Sahih al-Bukhari, xadiiska 4953
Waxaa weriyey Aisha. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Waxaa weriyey Aisha
Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ مَرْوَانَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ أَبِي رِزْمَةَ، أَخْبَرَنَا أَبُو صَالِحٍ، سَلْمَوَيْهِ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ، أَنَّ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ كَانَ أَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الرُّؤْيَا الصَّادِقَةُ فِي النَّوْمِ، فَكَانَ لاَ يَرَى رُؤْيَا إِلاَّ جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ، ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلاَءُ فَكَانَ يَلْحَقُ بِغَارِ حِرَاءٍ فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ ـ قَالَ وَالتَّحَنُّثُ التَّعَبُّدُ ـ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى أَهْلِهِ، وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ، ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ بِمِثْلِهَا، حَتَّى فَجِئَهُ الْحَقُّ وَهْوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا أَنَا بِقَارِئٍ ". قَالَ " فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجُهْدُ ثُمَّ أَرْسَلَنِي. فَقَالَ اقْرَأْ. قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ. فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيِةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجُهْدُ، ثُمَّ أَرْسَلَنِي. فَقَالَ اقْرَأْ. قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ. فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجُهْدُ ثُمَّ أَرْسَلَنِي. فَقَالَ {اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ * خَلَقَ الإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ * اقْرَأْ وَرَبُّكَ الأَكْرَمُ * الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ} ". الآيَاتِ إِلَى قَوْلِهِ {عَلَّمَ الإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ} فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَرْجُفُ بَوَادِرُهُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ فَقَالَ " زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي ". فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ قَالَ لِخَدِيجَةَ " أَىْ خَدِيجَةُ مَا لِي، لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي ". فَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ. قَالَتْ خَدِيجَةُ كَلاَّ أَبْشِرْ، فَوَاللَّهِ لاَ يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا، فَوَاللَّهِ إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ، وَتَصْدُقُ الْحَدِيثَ، وَتَحْمِلُ الْكَلَّ، وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ، وَتَقْرِي الضَّيْفَ، وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ. فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلٍ وَهْوَ ابْنُ عَمِّ خَدِيجَةَ أَخِي أَبِيهَا، وَكَانَ امْرَأً تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ، وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعَرَبِيَّ وَيَكْتُبُ مِنَ الإِنْجِيلِ بِالْعَرَبِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ، وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ فَقَالَتْ خَدِيجَةُ يَا ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ. قَالَ وَرَقَةُ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خَبَرَ مَا رَأَى. فَقَالَ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي أُنْزِلَ عَلَى مُوسَى، لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا، لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا. ذَكَرَ حَرْفًا. قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ ". قَالَ وَرَقَةُ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ بِمَا جِئْتَ بِهِ إِلاَّ أُوذِيَ، وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ حَيًّا أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا. ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ، وَفَتَرَ الْوَحْىُ، فَتْرَةً حَتَّى حَزِنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم.
Yaxya ayaa nooga warramay, Layth ayaa nooga warramay, Cufeyl ka soo xigtay, Ibn Shihaab ka soo xigtay, Saciid bin Marwaan ayaa ii warramay, Muxammad bin Cabdicasiis bin Abii Rizmah ayaa nooga warramay, Abuu Saalix Salmaawayh ayaa noo sheegay, wuxuu yiri: Cabdullaahi ayaa ii warramay, Yuunus bin Yaziid ka soo xigtay, wuxuu yiri: Ibn Shihaab ayaa ii sheegay in Curwah bin Subeyr uu u sheegay in Caa’isho, xaaskii Nebiga ﷺ, ay tiri: Bilowgii Waxyiga ee Rasuulka Allah ﷺ wuxuu ahaa riyada runta ah ee hurdada dhexdeeda; ma arki jirin riyo aan ahayn mid u timaadda sida iftiinka subaxda oo kale. Kadibna waxaa la jeclaysiiyay kalinimada, wuxuuna aadi jiray godka Xiraa si uu ugu cibaadaysto — wuxuu yiri: 'Tahannuth' macneheedu waa cibaado — habeenno tiro leh ka hor inta uusan ku laaban ehelkiisa, isagoo u sii diyaarsanaya sahayda safarkaas. Kadibna wuxuu ku laaban jiray Khadiija oo wuxuu ka qaadan jiray sahay la mid ah tii hore, ilaa uu Xaqu (Waxyigu) ugu yimid isagoo ku sugan godka Xiraa. Malag baa u yimid oo ku yiri: 'Akhri!' Rasuulka Allah ﷺ wuxuu yiri: 'Anigu wax akhrin ma aqaan.' Wuxuu yiri: 'Markaas buu i qabtay oo igu cadaadiyay ilaa aan daalay, kadibna waa i sii daayay. Wuxuu yiri: Akhri! Waxaan iri: Anigu wax akhrin ma aqaan. Markii labaad buu i qabtay oo igu cadaadiyay ilaa aan daalay, kadibna waa i sii daayay. Wuxuu yiri: Akhri! Waxaan iri: Anigu wax akhrin ma aqaan. Markii saddexaad buu i qabtay oo igu cadaadiyay ilaa aan daalay, kadibna waa i sii daayay. Wuxuu yiri: {Akhri magaca Rabbigaa abuuray * Abuuray insaanka dhiig xinjiro ah * Akhri, Rabbigaana waa kan ugu sharaf badan * Kan barey qalinka}.' Aayadaha ilaa qowlkiisa: {Baray insaanka wuxuusan ogeyn}. Markaas buu Rasuulka Allah ﷺ ku soo laabtay iyadoo xubnihiisu gariirayaan, ilaa uu u galay Khadiija oo yiri: 'I dabool, i dabool!' Way daboleen ilaa cabsidii ka tagtay. Wuxuu Khadiija ku yiri: 'Khadiijay, maxaa igu dhacay? Naftaydaan u baqay.' Wuxuu uga warramay wixii dhacay. Khadiija waxay tiri: 'Maya, bishaareyso! Wallaahi, Allah weligiis kuuma dulleyn doono. Wallaahi, adigu xidhiidhka qaraabada waad joogteysaa, hadalkana run baad ka sheegtaa, culayskana waad qaaddaa, masaakiinta waad kasbataa, martida waad soorta, dhibaatooyinka xaqana waad ka caawisaa.' Khadiija way kaxaysay ilaa ay u geysay Waraqah bin Nawfal, oo ahaa ina adeerka Khadiija (walaalka aabaheed). Wuxuu ahaa nin Kiristaan noqday xilligii Jaahiliyada, wuxuuna qori jiray kitaabka Carabiga, Injiilkana Carabi buu uga qori jiray inta Allah ka rabo inuu qoro. Wuxuu ahaa oday da' ah oo indho beelay. Khadiija waxay tiri: 'Ina adeerkay, dhegayso wiilka walaalkaa.' Waraqah wuxuu yiri: 'Wiilka walaalkayow, maxaad aragtay?' Nebigu ﷺ wuxuu uga warramay wuxuu arkay. Waraqah wuxuu yiri: 'Kani waa Naaamuuskii (Malag Jibriil) ee Muuse lagu soo dejiyey. Shalleyto anigoo dhallinyaro ah baan ahaan lahaa! Shalleyto aan noolaado markay arrintaasi timaado!' Wuxuu xusay erayo kale. Rasuulka Allah ﷺ wuxuu yiri: 'Ma iyagaa i bixinaya?' Waraqah wuxuu yiri: 'Haa, nin kasta oo la yimaada waxa aad la timid waa la dhibi jiray. Haddii maalintaada aan gaaro anigoo nool, si xooggan baan kuu taageeri doonaa.' Muddo yar kadib Waraqah wuu dhintay, Waxyiguna waa hakaday muddo, taasoo aad u murugelisay Rasuulka Allah ﷺ.
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Waxyigii ugu horreeyay wuxuu ku bilaabmay riyooyin run ah iyo amarkii ahaa in la akhriyo.
Riyooyin si cad u rumoobay, kuwaas oo bilow u ahaa isu diyaarinta waxyiga.
In qofku ka fogaado nolol maalmeedka si uu degganaan ugu cibaadeysto Allah.
Magac uu Waraqa u adeegsaday malaa’igtii waxyiga keentay, Jibriil.
Culimada hore, oo uu ka mid yahay Ibnu Xajar, waxay tilmaameen in riyooyinka runta ahi ay hordhac u ahaayeen imaatinka waxyiga, aayadihii ugu horreeyay ee la soo dejiyayna ay ahaayeen kuwa Suuratul-Calaq. Hadallada Khadiija waxay muujinayaan in akhlaaqda wanaagsan iyo u adeegidda dadka kale ay yihiin astaamo wanaag, halka jawaabta Waraqa ay adkaynayso mucaaradnimada culus ee nebiyadu la kulmaan. Riwayaddani waxay ka warramaysaa taariikhda nebinnimada, mana dejinayso keligeed xukun gaar ah oo ay afarta madhhab ku kala duwan yihiin.
- Marka aad culays dareento, taageero ka raadso qof aad ku kalsoon tahay oo xikmad leh, sida Nabigu ﷺ taageero uga helay Khadiija.
- Akhlaaqda wanaagsan ficil u beddel: xiriirka qaraabada ilaali, run ku hadal, dadka dhibaataysanina caawi.
- Markaad hawl qiimo leh bilaabayso, u diyaargarow mucaaradnimo, kuna adkayso xaqa iyo sabirka.
Riwayaddan Caa’isha laga weriyay waxay iyaduna ka warramaysaa riyooyinkii runta ahaa, go’doonkii Xiraa iyo kulankii ugu horreeyay ee malaa’igta.
Sahih al-Bukhari · #4954 (Sahih)Riwayaddani waxay ka warramaysaa muddadii waxyigu si ku-meel-gaar ah u joogsaday, ka dibna uu mar kale ugu soo degay Nabiga ﷺ.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.