Sahih al-Bukhari, xadiiska 7170
Waxaa weriyey Abu Qatada. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Waxaa weriyey Abu Qatada
Sahih al-Bukhari guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عُمَرَ بْنِ كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي مُحَمَّدٍ، مَوْلَى أَبِي قَتَادَةَ أَنَّ أَبَا قَتَادَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ حُنَيْنٍ " مَنْ لَهُ بَيِّنَةٌ عَلَى قَتِيلٍ قَتَلَهُ، فَلَهُ سَلَبُهُ ". فَقُمْتُ لأَلْتَمِسَ بَيِّنَةً عَلَى قَتِيلٍ، فَلَمْ أَرَ أَحَدًا يَشْهَدُ لِي، فَجَلَسْتُ، ثُمَّ بَدَا لِي فَذَكَرْتُ أَمْرَهُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ جُلَسَائِهِ سِلاَحُ هَذَا الْقَتِيلِ الَّذِي يَذْكُرُ عِنْدِي. قَالَ فَأَرْضِهِ مِنْهُ. فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ كَلاَّ لاَ يُعْطِهِ أُصَيْبِغَ مِنْ قُرَيْشٍ وَيَدَعَ أَسَدًا مِنْ أُسْدِ اللَّهِ يُقَاتِلُ عَنِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ. قَالَ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَدَّاهُ إِلَىَّ فَاشْتَرَيْتُ مِنْهُ خِرَافًا فَكَانَ أَوَّلَ مَالٍ تَأَثَّلْتُهُ. قَالَ لِي عَبْدُ اللَّهِ عَنِ اللَّيْثِ فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَدَّاهُ إِلَىَّ. وَقَالَ أَهْلُ الْحِجَازِ الْحَاكِمُ لاَ يَقْضِي بِعِلْمِهِ، شَهِدَ بِذَلِكَ فِي وِلاَيَتِهِ أَوْ قَبْلَهَا. وَلَوْ أَقَرَّ خَصْمٌ عِنْدَهُ لآخَرَ بِحَقٍّ فِي مَجْلِسِ الْقَضَاءِ، فَإِنَّهُ لاَ يَقْضِي عَلَيْهِ فِي قَوْلِ بَعْضِهِمْ، حَتَّى يَدْعُوَ بِشَاهِدَيْنِ فَيُحْضِرَهُمَا إِقْرَارَهُ. وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِرَاقِ مَا سَمِعَ أَوْ رَآهُ فِي مَجْلِسِ الْقَضَاءِ قَضَى بِهِ، وَمَا كَانَ فِي غَيْرِهِ لَمْ يَقْضِ إِلاَّ بِشَاهِدَيْنِ. وَقَالَ آخَرُونَ مِنْهُمْ بَلْ يَقْضِي بِهِ، لأَنَّهُ مُؤْتَمَنٌ، وَإِنَّمَا يُرَادُ مِنَ الشَّهَادَةِ مَعْرِفَةُ الْحَقِّ، فَعِلْمُهُ أَكْثَرُ مِنَ الشَّهَادَةِ. وَقَالَ بَعْضُهُمْ يَقْضِي بِعِلْمِهِ فِي الأَمْوَالِ، وَلاَ يَقْضِي فِي غَيْرِهَا. وَقَالَ الْقَاسِمُ لاَ يَنْبَغِي لِلْحَاكِمِ أَنْ يُمْضِيَ قَضَاءً بِعِلْمِهِ دُونَ عِلْمِ غَيْرِهِ، مَعَ أَنَّ عِلْمَهُ أَكْثَرُ مِنْ شَهَادَةِ غَيْرِهِ، وَلَكِنَّ فِيهِ تَعَرُّضًا لِتُهَمَةِ نَفْسِهِ عِنْدَ الْمُسْلِمِينَ، وَإِيقَاعًا لَهُمْ فِي الظُّنُونِ، وَقَدْ كَرِهَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الظَّنَّ فَقَالَ " إِنَّمَا هَذِهِ صَفِيَّةُ ".
Abu Qatada wuxuu yiri: Rasuulka Allah ﷺ wuxuu yiri maalintii dagaalkii Xunayn:
"Qofkii haysta caddayn ama markhaati ah inuu dilay gaal, waxaa iska leh salb-kiisa (hubkiisa iyo agabkiisa)." Waan istaagay si aan u raadiyo markhaati ii marag fura inaan dilay gaal, laakiin cidna uma arag inay ii markhaati kacdo, markaas waan fariistay. Kadib waxaan go'aansaday inaan arrinta u sheego Rasuulka Allah ﷺ, markii aan sidaas sameeyayna, nin ka mid ahaa dadkii ag fadhiyay ayaa yiri: "Hubka qofkan la dilay ee uu sheegayo aniga ayuu iigu jiraa, ee fadlan iga raalli geli." Abu Bakr ayaa yiri: "Maya! Hubka lama siinayo shimbir yar oo Qureysh ka tirsan iyadoo laga qaadayo libaax ka mid ah libaaxyada Allah oo u dagaallamaya Allah iyo Rasuulkiisa." Markaas Rasuulka Allah ﷺ wuu istaagay wuxuuna hubkii ii dhiibay, aniguna beertii baan ku iibsaday qiimihiisa, taasina waxay ahayd hantidii ugu horreysay ee aan ka helo dagaalka. Dadka reer Xijaas waxay yiraahdeen: "Xaakimku kuma xukumi karo aqoontiisa gaarka ah, ha ahaado markhaati xilligii uu xaakimka ahaa ama ka hor." Haddii qof dacwoonaya uu maxkamadda dhexdeeda qirto xuquuqda qofka kale, aragtida culimada qaarkood, xaakimku kuma xukumi karo ilaa uu keeno laba markhaati oo qirashadiisa marag ka gala. Dadka Ciraaq qaarkood waxay yiraahdeen: "Xaakimku wuxuu ku xukumi karaa wuxuu maqlay ama arkay (qirashada qofka) gudaha maxkamadda, laakiin haddii qirashadu ka dhacdo meel ka baxsan maxkamadda, kuma xukumi karo ilaa laba markhaati ay ka marag kacaan." Qaar kale waxay yiraahdeen: "Xaakimku wuu ku xukumi karaa aqoontiisa kiiska maadaama uu yahay mid lagu kalsoonaan karo, markhaatigana waxaa looga baahan yahay oo kaliya inuu runta soo saaro; aqoonta xaakimkana way ka badan tahay tan markhaatiga." Qaar baa yiri: "Xaakimku wuxuu ku xukumi karaa aqoontiisa oo kaliya kiisaska la xiriira hantida, laakiin kiisaska kale kuma xukumi karo." Al-Qaasim wuxuu yiri: "Xaakimku ma habboona inuu fuliyo xukun ku saleysan aqoontiisa haddii dadka kale aysan ogayn wuxuu ogyahay, inkastoo aqoontiisu ka badan tahay markhaatiga qof kale, sababtoo ah wuxuu isku gelinayaa tuhun xagga Muslimiinta ah wuxuuna gelinayaa shaki aan macquul ahayn."
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Caddeyntu waxay taageertaa sheegashada hantida dagaalka; garsoorkuna wuxuu u baahan yahay taxaddar.
Hadalkani wuxuu dhacay maalintii Xunayn, markii Nebigu ﷺ uu dejiyey xeerar ku saabsan sheegashada qalabka gaarka ah ee cadow la dilay.
Hubka iyo qalabka gaarka ah ee cadow la dilay.
Caddeyn cad oo lagu taageerayo sheegasho.
Xaqiiqooyin uu garsooruhu isagu arkay ama maqlay, kana madax bannaan markhaatiyada rasmiga ah.
Xadiisku wuxuu sheegashada salabka ku xidhayaa caddeyn. Al-Bukhaari wuxuu sidoo kale xusay khilaafka ku saabsan in garsooruhu ku xukumi karo aqoontiisa gaarka ah: culimada Xijaaz way diideen iyagoo ka baqaya tuhun, halka culimada Ciraaq ay ku kala aragti duwanaayeen xaqiiqooyinka uu garsooruhu ku arkay gudaha ama dibadda maxkamadda. Sidaas ayay fuqahadu ku adkaynayaan in garsoorku aanu runta oo keliya raadin, balse uu sidoo kale si muuqata caddaalad u ahaado oo ka fogaado tuhunka.
- Sheegashada hanti ku taageer caddeyn la hubin karo, kana run sheeg waxa aad adigu aragtay.
- Khilaaf dhexdiis ha qaadan hanti ilaa hay’ad awood u leh ay si taxaddar leh u qiimayso sheegashada.
- Garsooruhu waa inuu si caddaalad leh u dhaqmaa, isla markaana ka fogaadaa in xukunku keeno tuhun macquul ah.
Nebigu ﷺ wuxuu sharxayaa in garsooruhu ku xukumi karo waxa uu maqlo, balse xukunku aanu si toos ah u beddelin xaqa dhabta ah ee qof leeyahay.
Sahih al-Bukhari · #7171 (Sahih)Werintan waxaa lagu xusay isla macnaha guud, waxayna xoojinaysaa muhiimadda taxaddarka marka laga go’aan gaarayo xuquuqda.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.