ فَقَالُوا هَذَا تَمْرُ يَثْرِبَ‏.‏ فَتَبِعُوا آثَارَهُمْ حَتَّى لَحِقُوهُمْ، فَلَمَّا انْتَهَى عَاصِمٌ وَأَصْحَابُهُ لَجَئُوا إِلَى فَدْفَدٍ، وَجَاءَ الْقَوْمُ فَأَحَاطُوا بِهِمْ، فَقَالُوا لَكُمُ الْعَهْدُ وَالْمِيثَاقُ إِنْ نَزَلْتُمْ إِلَيْنَا أَنْ لاَ نَقْتُلَ مِنْكُمْ رَجُلاً‏.‏ فَقَالَ عَاصِمٌ أَمَّا أَنَا فَلاَ أَنْزِلُ فِي ذِمَّةِ كَافِرٍ، اللَّهُمَّ أَخْبِرْ عَنَّا نَبِيَّكَ‏.‏ فَقَاتَلُوهُمْ حَتَّى قَتَلُوا عَاصِمًا فِي سَبْعَةِ نَفَرٍ بِالنَّبْلِ، وَبَقِيَ خُبَيْبٌ، وَزَيْدٌ وَرَجُلٌ آخَرُ، فَأَعْطَوْهُمُ الْعَهْدَ وَالْمِيثَاقَ، فَلَمَّا أَعْطَوْهُمُ الْعَهْدَ وَالْمِيثَاقَ نَزَلُوا إِلَيْهِمْ، فَلَمَّا اسْتَمْكَنُوا مِنْهُمْ حَلُّوا أَوْتَارَ قِسِيِّهِمْ فَرَبَطُوهُمْ بِهَا‏.‏ فَقَالَ الرَّجُلُ الثَّالِثُ الَّذِي مَعَهُمَا هَذَا أَوَّلُ الْغَدْرِ‏.‏ فَأَبَى أَنْ يَصْحَبَهُمْ فَجَرَّرُوهُ وَعَالَجُوهُ عَلَى أَنْ يَصْحَبَهُمْ، فَلَمْ يَفْعَلْ، فَقَتَلُوهُ، وَانْطَلَقُوا بِخُبَيْبٍ وَزَيْدٍ حَتَّى بَاعُوهُمَا بِمَكَّةَ، فَاشْتَرَى خُبَيْبًا بَنُو الْحَارِثِ بْنِ عَامِرِ بْنِ نَوْفَلٍ، وَكَانَ خُبَيْبٌ هُوَ قَتَلَ الْحَارِثَ يَوْمَ بَدْرٍ، فَمَكَثَ عِنْدَهُمْ أَسِيرًا حَتَّى إِذَا أَجْمَعُوا قَتْلَهُ اسْتَعَارَ مُوسَى مِنْ بَعْضِ بَنَاتِ الْحَارِثِ أَسْتَحِدَّ بِهَا فَأَعَارَتْهُ، قَالَتْ فَغَفَلْتُ عَنْ صَبِيٍّ لِي فَدَرَجَ إِلَيْهِ حَتَّى أَتَاهُ، فَوَضَعَهُ عَلَى فَخِذِهِ، فَلَمَّا رَأَيْتُهُ فَزِعْتُ فَزْعَةً عَرَفَ ذَاكَ مِنِّي، وَفِي يَدِهِ الْمُوسَى فَقَالَ أَتَخْشَيْنَ أَنْ أَقْتُلَهُ مَا كُنْتُ لأَفْعَلَ ذَاكِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ‏.‏ وَكَانَتْ تَقُولُ مَا رَأَيْتُ أَسِيرًا قَطُّ خَيْرًا مِنْ خُبَيْبٍ، لَقَدْ رَأَيْتُهُ يَأْكُلُ مِنْ قِطْفِ عِنَبٍ، وَمَا بِمَكَّةَ يَوْمَئِذٍ ثَمَرَةٌ، وَإِنَّهُ لَمُوثَقٌ فِي الْحَدِيدِ، وَمَا كَانَ إِلاَّ رِزْقٌ رَزَقَهُ اللَّهُ، فَخَرَجُوا بِهِ مِنَ الْحَرَمِ، لِيَقْتُلُوهُ فَقَالَ دَعُونِي أُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ‏.‏ ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَيْهِمْ فَقَالَ لَوْلاَ أَنْ تَرَوْا أَنَّ مَا بِي جَزَعٌ مِنَ الْمَوْتِ، لَزِدْتُ‏.‏ فَكَانَ أَوَّلَ مَنْ سَنَّ الرَّكْعَتَيْنِ عِنْدَ الْقَتْلِ هُوَ، ثُمَّ قَالَ اللَّهُمَّ أَحْصِهِمْ عَدَدًا ثُمَّ قَالَ مَا أُبَالِي حِينَ أُقْتَلُ مُسْلِمًا عَلَى أَىِّ شِقٍّ كَانَ لِلَّهِ مَصْرَعِي وَذَلِكَ فِي ذَاتِ الإِلَهِ وَإِنْ يَشَأْ يُبَارِكْ عَلَى أَوْصَالِ شِلْوٍ مُمَزَّعِ ثُمَّ قَامَ إِلَيْهِ عُقْبَةُ بْنُ الْحَارِثِ فَقَتَلَهُ، وَبَعَثَ قُرَيْشٌ إِلَى عَاصِمٍ لِيُؤْتَوْا بِشَىْءٍ مِنْ جَسَدِهِ يَعْرِفُونَهُ، وَكَانَ عَاصِمٌ قَتَلَ عَظِيمًا مِنْ عُظَمَائِهِمْ يَوْمَ بَدْرٍ، فَبَعَثَ اللَّهُ عَلَيْهِ مِثْلَ الظُّلَّةِ مِنَ الدَّبْرِ، فَحَمَتْهُ مِنْ رُسُلِهِمْ، فَلَمْ يَقْدِرُوا مِنْهُ عَلَى شَىْءٍ‏.‏

Tarjumaad

Abuu Hurayrah — Allaah ha ka raalli noqdee — wuxuu yiri: Nebigu ﷺ wuxuu diray koox sirdoon ah, wuxuuna madax uga dhigay Caasim bin Thaabit — oo ah awowgii Caasim bin Cumar bin Al-Khadhaab. Way baxeen, markii ay marayeen meel u dhaxaysa Cusfaan iyo Makka, ayaa waxaa lagu sheegay qabiil ka mid ah Hudeyl oo la yiraahdo Banuu Lixyaan. Markaas waxaa raadkoodii raacay boqol ramiyayaal (gantaal-tuurayaal) ah, ilaa ay yimaadeen meel ay deganaayeen, halkaasna waxay ka heleen xabbado timir ah oo ay safarka uga soo qaateen Madiina. Waxay yiraahdeen:

"Tani waa timirta Yasrib (Madiina)." Dabadeedna way sii raaceen raadkoodii ilaa ay qabteen. Markii Caasim iyo asxaabtiisu ay socon kari waayeen, waxay fuuleen meel sare, dabadeedna cadowgii baa hareereeyay oo ku yiri: "Waxaad leedihiin ballan iyo axdi in haddaad noo soo degtaan aanan idinka dilin ninna." Caasim baa yiri: "Anigu kuma degayo magangalyada gaal, Alloow Nebigaaga naga wargeli." Way la dagaallameen ilaa ay ka dileen Caasim iyo toddobo kale oo asxaabtiisa ah iyagoo gantaalo adeegsanaya. Waxaa haray Khubayb, Zayd iyo nin kale, kuwaas oo ay siiyeen ballan iyo axdi. Markii ay siiyeen ballantii iyo axdigii, way u soo degeen. Balse markii ay gacanta ku dhigeen, waxay fureen xarigihii qaansadooda waxayna ku xireen iyaga. Ninkii saddexaad ee la socday baa yiri: "Tani waa khiyaanadii ugu horreysay," wuuna diiday inuu raaco. Way jiideen oo isku dayeen inuu raaco, balse wuu diiday, markaasay dileen. Dabadeedna waxay kaxeysteen Khubayb iyo Zayd ilaa ay Makka ka iibiyeen. Khubayb waxaa iibsaday Banuu Al-Xaarith bin Caamir bin Nawfal, Khubaybna wuxuu ahaa kii dilay Al-Xaarith maalintii Badar. Khubayb wuxuu ag joogay maxbuus ahaan ilaa ay isku raaceen inay dilaan. Xilligaas Khubayb wuxuu gabar ka mid ah gabdhaha Al-Xaarith ka amaahday musi si uu xiirto, wayna siisay. Waxay tiri: "Waan ka seexday wiil yar oo aan dhalay, wuuna gurguurtay ilaa uu ag tagay Khubayb, dabadeedna bowdadiisuu saaray. Markaan arkay aad baan u naxay, isna wuu dareemay cabsidayda isagoo musida gacanta ku haya, wuxuuna yiri: 'Ma ka baqaysaa inaan dilo? Allaah hadduu doono ma sameynayo taas.'" Mar dambe waxay oran jirtay: "Weligeey maxbuus ka khayr badan Khubayb ma arag. Waxaan arkay isagoo cunaya canab xabbo-xabbo ah, xilli aanay Makka miro oollin, isagoo biraha ku xiran; taasi waxay ahayd rizqi Allaah siiyay." Markaasay ka bixiyeen Xaramka si ay u dilaan. Wuxuu yiri: "I daaya aan tukado laba rakco." Dabadeedna wuu u jeestay oo yiri: "Haddaanay ahayn inaad u malaysaan inaan geerida ka argagaxayo, waan sii badsan lahaa." Isagu wuxuu ahaa kii ugu horreeyay ee sunno ka dhigtay labada rakco ee kahor dilka. Dabadeedna wuxuu yiri: "Alloow tiradooda koobi," wuxuuna raaciyay: "Marka muslim ahaan la ii dilayo, dan kama lihi dhinac kastoo laygu dilo dariiqa Allaah, sababtoo ah dilkani waa dariiqa Ilaahay, hadduu doonana wuu barakaynayaa xubnaha kala go'ay." Markaasaa Cuqbah bin Al-Xaarith istaagay oo dilay. Qureeshtu waxay u direen dad Caasim xaggiisa si ay jirkiisa qayb uga keenaan oo loo xaqiijiyo dhimashadiisa, maxaa yeelay Caasim wuxuu maalintii Badar dilay mid ka mid ah madaxdooda. Balse Allaah wuxuu ku diray daruur shinni ah oo ka difaacday ergadoodii, mana awoodin inay jirkiisa wax gaarsiiyaan.

Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.

Fariinta Muhiimka ah

Choebaib wuu adkaystay, Allehna wuu talo saartay ilaa la dilay.

Asalka iyo sababta

Dhacdadu waxay ka warramaysaa duullaankii Ar-Rajiʿ, markaas oo rag ka tirsanaa Banu Lihyan ay eryadeen oo qabteen Caasim ibn Thaabit iyo asxaabtiisii.

Erayada adag oo la sharxay
Sarīya

Koox ciidan ah oo uu Nabigu ﷺ diray.

Ballan iyo axdi

Ballanqaad ilaalin iyo ammaan ah oo qofku ku kalsoonaado.

Rakaʿaat

Halbeeg salaadeed oo ka kooban istaag, rukuuc iyo sujuud.

Waxa culimadu ka fahmeen

Culimada hore waxay salaaddii Choebaib tukaday ka hor dilkiisa tusaale ugu soo qaataan salaadda iyo adkaysiga marka duruufuhu aad u adag yihiin. Werintu sidoo kale waxay ammaanaysaa oofinta ballamaha, waxayna cambaaraynaysaa khiyaamada; waxa kale oo ay sheegaysaa in Alle ilaaliyay maydka Caasim. Culimadu waxay qisadan u arkaan warbixin ku saabsan dhacdo gaar ah, mana aha oggolaansho rabshad ka baxsan awood sharci ah.

Casharrada maanta
  1. Ku adkayso salaadda oo Alle talo saar, xataa marka cadaadis culus ku saaran yahay.
  2. Ha ballanqaadin ammaan haddii aanad doonayn inaad oofiso; ballamahaaga aamin ku noqo.
  3. Geesinimo muuji adigoon ku xadgudbin xuquuqda iyo ammaanka dadka kale.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada

Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.