Sahih al-Bukhari, xadiiska 6830
Waxaa weriyey Abdullah ibn Abbas. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Waxaa weriyey Abdullah ibn Abbas
Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كُنْتُ أُقْرِئُ رِجَالاً مِنَ الْمُهَاجِرِينَ مِنْهُمْ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ، فَبَيْنَمَا أَنَا فِي مَنْزِلِهِ بِمِنًى، وَهْوَ عِنْدَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فِي آخِرِ حَجَّةٍ حَجَّهَا، إِذْ رَجَعَ إِلَىَّ عَبْدُ الرَّحْمَنِ فَقَالَ لَوْ رَأَيْتَ رَجُلاً أَتَى أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ الْيَوْمَ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ هَلْ لَكَ فِي فُلاَنٍ يَقُولُ لَوْ قَدْ مَاتَ عُمَرُ لَقَدْ بَايَعْتُ فُلاَنًا، فَوَاللَّهِ مَا كَانَتْ بَيْعَةُ أَبِي بَكْرٍ إِلاَّ فَلْتَةً، فَتَمَّتْ. فَغَضِبَ عُمَرُ ثُمَّ قَالَ إِنِّي إِنْ شَاءَ اللَّهُ لَقَائِمٌ الْعَشِيَّةَ فِي النَّاسِ، فَمُحَذِّرُهُمْ هَؤُلاَءِ الَّذِينَ يُرِيدُونَ أَنْ يَغْصِبُوهُمْ أُمُورَهُمْ. قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ لاَ تَفْعَلْ فَإِنَّ الْمَوْسِمَ يَجْمَعُ رَعَاعَ النَّاسِ وَغَوْغَاءَهُمْ، فَإِنَّهُمْ هُمُ الَّذِينَ يَغْلِبُونَ عَلَى قُرْبِكَ حِينَ تَقُومُ فِي النَّاسِ، وَأَنَا أَخْشَى أَنْ تَقُومَ فَتَقُولَ مَقَالَةً يُطَيِّرُهَا عَنْكَ كُلُّ مُطَيِّرٍ، وَأَنْ لاَ يَعُوهَا، وَأَنْ لاَ يَضَعُوهَا عَلَى مَوَاضِعِهَا، فَأَمْهِلْ حَتَّى تَقْدَمَ الْمَدِينَةَ فَإِنَّهَا دَارُ الْهِجْرَةِ وَالسُّنَّةِ، فَتَخْلُصَ بِأَهْلِ الْفِقْهِ وَأَشْرَافِ النَّاسِ، فَتَقُولَ مَا قُلْتَ مُتَمَكِّنًا، فَيَعِي أَهْلُ الْعِلْمِ مَقَالَتَكَ، وَيَضَعُونَهَا عَلَى مَوَاضِعِهَا. فَقَالَ عُمَرُ أَمَا وَاللَّهِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ لأَقُومَنَّ بِذَلِكَ أَوَّلَ مَقَامٍ أَقُومُهُ بِالْمَدِينَةِ. قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَقَدِمْنَا الْمَدِينَةَ فِي عَقِبِ ذِي الْحَجَّةِ، فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ الْجُمُعَةِ عَجَّلْنَا الرَّوَاحَ حِينَ زَاغَتِ الشَّمْسُ، حَتَّى أَجِدَ سَعِيدَ بْنَ زَيْدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ جَالِسًا إِلَى رُكْنِ الْمِنْبَرِ، فَجَلَسْتُ حَوْلَهُ تَمَسُّ رُكْبَتِي رُكْبَتَهُ، فَلَمْ أَنْشَبْ أَنْ خَرَجَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ، فَلَمَّا رَأَيْتُهُ مُقْبِلاً قُلْتُ لِسَعِيدِ بْنِ زَيْدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ نُفَيْلٍ، لَيَقُولَنَّ الْعَشِيَّةَ مَقَالَةً لَمْ يَقُلْهَا مُنْذُ اسْتُخْلِفَ، فَأَنْكَرَ عَلَىَّ وَقَالَ مَا عَسَيْتَ أَنْ يَقُولَ مَا لَمْ يَقُلْ. قَبْلَهُ فَجَلَسَ عُمَرُ عَلَى الْمِنْبَرِ، فَلَمَّا سَكَتَ الْمُؤَذِّنُونَ قَامَ فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ قَالَ أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي قَائِلٌ لَكُمْ مَقَالَةً قَدْ قُدِّرَ لِي أَنْ أَقُولَهَا، لاَ أَدْرِي لَعَلَّهَا بَيْنَ يَدَىْ أَجَلِي، فَمَنْ عَقَلَهَا وَوَعَاهَا فَلْيُحَدِّثْ بِهَا حَيْثُ انْتَهَتْ بِهِ رَاحِلَتُهُ، وَمَنْ خَشِيَ أَنْ لاَ يَعْقِلَهَا فَلاَ أُحِلُّ لأَحَدٍ أَنْ يَكْذِبَ عَلَىَّ، إِنَّ اللَّهَ بَعَثَ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم بِالْحَقِّ وَأَنْزَلَ عَلَيْهِ الْكِتَابَ فَكَانَ مِمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ آيَةُ الرَّجْمِ، فَقَرَأْنَاهَا وَعَقَلْنَاهَا وَوَعَيْنَاهَا، رَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَجَمْنَا بَعْدَهُ، فَأَخْشَى إِنْ طَالَ بِالنَّاسِ زَمَانٌ أَنْ يَقُولَ قَائِلٌ وَاللَّهِ مَا نَجِدُ آيَةَ الرَّجْمِ فِي كِتَابِ اللَّهِ، فَيَضِلُّوا بِتَرْكِ فَرِيضَةٍ أَنْزَلَهَا اللَّهُ، وَالرَّجْمُ فِي كِتَابِ اللَّهِ حَقٌّ عَلَى مَنْ زَنَى إِذَا أُحْصِنَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ، إِذَا قَامَتِ الْبَيِّنَةُ أَوْ كَانَ الْحَبَلُ أَوْ الاِعْتِرَافُ، ثُمَّ إِنَّا كُنَّا نَقْرَأُ فِيمَا نَقْرَأُ مِنْ كِتَابِ اللَّهِ أَنْ لاَ تَرْغَبُوا عَنْ آبَائِكُمْ، فَإِنَّهُ كُفْرٌ بِكُمْ أَنْ تَرْغَبُوا عَنْ آبَائِكُمْ، أَوْ إِنَّ كُفْرًا بِكُمْ أَنْ تَرْغَبُوا عَنْ آبَائِكُمْ، أَلاَ ثُمَّ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تُطْرُونِي كَمَا أُطْرِيَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ وَقُولُوا عَبْدُ اللَّهِ وَرَسُولُهُ ". ثُمَّ إِنَّهُ بَلَغَنِي أَنَّ قَائِلاً مِنْكُمْ يَقُولُ وَاللَّهِ لَوْ مَاتَ عُمَرُ بَايَعْتُ فُلاَنًا. فَلاَ يَغْتَرَّنَّ امْرُؤٌ أَنْ يَقُولَ إِنَّمَا كَانَتْ بَيْعَةُ أَبِي بَكْرٍ فَلْتَةً وَتَمَّتْ أَلاَ وَإِنَّهَا قَدْ كَانَتْ كَذَلِكَ وَلَكِنَّ اللَّهَ وَقَى شَرَّهَا، وَلَيْسَ مِنْكُمْ مَنْ تُقْطَعُ الأَعْنَاقُ إِلَيْهِ مِثْلُ أَبِي بَكْرٍ، مَنْ بَايَعَ رَجُلاً عَنْ غَيْرِ مَشُورَةٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَلاَ يُبَايَعُ هُوَ وَلاَ الَّذِي بَايَعَهُ تَغِرَّةً أَنْ يُقْتَلاَ، وَإِنَّهُ قَدْ كَانَ مِنْ خَبَرِنَا حِينَ تَوَفَّى اللَّهُ نَبِيَّهُ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ أَنَّ الأَنْصَارَ خَالَفُونَا وَاجْتَمَعُوا بِأَسْرِهِمْ فِي سَقِيفَةِ بَنِي سَاعِدَةَ، وَخَالَفَ عَنَّا عَلِيٌّ وَالزُّبَيْرُ وَمَنْ مَعَهُمَا، وَاجْتَمَعَ الْمُهَاجِرُونَ إِلَى أَبِي بَكْرٍ فَقُلْتُ لأَبِي بَكْرٍ يَا أَبَا بَكْرٍ انْطَلِقْ بِنَا إِلَى إِخْوَانِنَا هَؤُلاَءِ مِنَ الأَنْصَارِ. فَانْطَلَقْنَا نُرِيدُهُمْ فَلَمَّا دَنَوْنَا مِنْهُمْ لَقِيَنَا مِنْهُمْ رَجُلاَنِ صَالِحَانِ، فَذَكَرَا مَا تَمَالَى عَلَيْهِ الْقَوْمُ فَقَالاَ أَيْنَ تُرِيدُونَ يَا مَعْشَرَ الْمُهَاجِرِينَ فَقُلْنَا نُرِيدُ إِخْوَانَنَا هَؤُلاَءِ مِنَ الأَنْصَارِ. فَقَالاَ لاَ عَلَيْكُمْ أَنْ لاَ تَقْرَبُوهُمُ اقْضُوا أَمْرَكُمْ. فَقُلْتُ وَاللَّهِ لَنَأْتِيَنَّهُمْ. فَانْطَلَقْنَا حَتَّى أَتَيْنَاهُمْ فِي سَقِيفَةِ بَنِي سَاعِدَةَ، فَإِذَا رَجُلٌ مُزَمَّلٌ بَيْنَ ظَهْرَانَيْهِمْ فَقُلْتُ مَنْ هَذَا فَقَالُوا هَذَا سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ. فَقُلْتُ مَا لَهُ قَالُوا يُوعَكُ. فَلَمَّا جَلَسْنَا قَلِيلاً تَشَهَّدَ خَطِيبُهُمْ، فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ أَمَّا بَعْدُ فَنَحْنُ أَنْصَارُ اللَّهِ وَكَتِيبَةُ الإِسْلاَمِ، وَأَنْتُمْ مَعْشَرَ الْمُهَاجِرِينَ رَهْطٌ، وَقَدْ دَفَّتْ دَافَّةٌ مِنْ قَوْمِكُمْ، فَإِذَا هُمْ يُرِيدُونَ أَنْ يَخْتَزِلُونَا مِنْ أَصْلِنَا وَأَنْ يَحْضُنُونَا مِنَ الأَمْرِ. فَلَمَّا سَكَتَ أَرَدْتُ أَنْ أَتَكَلَّمَ وَكُنْتُ زَوَّرْتُ مَقَالَةً أَعْجَبَتْنِي أُرِيدُ أَنْ أُقَدِّمَهَا بَيْنَ يَدَىْ أَبِي بَكْرٍ، وَكُنْتُ أُدَارِي مِنْهُ بَعْضَ الْحَدِّ، فَلَمَّا أَرَدْتُ أَنْ أَتَكَلَّمَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ عَلَى رِسْلِكَ. فَكَرِهْتُ أَنْ أُغْضِبَهُ، فَتَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ فَكَانَ هُوَ أَحْلَمَ مِنِّي وَأَوْقَرَ، وَاللَّهِ مَا تَرَكَ مِنْ كَلِمَةٍ أَعْجَبَتْنِي فِي تَزْوِيرِي إِلاَّ قَالَ فِي بَدِيهَتِهِ مِثْلَهَا أَوْ أَفْضَلَ مِنْهَا حَتَّى سَكَتَ فَقَالَ مَا ذَكَرْتُمْ فِيكُمْ مِنْ خَيْرٍ فَأَنْتُمْ لَهُ أَهْلٌ، وَلَنْ يُعْرَفَ هَذَا الأَمْرُ إِلاَّ لِهَذَا الْحَىِّ مِنْ قُرَيْشٍ، هُمْ أَوْسَطُ الْعَرَبِ نَسَبًا وَدَارًا، وَقَدْ رَضِيتُ لَكُمْ أَحَدَ هَذَيْنِ الرَّجُلَيْنِ، فَبَايِعُوا أَيَّهُمَا شِئْتُمْ. فَأَخَذَ بِيَدِي وَبِيَدِ أَبِي عُبَيْدَةَ بْنِ الْجَرَّاحِ وَهْوَ جَالِسٌ بَيْنَنَا، فَلَمْ أَكْرَهْ مِمَّا قَالَ غَيْرَهَا، كَانَ وَاللَّهِ أَنْ أُقَدَّمَ فَتُضْرَبَ عُنُقِي لاَ يُقَرِّبُنِي ذَلِكَ مِنْ إِثْمٍ، أَحَبَّ إِلَىَّ مِنْ أَنْ أَتَأَمَّرَ عَلَى قَوْمٍ فِيهِمْ أَبُو بَكْرٍ، اللَّهُمَّ إِلاَّ أَنْ تُسَوِّلَ إِلَىَّ نَفْسِي عِنْدَ الْمَوْتِ شَيْئًا لاَ أَجِدُهُ الآنَ. فَقَالَ قَائِلٌ مِنَ الأَنْصَارِ أَنَا جُذَيْلُهَا الْمُحَكَّكُ، وَعُذَيْقُهَا الْمُرَجَّبُ، مِنَّا أَمِيرٌ، وَمِنْكُمْ أَمِيرٌ، يَا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ. فَكَثُرَ اللَّغَطُ، وَارْتَفَعَتِ الأَصْوَاتُ حَتَّى فَرِقْتُ مِنَ الاِخْتِلاَفِ. فَقُلْتُ ابْسُطْ يَدَكَ يَا أَبَا بَكْرٍ. فَبَسَطَ يَدَهُ فَبَايَعْتُهُ، وَبَايَعَهُ الْمُهَاجِرُونَ، ثُمَّ بَايَعَتْهُ الأَنْصَارُ، وَنَزَوْنَا عَلَى سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ فَقَالَ قَائِلٌ مِنْهُمْ قَتَلْتُمْ سَعْدَ بْنَ عُبَادَةَ. فَقُلْتُ قَتَلَ اللَّهُ سَعْدَ بْنَ عُبَادَةَ. قَالَ عُمَرُ وَإِنَّا وَاللَّهِ مَا وَجَدْنَا فِيمَا حَضَرْنَا مِنْ أَمْرٍ أَقْوَى مِنْ مُبَايَعَةِ أَبِي بَكْرٍ خَشِينَا إِنْ فَارَقْنَا الْقَوْمَ وَلَمْ تَكُنْ بَيْعَةٌ أَنْ يُبَايِعُوا رَجُلاً مِنْهُمْ بَعْدَنَا، فَإِمَّا بَايَعْنَاهُمْ عَلَى مَا لاَ نَرْضَى، وَإِمَّا نُخَالِفُهُمْ فَيَكُونُ فَسَادٌ، فَمَنْ بَايَعَ رَجُلاً عَلَى غَيْرِ مَشُورَةٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَلاَ يُتَابَعُ هُوَ وَلاَ الَّذِي بَايَعَهُ تَغِرَّةً أَنْ يُقْتَلاَ.
Waxaa nooga warramay Cabdul-Casiis bin Cabdullaah, waxaa ii warramay Ibraahiim bin Sacd, oo ka weriyey Saalix, oo ka weriyey Ibn Shihaab, oo ka weriyey Cubaydullaah bin Cabdullaah bin Cutbah bin Mascuud, oo ka weriyey Ibn Cabbaas, wuxuu yiri: Waxaan bari jiray rag ka mid ah Muhaajiriinta Qur’aanka, waxaana ka mid ahaa Cabdiraxmaan bin Cowf. Anigoo jooga gurigiisa Mina, isaguna uu la joogo Cumar bin Al-Khadhaab xilligii Xajkiisii ugu dambeeyay, ayaa Cabdiraxmaan ii yimid oo wuxuu igu yiri:
“Haddaad arki lahayd ninkii maanta u yimid Amiirka Mu’miniinta ee ku yiri: ‘Amiirka Mu’miniintow, maxaad ka qabtaa hebel oo leh: Haddii Cumar dhinto, waxaan bayco la geli doonaa hebel, waana Ilaahay dhaartaye, baycadii Abu Bakar waxay ahayd mid degdeg ah oo fududayd markii dambena way taabo-gashay.’” Markaasuu Cumar carooday oo wuxuu yiri: “Insha’Allaah, caawa ayaan dadka hortooda istaagi doonaa oo aan uga digi doonaa dadkaas doonaya inay xuquuqda dadka kale duudsiiyaan.” Cabdiraxmaan wuxuu yiri: “Waxaan iri: ‘Amiirka Mu’miniintow, ha samayn arrintaas, maxaa yeelay xilliga Xajku wuxuu soo ururiyaa dadka hooseeya iyo kuwa sawaxanka badan, iyagaana kugu soo xoomi doona markaad dadka la hadlayso. Waxaan ka cabsi qabaa inaad istaagto oo aad tiraahdo hadal, dabadeedna dadku ay faafiyaan iyagoon sidii aad u jeedday u sheegin ama aan macnihiisa fahmin, sidaas darteed sug intaad Madiina ka gaarayso, maxaa yeelay waa Daarul-Hijra iyo meesha Sunnada, halkaasna waxaad la kulmi kartaa culimada iyo dadka sharafta leh, oo aad si kalsooni leh fikradahaaga ugu sheegi kartaa; dadka cilmiga lihi way fahmi doonaan hadalkaaga oo meeshiisa saxda ah ayay dhigi doonaan.’” Markaasuu Cumar yiri: ‘Ilaahay baan ku dhaartaye! Insha’Allaah, arrintan waxaan ku samayn doonaa khudbadda ugu horreysa ee aan Madiina dadka u jeediyo.’” Ibn Cabbaas wuxuu yiri: Waxaan Madiina nimid dhammaadkii bisha Dul-Xijjah, markay ahayd maalinta Jimcaha, waxaan degdegnay markay qorraxdu dhacday, waxaanan arkay Saciid bin Zayd bin Camr bin Nufayl oo fadhiya geeska minbarka, aniguna waan la fadhiistay iyadoo jilbahaygu ay taabanayaan jilbihiisa. Muddo yar kadib waxaa soo baxay Cumar bin Al-Khadhaab, markaan arkay isagoo soo socda, waxaan ku iri Saciid bin Zayd bin Camr bin Nufayl: “Maanta Cumar wuxuu odhan doonaa hadal uusan odhan tan iyo markii Khaliif loo doortay.” Wuu iga beeniyey oo wuxuu yiri: “Maxaad ka filaysaa inuu yiraahdo oo uusan hore u odhan?” Intaa kadib, Cumar wuxuu fadhiistay minbarka, markay mu’addiniintu dhammeeyeen addaankooda, ayuu istaagay oo Ilaahay ammaanay sidii uu mudnaa. Wuxuu yiri: “Amma bacdi, waxaan idin odhan doonaa hadal la ii qoray inaan iraahdo. Ma ogi; laga yaabee inay tahay calaamad geeridayda, markaas qofkii fahma oo xafidaa ha gaarsiiyo meel kasta oo safarkiisu geeyo, laakiin qofkii ka cabsada inuusan fahmin, uma xalaal aha inuu iga been abuurto. Ilaahay wuxuu soo diray Muxammad ﷺ isagoo xaqa wata, wuxuuna ku soo dejiyey Kitaabka, waxaana ka mid ahaa wixii Ilaahay soo dejiyey Aayadda Rajmka (dhagax ku dilka qofka guursaday ee zineysta), waanan akhrinnay, waan fahnay, waanan xafidnay. Rasuulka Ilaahay ﷺ wuu fuliyey xukunka dhagax ku dilka, annaguna waan fulinnay kadib. Waxaan ka cabsi qabaa in waqti dheer kadib, qof yiraahdo: ‘Ilaahay baan ku dhaartaye, kama helno Aayadda Rajmka Kitaabka Ilaahay,’ markaasay lumi doonaan iyagoo ka tegaya faral Ilaahay soo dejiyey. Xukunka Rajmku waa xaq ku waajib ah qof kasta oo guursaday (rag iyo dumarba) oo zineysta, haddii caddayn la helo, uur yimaado, ama qiraal la sameeyo. Sidoo kale, waxaan ka akhrin jirnay Kitaabka Ilaahay: ‘Ha ka tagina aabayaashiin, maxaa yeelay waa kufr inaad ka tagtaan aabayaashiin.’ Kadibna Rasuulka Ilaahay ﷺ wuxuu yiri: ‘Ha ii buunbuuninina sida Ciise bin Maryam loo buunbuuniyey, laakiin dhaha Addoonkii Ilaahay iyo Rasuulkiisa.’ (Dadow!) Waxaa la ii sheegay in qof idinka mid ah leeyahay: ‘Ilaahay baan ku dhaartaye, haddii Cumar dhinto, waxaan bayco la geli doonaa hebel.’ Yaanu qofna isku khiyaanayn inuu yiraahdo baycadii Abu Bakar waxay ahayd mid degdeg ah oo way guulaysatay. Ogow, way ahayd sidaas, laakiin Ilaahay baa sharka ka badbaadiyey, mana jiro qof idinka mid ah oo leh sifooyinkii Abu Bakar. Ogaada, qofkii bayco la gala qof iyadoon lagala tashan Muslimiinta, lama raaci doono isaga iyo qofka lala galay toona, si aan loo dilin labadoodaba. Markii Nabigu ﷺ geeriyooday, waxaa naloo sheegay in Ansaartu naga soo horjeesteen oo ay ku shireen Saqiifada Bani Saacida. Cali iyo Subayr iyo kuwii la socday way naga soo horjeesteen, halka Muhaajiriintu ay Abu Bakar isugu tageen. Waxaan ku iri Abu Bakar: ‘Aan u tagno walaalaheen Ansaarta.’ Waan baxnay, markaan u dhawaannay, waxaa nala kulmay laba nin oo suusuuban oo ka mid ah iyaga, waxayna noo sheegeen go’aankii Ansaarta, waxayna yiraahdeen: ‘Muhaajiriintow! Xaggee baad u socotaan?’ Waxaan niri: ‘Waxaan u soconnaa walaalaheen Ansaarta.’ Waxay yiraahdeen: ‘Idinkuma waajiba inaad u dhowaataan, dhammaysta arrintiinna.’ Waxaan iri: ‘Ilaahay baan ku dhaartaye, waan u tegaynaa.’ Waan sii soconnay ilaa aan ka gaarnay Saqiifada Bani Saacida. Waxaan aragnay nin dhexdooda fadhiya oo buste ku duudduuban. Waxaan iri: ‘Kani waa kuma?’ Waxay yiraahdeen: ‘Waa Sacad bin Cubaadah.’ Waxaan iri: ‘Maxaa ku dhacay?’ Waxay yiraahdeen: ‘Wuu xanuunsan yahay.’ Markaan xoogaa fadhinay, afhayeenkoodii baa hadlay, Ilaahay ammaanay, dabadeedna wuxuu yiri: ‘Amma bacdi, annagu waxaan nahay Ansaarta Ilaahay iyo ciidanka Islaamka, idinkuse Muhaajiriintow waa tiro yar, waxaana idinka yimid koox doonaysa inay naga xayuubiso asalkayaga oo naga fogayso amarka.’ Markuu aamusay, waxaan rabay inaan hadlo, waxaanan diyaarsaday hadal aan jeclaa oo aan rabay inaan Abu Bakar ka hor mariyo, waanan ka taxadari jiray inaan ka xanaajiyo. Markaan rabay inaan hadlo, Abu Bakar baa yiri: ‘Iska sug.’ Waan ka xumaaday inaan ka xanaajiyo, markaasuu Abu Bakar isagu hadlay, isagoo iga dulqaad iyo xikmad badnaa. Ilaahay baan ku dhaartaye, kalmad kasta oo aan jeclaa oo aan diyaarsaday kama tagin ee wuxuu u yiri si ka fiican ama la mid ah. Muddo kadib wuxuu yiri: ‘Wixii wanaag ah oo aad sheegateen waad u qalantaan, laakiin amarkan (Khilaafada) wuxuu u gaar yahay qabiilkan Quraysh, maxaa yeelay iyagu waa Carabta ugu sharaf badan xagga nasabka iyo degaanka. Waxaan idiin dooray mid ka mid ah labadan nin, ee kii aad doontaan bayco la gala.’ Markaasuu qabtay gacantayda iyo gacanta Abu Cubaydah bin Al-Jarraax oo naga dhex fadhiyey. Waxaan ka nacay wuxuu yiri oo dhan mooyaane taladaas, maxaa yeelay Ilaahay baan ku dhaartaye, in luqunta la iga gooyo oo dembi la iga dhaafo waxay ii dhaanta inaan madax ka noqdo qolo uu Abu Bakar ku jiro, haddaan naftaydu dhimashada wakhtigeeda wax ii soo jeedin mooyaane. Markaasaa nin Ansaarta ka mid ah yiri: ‘Anigu waxaan ahay tiirka ay geela cudurka qabaa isku xooraan, iyo geed timir ah oo dheer! Qurayshtow, annaga amiir ha naga noqdo, idinkana amiir ha idinka noqdo.’ Markaasaa buuq iyo cod dheer kacay ilaa aan ka cabsaday khilaaf weyn, markaasaan iri: ‘Gacantaada fidi, Abu Bakarow.’ Gacantiisuu fidiyey, waanan la galay bayco, Muhaajiriintii baa la gashay, dabadeedna Ansaartii baa la gashay. Waxaan ka adkaannay Sacad bin Cubaadah (oo Ansaartu rabtay inay amiir ka dhigaan). Nin baa yiri: ‘Waad disheen Sacad bin Cubaadah.’ Waxaan iri: ‘Ilaahay baa dilay Sacad bin Cubaadah.’ Cumar wuxuu yiri: ‘Ilaahay baan ku dhaartaye, wixii aan joognay ee arrimo ah, kama helin wax ka adag baycadii Abu Bakar, maxaa yeelay waxaan ka cabsi qabnay haddaan ka tagno dadka iyadoon bayco la gelin, inay nin kale bayco la galaan, markaas ama aan ku raacno waxaan raalli ka ahayn, ama aan ka hor nimaadno oo fasahaad dhaco. Sidaas darteed, qofkii bayco la gala qof iyadoon lagala tashan Muslimiinta, lama raaci doono isaga iyo qofka lala galay toona, si aan loo dilin labadoodaba.’
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Cumar wuxuu adkaynayaa in si taxaddar leh la isula tashado marka hoggaamiye la dooranayo.
Cumar khudbaddan wuxuu ka jeediyey Madiina kadib xajkiisii ugu dambeeyey, isagoo ka jawaabaya hadal ku saabsan bayco mustaqbalka la qaadi doono, isla markaana sharxaya dhacdooyinkii la xiriiray doorashadii Abuu Bakr kadib geeridii Nabiga ﷺ.
Ballan daacadnimo iyo aqoonsiga hoggaanka.
Wadatashi ay dadka ay arrintu khusayso si wadajir ah uga doodayaan arrin.
Xuduudaha iyo ciqaabaha uu Alle dejiyey, kuwaas oo shuruudo ku xiran ay ku fuliyaan masuuliyiin awood u leh.
Culimada hore waxay arrintan ka fahmeen muhiimadda wadatashiga iyo ka hortagga kala qaybsanaanta marka hoggaamiye la dooranayo. Cumar wuxuu baycadii koowaad ee Abuu Bakr ku tilmaamayaa xaalad gaar ah oo degdeg ahayd, wuxuuna ka digayaa in bayco aan muslimiinta lagala tashan aanay tusaale u noqon isku-dirid hoggaan oo qofku keligiis go’aansado. Qaybta ku saabsan rajmka culimadu waxay kaga hadlaan xaaladda sharci ee akhriska la soo weriyey iyo shuruudaha lagu fulin karo; ciqaabaha noocaas ahi ma aha arrin ay shakhsiyaadku iskood u fuliyaan, ee waxay hoos yimaadaan awood sharci ah oo Islaami ah iyo xeerarka caddaynta.
- Ka hor intaadan qaadan go’aanno muhiim u ah bulshada, la tasho dadka aqoonta iyo danaha ku leh.
- Hadal xasaasi ah ha gudbin ilaa aad si fiican u fahanto oo aad macnihiisa ku sharxi karto macnaha guud.
- Marna ha u daynin fulinta ciqaabaha sharciga ah dadka iskood wax u qabsada; arrimahani waxay u baahan yihiin awood sharci ah iyo xeerar caddayn oo adag.
Werintan oo isla silsiladda ku jirta waxay sidoo kale ka hadlaysaa faahfaahinta Cumar ee baycada iyo dhacdooyinkii geeridii Nabiga ﷺ kadib.
Sahih al-Bukhari · #6829 (Sahih)Werintan saxiixa ahi waxay xustaa dulucda khudbadda Cumar, waxayna taageertaa macnaha taariikheed ee digniintiisa.
Sahih al-Bukhari · #6831 (Sahih)Werintan ku jirta kitaabka xuduudaha waxay la xiriirtaa mawduucyada sharciga ah ee khudbadda Cumar lagu soo qaaday.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.