Wax-yiga · Sahih al-Bukhari

Sahih al-Bukhari, xadiiska 7

Waxaa weriyey Abdullah ibn Abbas. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.

Sahih (lagu kalsoon yahay)Buugga: Wax-yiga
صحيح البخاري
Yaa weriyey?

Waxaa weriyey Abdullah ibn Abbas

Sahih (lagu kalsoon yahay)

Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.

Riwaayadda

Qoraalka Carabiga

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ الْحَكَمُ بْنُ نَافِعٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ بْنَ حَرْبٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ هِرَقْلَ أَرْسَلَ إِلَيْهِ فِي رَكْبٍ مِنْ قُرَيْشٍ ـ وَكَانُوا تُجَّارًا بِالشَّأْمِ ـ فِي الْمُدَّةِ الَّتِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَادَّ فِيهَا أَبَا سُفْيَانَ وَكُفَّارَ قُرَيْشٍ، فَأَتَوْهُ وَهُمْ بِإِيلِيَاءَ فَدَعَاهُمْ فِي مَجْلِسِهِ، وَحَوْلَهُ عُظَمَاءُ الرُّومِ ثُمَّ دَعَاهُمْ وَدَعَا بِتَرْجُمَانِهِ فَقَالَ أَيُّكُمْ أَقْرَبُ نَسَبًا بِهَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ فَقَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَقُلْتُ أَنَا أَقْرَبُهُمْ نَسَبًا‏.‏ فَقَالَ أَدْنُوهُ مِنِّي، وَقَرِّبُوا أَصْحَابَهُ، فَاجْعَلُوهُمْ عِنْدَ ظَهْرِهِ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لِتَرْجُمَانِهِ قُلْ لَهُمْ إِنِّي سَائِلٌ هَذَا عَنْ هَذَا الرَّجُلِ، فَإِنْ كَذَبَنِي فَكَذِّبُوهُ‏.‏ فَوَاللَّهِ لَوْلاَ الْحَيَاءُ مِنْ أَنْ يَأْثِرُوا عَلَىَّ كَذِبًا لَكَذَبْتُ عَنْهُ، ثُمَّ كَانَ أَوَّلَ مَا سَأَلَنِي عَنْهُ أَنْ قَالَ كَيْفَ نَسَبُهُ فِيكُمْ قُلْتُ هُوَ فِينَا ذُو نَسَبٍ‏.‏ قَالَ فَهَلْ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ مِنْكُمْ أَحَدٌ قَطُّ قَبْلَهُ قُلْتُ لاَ‏.‏ قَالَ فَهَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ لاَ‏.‏ قَالَ فَأَشْرَافُ النَّاسِ يَتَّبِعُونَهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَقُلْتُ بَلْ ضُعَفَاؤُهُمْ‏.‏ قَالَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ قُلْتُ بَلْ يَزِيدُونَ‏.‏ قَالَ فَهَلْ يَرْتَدُّ أَحَدٌ مِنْهُمْ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ قُلْتُ لاَ‏.‏ قَالَ فَهَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ قُلْتُ لاَ‏.‏ قَالَ فَهَلْ يَغْدِرُ قُلْتُ لاَ، وَنَحْنُ مِنْهُ فِي مُدَّةٍ لاَ نَدْرِي مَا هُوَ فَاعِلٌ فِيهَا‏.‏ قَالَ وَلَمْ تُمْكِنِّي كَلِمَةٌ أُدْخِلُ فِيهَا شَيْئًا غَيْرُ هَذِهِ الْكَلِمَةِ‏.‏ قَالَ فَهَلْ قَاتَلْتُمُوهُ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ فَكَيْفَ كَانَ قِتَالُكُمْ إِيَّاهُ قُلْتُ الْحَرْبُ بَيْنَنَا وَبَيْنَهُ سِجَالٌ، يَنَالُ مِنَّا وَنَنَالُ مِنْهُ‏.‏ قَالَ مَاذَا يَأْمُرُكُمْ قُلْتُ يَقُولُ اعْبُدُوا اللَّهَ وَحْدَهُ، وَلاَ تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا، وَاتْرُكُوا مَا يَقُولُ آبَاؤُكُمْ، وَيَأْمُرُنَا بِالصَّلاَةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ وَالصِّلَةِ‏.‏ فَقَالَ لِلتَّرْجُمَانِ قُلْ لَهُ سَأَلْتُكَ عَنْ نَسَبِهِ، فَذَكَرْتَ أَنَّهُ فِيكُمْ ذُو نَسَبٍ، فَكَذَلِكَ الرُّسُلُ تُبْعَثُ فِي نَسَبِ قَوْمِهَا، وَسَأَلْتُكَ هَلْ قَالَ أَحَدٌ مِنْكُمْ هَذَا الْقَوْلَ فَذَكَرْتَ أَنْ لاَ، فَقُلْتُ لَوْ كَانَ أَحَدٌ قَالَ هَذَا الْقَوْلَ قَبْلَهُ لَقُلْتُ رَجُلٌ يَأْتَسِي بِقَوْلٍ قِيلَ قَبْلَهُ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ فَذَكَرْتَ أَنْ لاَ، قُلْتُ فَلَوْ كَانَ مِنْ آبَائِهِ مِنْ مَلِكٍ قُلْتُ رَجُلٌ يَطْلُبُ مُلْكَ أَبِيهِ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ كُنْتُمْ تَتَّهِمُونَهُ بِالْكَذِبِ قَبْلَ أَنْ يَقُولَ مَا قَالَ فَذَكَرْتَ أَنْ لاَ، فَقَدْ أَعْرِفُ أَنَّهُ لَمْ يَكُنْ لِيَذَرَ الْكَذِبَ عَلَى النَّاسِ وَيَكْذِبَ عَلَى اللَّهِ، وَسَأَلْتُكَ أَشْرَافُ النَّاسِ اتَّبَعُوهُ أَمْ ضُعَفَاؤُهُمْ فَذَكَرْتَ أَنَّ ضُعَفَاءَهُمُ اتَّبَعُوهُ، وَهُمْ أَتْبَاعُ الرُّسُلِ، وَسَأَلْتُكَ أَيَزِيدُونَ أَمْ يَنْقُصُونَ فَذَكَرْتَ أَنَّهُمْ يَزِيدُونَ، وَكَذَلِكَ أَمْرُ الإِيمَانِ حَتَّى يَتِمَّ، وَسَأَلْتُكَ أَيَرْتَدُّ أَحَدٌ سَخْطَةً لِدِينِهِ بَعْدَ أَنْ يَدْخُلَ فِيهِ فَذَكَرْتَ أَنْ لاَ، وَكَذَلِكَ الإِيمَانُ حِينَ تُخَالِطُ بَشَاشَتُهُ الْقُلُوبَ، وَسَأَلْتُكَ هَلْ يَغْدِرُ فَذَكَرْتَ أَنْ لاَ، وَكَذَلِكَ الرُّسُلُ لاَ تَغْدِرُ، وَسَأَلْتُكَ بِمَا يَأْمُرُكُمْ، فَذَكَرْتَ أَنَّهُ يَأْمُرُكُمْ أَنْ تَعْبُدُوا اللَّهَ، وَلاَ تُشْرِكُوا بِهِ شَيْئًا، وَيَنْهَاكُمْ عَنْ عِبَادَةِ الأَوْثَانِ، وَيَأْمُرُكُمْ بِالصَّلاَةِ وَالصِّدْقِ وَالْعَفَافِ‏.‏ فَإِنْ كَانَ مَا تَقُولُ حَقًّا فَسَيَمْلِكُ مَوْضِعَ قَدَمَىَّ هَاتَيْنِ، وَقَدْ كُنْتُ أَعْلَمُ أَنَّهُ خَارِجٌ، لَمْ أَكُنْ أَظُنُّ أَنَّهُ مِنْكُمْ، فَلَوْ أَنِّي أَعْلَمُ أَنِّي أَخْلُصُ إِلَيْهِ لَتَجَشَّمْتُ لِقَاءَهُ، وَلَوْ كُنْتُ عِنْدَهُ لَغَسَلْتُ عَنْ قَدَمِهِ‏.‏ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الَّذِي بَعَثَ بِهِ دِحْيَةُ إِلَى عَظِيمِ بُصْرَى، فَدَفَعَهُ إِلَى هِرَقْلَ فَقَرَأَهُ فَإِذَا فِيهِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ‏.‏ مِنْ مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ‏.‏ سَلاَمٌ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى، أَمَّا بَعْدُ فَإِنِّي أَدْعُوكَ بِدِعَايَةِ الإِسْلاَمِ، أَسْلِمْ تَسْلَمْ، يُؤْتِكَ اللَّهُ أَجْرَكَ مَرَّتَيْنِ، فَإِنْ تَوَلَّيْتَ فَإِنَّ عَلَيْكَ إِثْمَ الأَرِيسِيِّينَ وَ‏{‏يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَنْ لاَ نَعْبُدَ إِلاَّ اللَّهَ وَلاَ نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلاَ يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ‏}‏ قَالَ أَبُو سُفْيَانَ فَلَمَّا قَالَ مَا قَالَ، وَفَرَغَ مِنْ قِرَاءَةِ الْكِتَابِ كَثُرَ عِنْدَهُ الصَّخَبُ، وَارْتَفَعَتِ الأَصْوَاتُ وَأُخْرِجْنَا، فَقُلْتُ لأَصْحَابِي حِينَ أُخْرِجْنَا لَقَدْ أَمِرَ أَمْرُ ابْنِ أَبِي كَبْشَةَ، إِنَّهُ يَخَافُهُ مَلِكُ بَنِي الأَصْفَرِ‏.‏ فَمَا زِلْتُ مُوقِنًا أَنَّهُ سَيَظْهَرُ حَتَّى أَدْخَلَ اللَّهُ عَلَىَّ الإِسْلاَمَ‏.‏ وَكَانَ ابْنُ النَّاظُورِ صَاحِبُ إِيلِيَاءَ وَهِرَقْلَ سُقُفًّا عَلَى نَصَارَى الشَّأْمِ، يُحَدِّثُ أَنَّ هِرَقْلَ حِينَ قَدِمَ إِيلِيَاءَ أَصْبَحَ يَوْمًا خَبِيثَ النَّفْسِ، فَقَالَ بَعْضُ بَطَارِقَتِهِ قَدِ اسْتَنْكَرْنَا هَيْئَتَكَ‏.‏ قَالَ ابْنُ النَّاظُورِ وَكَانَ هِرَقْلُ حَزَّاءً يَنْظُرُ فِي النُّجُومِ، فَقَالَ لَهُمْ حِينَ سَأَلُوهُ إِنِّي رَأَيْتُ اللَّيْلَةَ حِينَ نَظَرْتُ فِي النُّجُومِ مَلِكَ الْخِتَانِ قَدْ ظَهَرَ، فَمَنْ يَخْتَتِنُ مِنْ هَذِهِ الأُمَّةِ قَالُوا لَيْسَ يَخْتَتِنُ إِلاَّ الْيَهُودُ فَلاَ يُهِمَّنَّكَ شَأْنُهُمْ وَاكْتُبْ إِلَى مَدَايِنِ مُلْكِكَ، فَيَقْتُلُوا مَنْ فِيهِمْ مِنَ الْيَهُودِ‏.‏ فَبَيْنَمَا هُمْ عَلَى أَمْرِهِمْ أُتِيَ هِرَقْلُ بِرَجُلٍ أَرْسَلَ بِهِ مَلِكُ غَسَّانَ، يُخْبِرُ عَنْ خَبَرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا اسْتَخْبَرَهُ هِرَقْلُ قَالَ اذْهَبُوا فَانْظُرُوا أَمُخْتَتِنٌ هُوَ أَمْ لاَ‏.‏ فَنَظَرُوا إِلَيْهِ، فَحَدَّثُوهُ أَنَّهُ مُخْتَتِنٌ، وَسَأَلَهُ عَنِ الْعَرَبِ فَقَالَ هُمْ يَخْتَتِنُونَ‏.‏ فَقَالَ هِرَقْلُ هَذَا مَلِكُ هَذِهِ الأُمَّةِ قَدْ ظَهَرَ‏.‏ ثُمَّ كَتَبَ هِرَقْلُ إِلَى صَاحِبٍ لَهُ بِرُومِيَةَ، وَكَانَ نَظِيرَهُ فِي الْعِلْمِ، وَسَارَ هِرَقْلُ إِلَى حِمْصَ، فَلَمْ يَرِمْ حِمْصَ حَتَّى أَتَاهُ كِتَابٌ مِنْ صَاحِبِهِ يُوَافِقُ رَأْىَ هِرَقْلَ عَلَى خُرُوجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَنَّهُ نَبِيٌّ، فَأَذِنَ هِرَقْلُ لِعُظَمَاءِ الرُّومِ فِي دَسْكَرَةٍ لَهُ بِحِمْصَ ثُمَّ أَمَرَ بِأَبْوَابِهَا فَغُلِّقَتْ، ثُمَّ اطَّلَعَ فَقَالَ يَا مَعْشَرَ الرُّومِ، هَلْ لَكُمْ فِي الْفَلاَحِ وَالرُّشْدِ وَأَنْ يَثْبُتَ مُلْكُكُمْ فَتُبَايِعُوا هَذَا النَّبِيَّ، فَحَاصُوا حَيْصَةَ حُمُرِ الْوَحْشِ إِلَى الأَبْوَابِ، فَوَجَدُوهَا قَدْ غُلِّقَتْ، فَلَمَّا رَأَى هِرَقْلُ نَفْرَتَهُمْ، وَأَيِسَ مِنَ الإِيمَانِ قَالَ رُدُّوهُمْ عَلَىَّ‏.‏ وَقَالَ إِنِّي قُلْتُ مَقَالَتِي آنِفًا أَخْتَبِرُ بِهَا شِدَّتَكُمْ عَلَى دِينِكُمْ، فَقَدْ رَأَيْتُ‏.‏ فَسَجَدُوا لَهُ وَرَضُوا عَنْهُ، فَكَانَ ذَلِكَ آخِرَ شَأْنِ هِرَقْلَ‏.‏ رَوَاهُ صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ وَيُونُسُ وَمَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ‏.‏

Tarjumaad

Waxaa nooga warramay Abu Al-Yamaan Al-Xakam bin Naafic, wuxuu yiri: Waxaa noo sheegay Shucayb, oo ka weriyey Az-Zuhri, wuxuu yiri: Waxaa ii sheegay Cubaydullaahi bin Cabdullaahi bin Cutbah bin Mascuud, in Cabdullaahi bin Cabbaas uu u sheegay in Abuu Sufyaan bin Xarb uu u sheegay in Hiraqliyus uu ergo u soo diray isagoo la socday koox reer Qureysh ah — oo ahaa ganacsato ku sugan Shaam — xilligii uu Rasuulka Allaah ﷺ heshiiska la galay Abuu Sufyaan iyo gaalada Qureysh. Markaasay u tageen isagoo jooga Iiliyaa (Qudus), wuxuuna ugu yeeray gole uu ku hareereysnaa madaxda Roomaanka. Kadib wuxuu u yeeray turjumaankiisii wuxuuna yiri:

"Keena idinka midka ah ee xagga nasabka ugu dhow ninkan sheeganaya inuu Nabi yahay?" Abuu Sufyaan wuxuu yiri: "Anigaaba ugu dhow xagga nasabka." Hiraqliyus wuxuu yiri: "Ii dhoweeya, asxaabtiisana dhabarkiisa taaga." Kadib wuxuu turjumaankiisii ku yiri: "U sheeg inaan ninkan wax ka weydiinayo ninkaas, haddii uu been sheegana ay beeniyaan." Abuu Sufyaan wuxuu yiri: "Allaah baan ku dhaartaye, haddaanay ceeb iga ahaan lahayn inay beenta igu dhaliilaan, waan ka been sheegi lahaa. Su’aashii ugu horreysay ee uu i weydiiyey waxay ahayd: 'Sidee buu nasabkiisu yahay idinka dhexdiinna?' Waxaan iri: 'Waa nin sharaf leh.' Wuxuu yiri: 'Ma jiraa qof idinka mid ah oo horey u sheegtay hadalkan?' Waxaan iri: 'Maya.' Wuxuu yiri: 'Ma jiraa boqor aabayaashiis ka mid ah?' Waxaan iri: 'Maya.' Wuxuu yiri: 'Ma ashraaftaa raacda mise masaakiinta?' Waxaan iri: 'Balse waa masaakiinta.' Wuxuu yiri: 'Ma kordhaan mise way yaraadaan?' Waxaan iri: 'Way kordhaan.' Wuxuu yiri: 'Ma jiraa qof diintiisa ka noqda isagoo u carooday darteed markuu galo kadib?' Waxaan iri: 'Maya.' Wuxuu yiri: 'Ma ku eedeyn jirteen been sheegid intaanu hadalkan oran ka hor?' Waxaan iri: 'Maya.' Wuxuu yiri: 'Ma khiyaamaa?' Waxaan iri: 'Maya, waana ku jirnaa heshiis aan garanaynin waxa uu ku samayn doono.' Eray kale oo aan ku daro ma helin. Wuxuu yiri: 'Ma la dagaalanteen?' Waxaan iri: 'Haa.' Wuxuu yiri: 'Sidee buu dagaalkiinnu ahaa?' Waxaan iri: 'Dagaalku waa isku beddel, mar buu naga adkaadaa, marna waan ka adkaannaa.' Wuxuu yiri: 'Maxuu idin faraa?' Waxaan iri: 'Wuxuu yiraahdaa: Caabuda Allaah kaliya, ha u shariik yeelina, kana taga waxa aabayaashiin yiraahdeen. Wuxuu na faraa salaadda, runta, dhawrsanaanta iyo xiriirinta qaraabada.' Kadib wuxuu turjumaankii ku yiri: 'U sheeg: Waxaan ku weydiiyey nasabkiisa, waxaad sheegtay inuu sharaf leeyahay, sidaas oo kalena Rususha lagu bixiyaa nasabka qoomkooda. Waxaan ku weydiiyey in qof horey u yiri hadalkan, waxaad tiri maya; haddii qof yiri lahaa waxaan dhihi lahaa waa nin ku dayanaya hadal hore. Waxaan ku weydiiyey in aabbayaashiis boqor ka mid yahay, waxaad tiri maya; haddii boqor jiri lahaa waxaan dhihi lahaa wuxuu doonayaa boqortooyadii aabbihii. Waxaan ku weydiiyey inaad been ku eedeyn jirteen, waxaad tiri maya; waan ogahay inaanu dadka been ka sheegin oo aanu Allaah been ka sheegeyn. Waxaan ku weydiiyey cidda raacda, waxaad tiri waa masaakiinta, iyaguna waa kuwa raaca Rususha. Waxaan ku weydiiyey inay kordhaan, waxaad tiri way kordhaan, taasina waa sifada iimaanka ilaa uu ka dhammeystirmo. Waxaan ku weydiiyey in qof ka noqdo, waxaad tiri maya, taasina waa calaamada iimaanka marka farxaddiisu quluubta gasho. Waxaan ku weydiiyey inuu khiyaamo, waxaad tiri maya, Rusushuna ma khiyaamaan. Waxaan ku weydiiyey wuxuu idin faro, waxaad sheegtay inuu idin farayo inaad Allaah caabuddaan, shariikna u yeelina, una diido sanamka, idinkuna faro salaadda, runta iyo dhawrsanaanta. Haddii waxa aad sheegtay run yihiin, wuxuu hanan doonaa meesha labadaydan cagood hoostooda ah. Waan ogaa inuu soo bixi doono, mana moodaynin inuu idinka mid yahay. Haddaan ogaan lahaa inaan gaari karo, waan u safri lahaa si aan ula kulmo, haddaan agtiisa joogana cagihiisa waan dhaqi lahaa.' Kadib wuxuu dalbaday warqaddii Rasuulka Allaah ﷺ uu u dhiibay Dixyah oo loo geeyey madaxa Busraa, kaasoo u gudbiyey Hiraqliyus. Markuu akhriyey waxaa ku qornaa: 'Magaca Allaah ee Naxariista Badan ee Reexmada Badan. Ka timid Maxamed addoonka Allaah iyo Rasuulkiisa, kuna socota Hiraqliyus madaxa Roomaanka. Nabadgelyo korkiisa ha ahaato ruuxa hanuunka raaca. Intaas kadib, waxaan kugu yeerayaa dacwada Islaamka. Islaam oo nabad gal, Allaahna wuxuu ku siinayaa ajarkaaga laba jeer. Haddii aad jeedsato, waxaa korkaaga ah dembiga Ariisiyiinta (beeralayda). {Ahlul-Kitaabow, kaalaya eray siman oo dhexdeenna ah: inaan caabudinnaa Allaah mooyee cid kale, aanan u shariik yeelin, qaarkkeen qaarka kale rabbiyo ka dhigan. Haddii ay jeestaan, dhaha: Markhaati ka noqda inaan Muslimiin nahay}.' Abuu Sufyaan wuxuu yiri: Markuu hadalkiisii dhammeeyey oo warqaddii akhriyey, buuq iyo sawaxan baa kacay, nalana soo saaray. Asxaabtaydii baan ku iri markii nala soo saaray: 'Arrinka Ibnu Abii Kabshah (Nabiga ﷺ) waa weynaaday, xitaa boqorka Bani Al-Asfar baa ka cabsanaya.' Waxaan hubayey inuu guuleysan doono ilaa Allaah islaamka igu hanuuniyey. Ibnu Naaduur, oo ahaa madaxa Iiliyaa iyo hoggaamiyaha kiristaanka Shaam, wuxuu sheegay in Hiraqliyus markuu yimid Iiliyaa uu subax qaar murugeysnaa. Qaar ka mid ah baadariyadiisii baa ku yiri: 'Waan la yaabnay xaaladdaada.' Ibnu Naaduur wuxuu yiri: Hiraqliyus wuxuu ahaa xiddigiye xiddigaha eega. Wuxuu ku yiri: 'Xalay markaan xiddigaha eegay, waxaan arkay in boqorkii dadka gudanaya uu soo baxay. Yaa ummaddan ka mid ah oo gutan?' Waxay yiraahdeen: 'Yuhuudda mooyee cid kale ma gutato, ha ka welwelin arrinkooda, u qor magaalooyinka boqortooyadaada inay dilaan Yuhuudda ku dhex jirta.' Intay arrinkaas ku jireen, baa Hiraqliyus loo keenay nin uu soo diray boqorka Ghasaan oo warka Rasuulka Allaah ﷺ sida. Markuu Hiraqliyus wareystay, wuxuu yiri: 'Taga oo eega ma gudan yahay mise maya.' Way eegeen waxayna u sheegeen inuu gudan yahay. Wuxuu ka wareystay Carabta, ninkiina wuxuu yiri: 'Way gutadaan.' Hiraqliyus wuxuu yiri: 'Kani waa boqorkii ummaddan oo soo baxay.' Kadib Hiraqliyus wuxuu u qoray saaxiibkiis Rooma oo cilmi ahaan la mid ahaa. Hiraqliyus wuxuu u safray Xims, intaanu ka dhaqaaqinna waxaa u yimid warqad ka timid saaxiibkiis oo ku raacsan aragtidiisa ku saabsan soo bixitaanka Nabiga ﷺ iyo inuu Nabi yahay. Hiraqliyus wuxuu u oggolaaday madaxda Roomaanka inay ku ururaan daar ku taal Xims, wuxuuna amray in albaabbada la xiro. Kadib wuxuu soo eegay oo yiri: 'Roomaankow, ma waxaad rabtaan liibaan, hanuun iyo in boqortooyadiinnu sii jirto? Hadday haa tahay, la baycada Nabigan.' Waxay u ordeen albaabbada sid dameero duurjoog ah, waxayse arkeen inay xiran yihiin. Markuu Hiraqliyus arkay cararkooda oo ka quustay iimaankooda, wuxuu yiri: 'Iigu celiya.' Wuxuu yiri: 'Hadalkaygii hore waxaan u iri si aan u imtixaamo adkeysigiinna diinta, waana arkay.' Way u sujuudeen wayna ka raalli noqdeen, taasina waxay ahayd dhammaadkii arrinkii Hiraqliyus. Waxaa weriyey Saalix bin Kaysaan, Yuunus iyo Macmar oo ka weriyey Az-Zuhri.

Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.

Fariinta Muhiimka ah

Heraclius wuxuu Mohammed ﷺ ku aqoonsaday astaamo nebinnimo oo ka muuqday dabeecaddiisa iyo farriintiisa.

Asalka iyo sababta

Intii lagu jiray xabbad-joojin, Heraclius ayaa Yeruusaalem ku wareystay Abuu Sufyaan wax ku saabsan Nebiga ﷺ. Xadiisku wuxuu xusayaa in Abuu Sufyaan aanu markaas weli Muslim ahayn, Heracliusna uu weydiiyey su'aalo ku saabsan farriinta iyo dabeecadda Nebiga ﷺ.

Erayada adag oo la sharxay
Ilya

Magaca Yeruusaalem loogu adeegsaday werintan.

Xabbad-joojin

Muddo ay dhinacyada dagaallamaya ku heshiiyaan inaanay is dagaallamin.

Arisiyyīn

Erey ku jira warqaddii Nebiga ﷺ, tarjumaaddana looga dhigay dadka ka hooseeya Heraclius ama beeraleydiisa.

Waxa culimadu ka fahmeen

Culimo ay ka mid yihiin Ibnu Xajar waxay sharxeen in su'aalihii Heraclius ay ku saabsanaayeen astaamo la garan karo oo nebinnimo: sumcad lagu yaqaanay aaminaad ka hor intaan baaqa la bilaabin, ballamaha oo la oofiyo iyo taageerayaal tiradoodu sii kordhayso. Werintani waxay sidoo kale ina baraysaa in hadal run ah oo ka yimaadda qof kaa soo horjeeda uu daliil noqon karo. Baaqii Nebiga ﷺ wuxuu dadka ugu yeerayay inay Alle oo keliya caabudaan, wuxuuna iimaanka ku xidhayay salaadda, run-sheegnimada, dhowrsanaanta iyo xiriirinta qaraabada.

Casharrada maanta
  1. Oofi ballamaha, xataa marka aad is horfadhiisaan qof aad isku khilaafsan tihiin.
  2. Run-sheegnimada iyo hab-dhaqanka lagu kalsoonaan karo ha taageeraan farriintaada, xataa marka wada hadalku adag yahay.
  3. Cibaadada Alle, salaadda, dhowrsanaanta iyo daryeelka xiriirka qaraabada ku muuji doorashooyinkaaga maalinlaha ah.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada

Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.