Tafsirka Nabiga ﷺ ee Qur'aanka · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, xadiiska 4890

Waxaa weriyey Ali ibn Abi Talib. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.

Sahih (lagu kalsoon yahay)Buugga: Tafsirka Nabiga ﷺ ee Qur'aanka
صحيح البخاري
Yaa weriyey?

Waxaa weriyey Ali ibn Abi Talib

Sahih (lagu kalsoon yahay)

Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.

Riwaayadda

Qoraalka Carabiga

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، قَالَ حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، أَنَّهُ سَمِعَ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي رَافِعٍ، كَاتِبَ عَلِيٍّ يَقُولُ سَمِعْتُ عَلِيًّا ـ رضى الله عنه ـ يَقُولُ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَا وَالزُّبَيْرَ وَالْمِقْدَادَ فَقَالَ ‏"‏ انْطَلِقُوا حَتَّى تَأْتُوا رَوْضَةَ خَاخٍ فَإِنَّ بِهَا ظَعِينَةً مَعَهَا كِتَابٌ فَخُذُوهُ مِنْهَا ‏"‏‏.‏ فَذَهَبْنَا تَعَادَى بِنَا خَيْلُنَا حَتَّى أَتَيْنَا الرَّوْضَةَ فَإِذَا نَحْنُ بِالظَّعِينَةِ فَقُلْنَا أَخْرِجِي الْكِتَابَ فَقَالَتْ مَا مَعِي مِنْ كِتَابٍ‏.‏ فَقُلْنَا لَتُخْرِجِنَّ الْكِتَابَ أَوْ لَنُلْقِيَنَّ الثِّيَابَ‏.‏ فَأَخْرَجَتْهُ مِنْ عِقَاصِهَا فَأَتَيْنَا بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا فِيهِ مِنْ حَاطِبِ بْنِ أَبِي بَلْتَعَةَ إِلَى أُنَاسٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ مِمَّنْ بِمَكَّةَ يُخْبِرُهُمْ بِبَعْضِ أَمْرِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا هَذَا يَا حَاطِبُ ‏"‏‏.‏ قَالَ لاَ تَعْجَلْ عَلَىَّ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ امْرَأً مِنْ قُرَيْشٍ وَلَمْ أَكُنْ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَكَانَ مَنْ مَعَكَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ لَهُمْ قَرَابَاتٌ يَحْمُونَ بِهَا أَهْلِيهِمْ وَأَمْوَالَهُمْ بِمَكَّةَ فَأَحْبَبْتُ إِذْ فَاتَنِي مِنَ النَّسَبِ فِيهِمْ أَنْ أَصْطَنِعَ إِلَيْهِمْ يَدًا يَحْمُونَ قَرَابَتِي وَمَا فَعَلْتُ ذَلِكَ كُفْرًا وَلاَ ارْتِدَادًا عَنْ دِينِي‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّهُ قَدْ صَدَقَكُمْ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ دَعْنِي يَا رَسُولَ اللَّهِ فَأَضْرِبَ عُنُقَهُ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّهُ شَهِدَ بَدْرًا وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ اللَّهَ ـ عَزَّ وَجَلَّ ـ اطَّلَعَ عَلَى أَهْلِ بَدْرٍ فَقَالَ اعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ فَقَدْ غَفَرْتُ لَكُمْ ‏"‏‏.‏ قَالَ عَمْرٌو وَنَزَلَتْ فِيهِ ‏{‏يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ‏}‏ قَالَ لاَ أَدْرِي الآيَةَ فِي الْحَدِيثِ أَوْ قَوْلُ عَمْرٍو‏.‏ حَدَّثَنَا عَلِيٌّ قِيلَ لِسُفْيَانَ فِي هَذَا فَنَزَلَتْ ‏{‏لاَ تَتَّخِذُوا عَدُوِّي‏}‏ قَالَ سُفْيَانُ هَذَا فِي حَدِيثِ النَّاسِ حَفِظْتُهُ مِنْ عَمْرٍو وَمَا تَرَكْتُ مِنْهُ حَرْفًا وَمَا أُرَى أَحَدًا حَفِظَهُ غَيْرِي‏.‏

Tarjumaad

Waxaa nooga warramay Al-Xumaydi, waxaa nooga warramay Sufyaan, waxaa nooga warramay Camru bin Diinaar, wuxuu yiri: Waxaa ii warramay Al-Xasan bin Muxammad bin Cali, inuu maqlay Cubaydullaahi bin Abii Raafic, oo ahaa qoraalkii Cali, isagoo leh: Waxaan maqlay Cali – Allaha ka raalli noqdee – oo leh: Rasuulka Allah ﷺ ayaa aniga, Az-Zubayr iyo Al-Miqdaad diray, wuxuuna yiri: 'Baxa ilaa aad ka gaartaan Rawdat Khaakh, halkaas waxaa joogta haweeney safar ah oo wadata warqad, ee ka qaada.' Markaas waan baxnay, faraskayaguna way ordeen ilaa aan gaarnay Rawdah, markaasaan aragnay haweeneydii. Waxaan ku nidhi: 'Soo saar warqadda!' Waxay tidhi: 'Warqad ma haysto.' Waxaan ku nidhi: 'Waa inaad soo saartaa warqadda, haddii kale waanu kaa dhigi doonnaa dharkaaga.' Markaasay ka soo saartay timaheeda xidhan. Warqaddii ayaan u keenay Nabiga ﷺ, waxaana ku qornaa inay ka timid Xaatib bin Abii Baltaca oo ku socota dad mushrikiin ah oo Makka jooga, isagoo u sheegaya qaar ka mid ah arrimaha Nabiga ﷺ. Nabigu ﷺ wuxuu yiri: 'Maxay tani tahay, Xaatibow?' Wuxuu yiri: 'Ha igu degdegin, Rasuulka Allow! Anigu waxaan ahay nin Qureysh ah laakiin ma ihi dhalashadooda tooska ah. Muhaajiriinta kula joogta waxay leeyihiin qaraabo iyaga difaacda ehelkooda iyo xoolahooda Makka, aniguna markaan waayay xiriir dhiig oo aan la leeyahay, waxaan jeclaystay inaan u sameeyo wanaag si ay u difaacaan qaraabadayda. Tanna uma samayn gaalnimo ama diintayda oo aan ka noqday darteed.' Nabigu ﷺ wuxuu yiri: 'Run buu idiin sheegay.' Cumar baa yiri: 'Rasuulka Allow, ii ogolow inaan gardunkiisa gooyo!' Nabigu ﷺ wuxuu yiri: 'Wuxuu ka mid yahay dadkii ka qaybgalay dagaalkii Badar, maxaadse og tahay? Waxaa laga yaabaa in Allah – Cazza wa Jalla – uu eegay dadkii Badar oo ku yiri: Sameeya waxaad doontaan, waan idin dhaafay.' Camru wuxuu yiri: Waxaa isaga ku soo degtay aayadda {Kuwa xaqa rumeeyow, ha yeelanina cadowgayga iyo cadowgiinna awliyo}. Wuxuu yiri: Ma garanayo aayaddu ma xadiiska bay ku jirtaa mise waa hadalka Camru. Waxaa nooga warramay Cali: Sufyaan baa la weydiiyay arrinkan, waxaana la yiri waxaa soo degtay {Ha yeelanina cadowgayga}. Sufyaan wuxuu yiri: Tani waxay ku jirtaa hadalka dadka; xifdiga xadiiskan waxaan ka bartay Camru mana ka tagin hal xaraf, mana arko cid aan aniga ahayn oo xifdisay.

Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.

Fariinta Muhiimka ah

Xaatib wuxuu ficilkaas u sameeyay cabsi uu qoyskiisa uga qabay, ee uma samayn gaalnimo.

Asalka iyo sababta

Xaatib ibn Abii Baltaʿa ayaa, xilligii loo diyaar garoobayay qabsashadii Makka, warqad u diray qaar ka mid ah mucaaradkii reer Makka. Warqadda waa la qabtay; Xaatib wuxuu sheegay inuu sidaas u sameeyay isagoo qoyskiisa ka welwelsan, ee uusan u samayn gaalnimo ama diinta ka noqosho.

Erayada adag oo la sharxay
Rawdat Khakh

Meel ay ergadii Nebigu ﷺ ku heleen haweeneydii safarka ku jirtay.

Muhaajiriinta

Saxaabadii Makka uga hijrooday Madiina si ay iimaankooda u ilaashadaan.

Dadka Badr

Saxaabadii ka qayb galay dagaalkii Badar, kuwaas oo lahaa fadli gaar ah.

Waxa culimadu ka fahmeen

Fasiriintii hore waxay carrabka ku adkeeyeen in ficilka Xaatib uu ahaa mid culus, balse sharraxaaddiisa iyo qiraalkiisa iimaanka ay ahayd in la tixgeliyo ka hor inta aan la xukumin. Nebigu ﷺ wuxuu xusay ka qaybgalka Xaatib ee Badar iyo dembi-dhaafka Alle, balse taasi oggolaansho uma aha in siraha loo bandhigo cadowga. Culimadu waxay riwaayaddan ku xidhaan kala duwanaanta u dhexeysa ficil dembi ah iyo gaalnimo: qof laguma xukumo inuu diinta ka baxay iyada oo aan caddayn gaalnimo jirin. Waxa kale oo laga fahmayaa in mamnuucidda guud ee daacadnimada loo muujiyo cadowga aan xaalad kasta ama qof kasta si isku mid ah loogu dabaqin.

Casharrada maanta
  1. Baadh ujeeddada qofka oo dhegayso sharraxaaddiisa ka hor intaadan xukun culus ku ridin.
  2. Ilaali xogta sirta ah hana la wadaagin cid waxyeellayn karta dadka kale.
  3. Aqoonso wanaaggii hore ee qofka, laakiin ha uga dhigin cudurdaar lagu ansixiyo dhaqan waxyeello leh.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada

Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.