Sahih al-Bukhari, xadiiska 6899
Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Riwaayadda
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بِشْرٍ، إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الأَسَدِيُّ حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ أَبِي عُثْمَانَ، حَدَّثَنِي أَبُو رَجَاءٍ، مِنْ آلِ أَبِي قِلاَبَةَ حَدَّثَنِي أَبُو قِلاَبَةَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ عَبْدِ الْعَزِيزِ، أَبْرَزَ سَرِيرَهُ يَوْمًا لِلنَّاسِ، ثُمَّ أَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا فَقَالَ مَا تَقُولُونَ فِي الْقَسَامَةِ قَالَ نَقُولُ الْقَسَامَةُ الْقَوَدُ بِهَا حَقٌّ، وَقَدْ أَقَادَتْ بِهَا الْخُلَفَاءُ. قَالَ لِي مَا تَقُولُ يَا أَبَا قِلاَبَةَ وَنَصَبَنِي لِلنَّاسِ. فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ عِنْدَكَ رُءُوسُ الأَجْنَادِ وَأَشْرَافُ الْعَرَبِ، أَرَأَيْتَ لَوْ أَنَّ خَمْسِينَ مِنْهُمْ شَهِدُوا عَلَى رَجُلٍ مُحْصَنٍ بِدِمَشْقَ أَنَّهُ قَدْ زَنَى، لَمْ يَرَوْهُ أَكُنْتَ تَرْجُمُهُ قَالَ لاَ. قُلْتُ أَرَأَيْتَ لَوْ أَنَّ خَمْسِينَ مِنْهُمْ شَهِدُوا عَلَى رَجُلٍ بِحِمْصَ أَنَّهُ سَرَقَ أَكُنْتَ تَقْطَعُهُ وَلَمْ يَرَوْهُ قَالَ لاَ. قُلْتُ فَوَاللَّهِ مَا قَتَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَطُّ، إِلاَّ فِي إِحْدَى ثَلاَثِ خِصَالٍ رَجُلٌ قَتَلَ بِجَرِيرَةِ نَفْسِهِ فَقُتِلَ، أَوْ رَجُلٌ زَنَى بَعْدَ إِحْصَانٍ، أَوْ رَجُلٌ حَارَبَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَارْتَدَّ عَنِ الإِسْلاَمِ. فَقَالَ الْقَوْمُ أَوَلَيْسَ قَدْ حَدَّثَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَطَعَ فِي السَّرَقِ وَسَمَرَ الأَعْيُنَ، ثُمَّ نَبَذَهُمْ فِي الشَّمْسِ. فَقُلْتُ أَنَا أُحَدِّثُكُمْ حَدِيثَ أَنَسٍ، حَدَّثَنِي أَنَسٌ أَنَّ نَفَرًا مِنْ عُكْلٍ ثَمَانِيَةً قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَبَايَعُوهُ عَلَى الإِسْلاَمِ، فَاسْتَوْخَمُوا الأَرْضَ فَسَقِمَتْ أَجْسَامُهُمْ، فَشَكَوْا ذَلِكَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَفَلاَ تَخْرُجُونَ مَعَ رَاعِينَا فِي إِبِلِهِ، فَتُصِيبُونَ مِنْ أَلْبَانِهَا وَأَبْوَالِهَا ". قَالُوا بَلَى، فَخَرَجُوا فَشَرِبُوا مِنْ أَلْبَانِهَا وَأَبْوَالِهَا فَصَحُّوا، فَقَتَلُوا رَاعِيَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَطْرَدُوا النَّعَمَ، فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَرْسَلَ فِي آثَارِهِمْ، فَأُدْرِكُوا فَجِيءَ بِهِمْ، فَأَمَرَ بِهِمْ فَقُطِّعَتْ أَيْدِيهِمْ وَأَرْجُلُهُمْ، وَسَمَرَ أَعْيُنَهُمْ، ثُمَّ نَبَذَهُمْ فِي الشَّمْسِ حَتَّى مَاتُوا. قُلْتُ وَأَىُّ شَىْءٍ أَشَدُّ مِمَّا صَنَعَ هَؤُلاَءِ ارْتَدُّوا عَنِ الإِسْلاَمِ وَقَتَلُوا وَسَرَقُوا. فَقَالَ عَنْبَسَةُ بْنُ سَعِيدٍ وَاللَّهِ إِنْ سَمِعْتُ كَالْيَوْمِ قَطُّ. فَقُلْتُ أَتَرُدُّ عَلَىَّ حَدِيثِي يَا عَنْبَسَةُ قَالَ لاَ، وَلَكِنْ جِئْتَ بِالْحَدِيثِ عَلَى وَجْهِهِ، وَاللَّهِ لاَ يَزَالُ هَذَا الْجُنْدُ بِخَيْرٍ مَا عَاشَ هَذَا الشَّيْخُ بَيْنَ أَظْهُرِهِمْ. قُلْتُ وَقَدْ كَانَ فِي هَذَا سُنَّةٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَلَيْهِ نَفَرٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَتَحَدَّثُوا عِنْدَهُ، فَخَرَجَ رَجُلٌ مِنْهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ فَقُتِلَ، فَخَرَجُوا بَعْدَهُ، فَإِذَا هُمْ بِصَاحِبِهِمْ يَتَشَحَّطُ فِي الدَّمِ، فَرَجَعُوا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ صَاحِبُنَا كَانَ تَحَدَّثَ مَعَنَا، فَخَرَجَ بَيْنَ أَيْدِينَا، فَإِذَا نَحْنُ بِهِ يَتَشَحَّطُ فِي الدَّمِ. فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " بِمَنْ تَظُنُّونَ أَوْ تَرَوْنَ قَتَلَهُ ". قَالُوا نَرَى أَنَّ الْيَهُودَ قَتَلَتْهُ. فَأَرْسَلَ إِلَى الْيَهُودِ فَدَعَاهُمْ. فَقَالَ " آنْتُمْ قَتَلْتُمْ هَذَا ". قَالُوا لاَ. قَالَ " أَتَرْضَوْنَ نَفَلَ خَمْسِينَ مِنَ الْيَهُودِ مَا قَتَلُوهُ ". فَقَالُوا مَا يُبَالُونَ أَنْ يَقْتُلُونَا أَجْمَعِينَ ثُمَّ يَنْتَفِلُونَ. قَالَ " أَفَتَسْتَحِقُّونَ الدِّيَةَ بِأَيْمَانِ خَمْسِينَ مِنْكُمْ ". قَالُوا مَا كُنَّا لِنَحْلِفَ، فَوَدَاهُ مِنْ عِنْدِهِ. قُلْتُ وَقَدْ كَانَتْ هُذَيْلٌ خَلَعُوا خَلِيعًا لَهُمْ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَطَرَقَ أَهْلَ بَيْتٍ مِنَ الْيَمَنِ بِالْبَطْحَاءِ فَانْتَبَهَ لَهُ رَجُلٌ مِنْهُمْ فَحَذَفَهُ بِالسَّيْفِ فَقَتَلَهُ، فَجَاءَتْ هُذَيْلٌ فَأَخَذُوا الْيَمَانِيَ فَرَفَعُوهُ إِلَى عُمَرَ بِالْمَوْسِمِ وَقَالُوا قَتَلَ صَاحِبَنَا. فَقَالَ إِنَّهُمْ قَدْ خَلَعُوهُ. فَقَالَ يُقْسِمُ خَمْسُونَ مِنْ هُذَيْلٍ مَا خَلَعُوهُ. قَالَ فَأَقْسَمَ مِنْهُمْ تِسْعَةٌ وَأَرْبَعُونَ رَجُلاً، وَقَدِمَ رَجُلٌ مِنْهُمْ مِنَ الشَّأْمِ فَسَأَلُوهُ أَنْ يُقْسِمَ فَافْتَدَى يَمِينَهُ مِنْهُمْ بِأَلْفِ دِرْهَمٍ، فَأَدْخَلُوا مَكَانَهُ رَجُلاً آخَرَ، فَدَفَعَهُ إِلَى أَخِي الْمَقْتُولِ فَقُرِنَتْ يَدُهُ بِيَدِهِ، قَالُوا فَانْطَلَقَا وَالْخَمْسُونَ الَّذِينَ أَقْسَمُوا حَتَّى إِذَا كَانُوا بِنَخْلَةَ، أَخَذَتْهُمُ السَّمَاءُ فَدَخَلُوا فِي غَارٍ فِي الْجَبَلِ، فَانْهَجَمَ الْغَارُ عَلَى الْخَمْسِينَ الَّذِينَ أَقْسَمُوا فَمَاتُوا جَمِيعًا، وَأَفْلَتَ الْقَرِينَانِ وَاتَّبَعَهُمَا حَجَرٌ فَكَسَرَ رِجْلَ أَخِي الْمَقْتُولِ، فَعَاشَ حَوْلاً ثُمَّ مَاتَ. قُلْتُ وَقَدْ كَانَ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَرْوَانَ أَقَادَ رَجُلاً بِالْقَسَامَةِ ثُمَّ نَدِمَ بَعْدَ مَا صَنَعَ، فَأَمَرَ بِالْخَمْسِينَ الَّذِينَ أَقْسَمُوا فَمُحُوا مِنَ الدِّيوَانِ وَسَيَّرَهُمْ إِلَى الشَّأْمِ.
Abuu Qilaabah wuxuu yiri: Maalin maalmaha ka mid ah ayaa Cumar bin Cabdul-Casiis soo dhigay carshigiisa barxadda gurigiisa si dadku ugu soo ururaan horteeda. Markii uu u oggolaaday inay soo galaan, ayuu wuxuu yiri,
"Maxaad ka qabtaan Al-Qasaamah?" Waxay yiraahdeen, "Waxaan leennahay Al-Qasaamah waa xaq oo lagu fulin karo Qisaasta, Khulafadii horena way ku fulin jireen." Wuxuu igu yiri, "Abuu Qilaabow, adigu maxaad ka qabtaa?" Dadkana wuu ii soo jeediyey. Waxaan iri, "Amiirul-Mu'miniinow, waxaad haysataa madaxda ciidanka iyo sharafleyda Carabta. Bal arag, haddii konton ka mid ah ay markhaati ka noqdaan nin Muhsan ah (guursaday) oo Dimishiq jooga inuu zinaystay balse aysan arkin, ma dhagax-tuuraysaa?" Wuxuu yiri, "Maya." Waxaan iri, "Haddii konton ka mid ah ay markhaati ka noqdaan nin Xims jooga inuu xaday, ma jaraysaa gacantiisa iyagoon arkin?" Wuxuu yiri, "Maya." Waxaan iri, "Wallahi, Rasuulka Allah ﷺ weligii qof ma dilin illaa saddex xaaladood midkood: (1) Nin naftiisa dembi ku galay oo la dilay; (2) Nin guursaday oo zinaystay; ama (3) Nin la dagaalamay Allah iyo Rasuulkiisa oo Islaamka ka baxay." Dadkii waxay yiraahdeen, "Anas bin Maalik kama sheegin in Rasuulka Allah ﷺ jaray gacmaha tuugada, indhaha ka gubay, kadibna qorraxda ku tuuray?" Waxaan iri, "Aniga ayaa idinka sheegaya xadiiska Anas. Anas wuxuu yiri: Siddeed nin oo reer Ukl ah ayaa u yimid Rasuulka Allah ﷺ oo la baayacay Islaamka. Dhulku wuu ku xanuunsiiyey, jirkooduna wuu bukooday, markaasay u ashtakoodeen Rasuulka Allah ﷺ. Wuxuu yiri, 'Maad raacdaan raaciyaha geela oo aad ka cabtaan caanihiisa iyo kaadidiisa?' Waxay yiraahdeen, 'Haa.' Way baxeen oo cabeen caanaha iyo kaadida geela, wayna bogsadeen. Kadibna waxay dileen raaciyihii Rasuulka Allah ﷺ, xoolihiina way kexeysteen. Arrintaas waxay gaartay Rasuulka Allah ﷺ, wuxuuna diray cid raadkooda raacda. Waa la soo qabtay oo la keenay. Wuxuu amray in gacmahooda iyo lugahooda la jaro, indhahana laga gubo, kadibna qorraxda lagu tuuro ilaa ay ka dhintaan." Waxaan iri, "Maxaa ka daran waxa ay sameeyeen? Islaamkay ka baxeen, way dileen, wayna xadeen." Canbasah bin Saciid wuxuu yiri, "Wallahi, maanta oo kale weligey ma maqlin." Waxaan iri, "Canbasow, xadiiskeyga ma beeninaysaa?" Wuxuu yiri, "Maya, laakiin xadiiska ayaad wajigiisa saxda ah u soo gudbisay. Wallahi, ciidankanu khayr kuma jirayo inta Sheekhan (Abuu Qilaabah) uu dhexdooda ku nool yahay." Waxaan iri, "Arrintan waxaa ku jirta Sunno ka timid Rasuulka Allah ﷺ. Dad Ansaar ah ayaa u yimid Nabiga ﷺ oo agtiisa ku sheekeystay. Nin baa ka baxay hortooda, waa la dilay. Markay daba baxeen, waxay arkeen saaxiibkood oo dhiig ku dhex jira. Waxay ku noqdeen Rasuulka Allah ﷺ oo yiraahdeen, 'Rasuulkii Allow, saaxiibkeen wuu nala sheekeystay, wuuna naga hor baxay, haddana dhiig buu ku dhex jiraa.' Rasuulka Allah ﷺ wuu baxay oo wuxuu yiri, 'Yaad u malaynaysaan ama u aragtaan inuu dilay?' Waxay yiraahdeen, 'Waxaan u aragnaa in Yuhuuddu dishay.' Wuxuu u diray Yuhuudda oo wuu u yeeray. Wuxuu yiri, 'Idinkaa dilay kan?' Waxay yiraahdeen, 'Maya.' Wuxuu Ansaarta ku yiri, 'Ma oggoshihiin in konton Yuhuud ah ay dhaartaan inaysan dilin?' Waxay yiraahdeen, 'Dan kama laha inay naga dilaan dhammaanteen kadibna ay dhaartaan.' Wuxuu yiri, 'Ma doonaysaan inaad qaadataan Diyada (magta) iyadoo konton idinka mid ahi ay dhaaranayaan?' Waxay yiraahdeen, 'Dhaaran mayno.' Markaas Nabigu ﷺ isagaa ka bixiyey Diyada." Raawigu wuxuu yiri: Reer Hudhayl waxay Jaahiliyadda ka eryeen nin ka mid ah. Habeenkii ayuu weeraray reer Yaman ah oo Bathaa' deggan. Nin baa ku baraarugay oo seef ku dhuftay, wuuna dilay. Reer Hudhayl way yimaadeen, ninkii Yamani-ga ahaa way qabteen, xilligii Xajkana Cumar bay u keeneen. Waxay yiraahdeen, 'Saaxiibkeen buu dilay.' Wuxuu yiri, 'Way eryeen isaga.' Cumar wuxuu yiri, 'Konton reer Hudhayl ha dhaartaan inaysan eryin.' Konton iyo sagaal baa dhaartay. Nin baa Shaam ka yimid, waxay ka codsadeen inuu dhaarto, laakiin wuxuu ku furtay kun Dirham. Nin kale ayaa lagu beddelay, wuxuuna gacan-qaaday walaalkii ninka la dilay. Waxay yiraahdeen, 'Annaga iyo kontonkii dhaartay waannu baxnay. Markaan Nakhlah tagnay, roob baa na qabtay, god buurnaan galnay. Godkii baa ku dumay kontonkii dhaartay, wayna wada dhinteen. Labadii gacan-qaaday way badbaadeen, laakiin dhagax baa ku dhacay lugta walaalkii ninka la dilay, wayna jabtay. Sano buu noolaa kadibna wuu dhintay.' Waxaan iri, 'Cabdul-Malik bin Marwaan wuxuu qisaasay nin isagoo adeegsanaya Al-Qasaamah, kadibna wuu ka shalayey. Wuxuu amray in kontonkii dhaartay laga tirtiro diiwaanka, Shaamna loo masaafuriyo.'
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Al-Qasaama waxay dalbanaysaa in si taxaddar leh loo xaqiijiyo caddaynta kiisaska dilka iyo magta dhiigga.
Habraac loo adeegsado kiisas dil oo gaar ah, kaas oo lagu dhaarto tiro dhaaro ah oo la cayimay.
Aargoosi sharci ah oo dembi lagu mutaysto, iyadoo la raacayo shuruudo adag iyo garsoor awood u leh.
Mag lacageed oo sharci ahaan loo cayimay, lana siiyo ehelka qof la dilay.
Culimada hore waxay wararkan ka baaraan-degeen sida al-Qasaama loogu dabaqo kiisaska dilka iyo cawaaqibta ay dhaaruhu yeelan karaan. Madh-habyadu waxay ku kala duwan yihiin qaybo ka mid ah habraaca, oo ay ku jiraan cidda dhaaranaysa iyo goorta la fulinayo qisaas ama diyah. Isbarbardhigga Abuu Qilaaba wuxuu xoojinayaa in eedayn aan ciqaab lagu salayn karin haddii aan la raacin xeerarka caddaynta ee la faray. Warbixinta Ansaar waxay sidoo kale muujinaysaa in Nabigu ﷺ aanu dhinac aan raalli ka ahayn ku khasbin dhaar, diyahana uu isagu bixiyey.
- Qofna ha ku eedayn dembi culus adigoon si taxaddar leh u hubin caddaynta iyo habraaca lagu dhaqmo.
- Kiisaska dilka iyo ciqaabtooda u daa garsoor awood u leh; waligaa adigu ha fulin aargoosi.
- Dhaarta u arag masuuliyad culus, hana dhaaran adigoon aqoon run ah u lahayn.
Werintani waxay ka hadlaysaa isla habraaca la xiriira dil aan la xallin iyo dhaaraha arrintaas ku lug leh.
Sahih al-Bukhari · #6898 (Sahih)Qoraalkani wuxuu bixiyaa faahfaahin dheeraad ah oo ku saabsan kiiska ninka la dilay iyo adeegsiga al-Qasaama.
Sahih al-Bukhari · #6864 (Sahih)Werintu waxay xoojinaysaa muhiimadda weyn ee garsoorka ku saabsan daadinta dhiigga, oo ah mawduuca udub-dhexaadka u ah wararkan.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.