Sahih Muslim, xadiiska 2467
Waxaa weriyey Ali ibn Abi Talib. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Laga soo bilaabo Muslim dib ilaa Zayd ibn Wahb al‑Juhani
- 1Abd ibn Humaydwuxuu u sheegay Muslimعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ
- 2Abd ar‑Razzaq ibn Hammamعَبْدُ الرَّزَّاقِ بْنُ هَمَّامٍ
- 3Abd al‑Malik ibn Abu Sulaymanعَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ
- 4Salama ibn Kuhaylسَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ
- 5Zayd ibn Wahb al‑Juhaniزَيْدُ بْنُ وَهْبٍ الْجُهَنِيُّ
Siday u kala horreeyaan qoraalka Carabiga ee riwaayaddan. Magacyada waxaa laga soo rogay Carabiga loona qoray farta Laatiinka. Sahih Muslim guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ بْنُ هَمَّامٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ، حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ وَهْبٍ الْجُهَنِيُّ، أَنَّهُ كَانَ فِي الْجَيْشِ الَّذِينَ كَانُوا مَعَ عَلِيٍّ - رضى الله عنه - الَّذِينَ سَارُوا إِلَى الْخَوَارِجِ فَقَالَ عَلِيٌّ رضى الله عنه أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " يَخْرُجُ قَوْمٌ مِنْ أُمَّتِي يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لَيْسَ قِرَاءَتُكُمْ إِلَى قِرَاءَتِهِمْ بِشَىْءٍ وَلاَ صَلاَتُكُمْ إِلَى صَلاَتِهِمْ بِشَىْءٍ وَلاَ صِيَامُكُمْ إِلَى صِيَامِهِمْ بِشَىْءٍ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ يَحْسِبُونَ أَنَّهُ لَهُمْ وَهُوَ عَلَيْهِمْ لاَ تُجَاوِزُ صَلاَتُهُمْ تَرَاقِيَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنَ الإِسْلاَمِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ " . لَوْ يَعْلَمُ الْجَيْشُ الَّذِينَ يُصِيبُونَهُمْ مَا قُضِيَ لَهُمْ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّهِمْ صلى الله عليه وسلم لاَتَّكَلُوا عَنِ الْعَمَلِ وَآيَةُ ذَلِكَ أَنَّ فِيهِمْ رَجُلاً لَهُ عَضُدٌ وَلَيْسَ لَهُ ذِرَاعٌ عَلَى رَأْسِ عَضُدِهِ مِثْلُ حَلَمَةِ الثَّدْىِ عَلَيْهِ شَعَرَاتٌ بِيضٌ فَتَذْهَبُونَ إِلَى مُعَاوِيَةَ وَأَهْلِ الشَّامِ وَتَتْرُكُونَ هَؤُلاَءِ يَخْلُفُونَكُمْ فِي ذَرَارِيِّكُمْ وَأَمْوَالِكُمْ وَاللَّهِ إِنِّي لأَرْجُو أَنْ يَكُونُوا هَؤُلاَءِ الْقَوْمَ فَإِنَّهُمْ قَدْ سَفَكُوا الدَّمَ الْحَرَامَ وَأَغَارُوا فِي سَرْحِ النَّاسِ فَسِيرُوا عَلَى اسْمِ اللَّهِ . قَالَ سَلَمَةُ بْنُ كُهَيْلٍ فَنَزَّلَنِي زَيْدُ بْنُ وَهْبٍ مَنْزِلاً حَتَّى قَالَ مَرَرْنَا عَلَى قَنْطَرَةٍ فَلَمَّا الْتَقَيْنَا وَعَلَى الْخَوَارِجِ يَوْمَئِذٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ الرَّاسِبِيُّ فَقَالَ لَهُمْ أَلْقُوا الرِّمَاحَ وَسُلُّوا سُيُوفَكُمْ مِنْ جُفُونِهَا فَإِنِّي أَخَافُ أَنْ يُنَاشِدُوكُمْ كَمَا نَاشَدُوكُمْ يَوْمَ حَرُورَاءَ . فَرَجَعُوا فَوَحَّشُوا بِرِمَاحِهِمْ وَسَلُّوا السُّيُوفَ وَشَجَرَهُمُ النَّاسُ بِرِمَاحِهِمْ - قَالَ - وَقُتِلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَمَا أُصِيبَ مِنَ النَّاسِ يَوْمَئِذٍ إِلاَّ رَجُلاَنِ فَقَالَ عَلِيٌّ رضى الله عنه الْتَمِسُوا فِيهِمُ الْمُخْدَجَ . فَالْتَمَسُوهُ فَلَمْ يَجِدُوهُ فَقَامَ عَلِيٌّ - رضى الله عنه - بِنَفْسِهِ حَتَّى أَتَى نَاسًا قَدْ قُتِلَ بَعْضُهُمْ عَلَى بَعْضٍ قَالَ أَخِّرُوهُمْ . فَوَجَدُوهُ مِمَّا يَلِي الأَرْضَ فَكَبَّرَ ثُمَّ قَالَ صَدَقَ اللَّهُ وَبَلَّغَ رَسُولُهُ - قَالَ - فَقَامَ إِلَيْهِ عَبِيدَةُ السَّلْمَانِيُّ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اللَّهَ الَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ لَسَمِعْتَ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِي وَاللَّهِ الَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ . حَتَّى اسْتَحْلَفَهُ ثَلاَثًا وَهُوَ يَحْلِفُ لَهُ .
Waxaa nooga warramay Cabdi bin Xumayd, waxaa nooga warramay Cabdirrazzaaq bin Hammaam, waxaa nooga warramay Cabdul-Malik bin Abii Sulaymaan, waxaa nooga warramay Salama bin Kuhayl, waxaana ii warramay Zayd bin Wahb Al-Juhanii inuu ka mid ahaa ciidankii la socday Cali (Alla ha ka raalli noqdee) ee u baxay la dagaallanka Khawaarijta. Cali (Alla ha ka raalli noqdee) wuxuu yiri:
"Dadow, waxaan maqlay Rasuulka Allaah ﷺ oo leh: 'Waxaa ummadayda ka soo bixi doona qoom akhrinaya Qur'aanka, balse akhriskiinnu ma gaaro akhriskooda, salaaddiinnuna ma gaarto salaaddooda, soonkiinnuna ma gaaro soomkooda. Waxay akhrinayaan Qur'aanka iyagoo u haysta inuu u yahay dan, balse wuxuu ku yahay caddayn iyaga ka dhan ah. Salaaddoodu ma dhaafto carjawda xabadka (tarquwahooda). Islaamka way ka dhex baxayaan sida fallaadhu uga dhex baxdo ugaarta.' Haddii ciidanka la kulmaya ay ogaan lahaayeen abaalmarinta weyn ee Nebigoodu ﷺ u ballanqaaday, waxay ku tiirsanaan lahaayeen falkan oo keliya oo ay ka tegi lahaayeen camallada kale. Calaamadoodu waa inuu ku jiro nin leh cudud balse aan lahayn gacanta hoose (sacabka), madaxa cududdiisana uu ku yaallo hilib u eg ibta naaska oo ay ku yaallaan timo cadcad. Idinkoo u socda Mucaawiya iyo reer Shaam ayaad ka tegaysaan iyagoo idinku khatar gelinaya carruurtiinna iyo xoolihiinna. Wallaahi, waxaan rajaynayaa inay yihiin qoomkan, maxaa yeelay waxay daadiyeen dhiig xaaraan ah, waxayna dhaceen xoolaha dadka. Sidaas darteed, ku baxa magaca Allaah." Salama bin Kuhayl wuxuu yiri: Zayd bin Wahb wuxuu i dejiyey meel kasta oo aan joogsannay ilaa aan ka gudubnay buundo. Markaan isku nimid, Khawaarijta waxaa hoggaaminayey Cabdullaahi bin Wahb Ar-Raasibii. Wuxuu ciidankiisa ku yiri: "Tuura warankiinna, seeftana kala baxa galka, waayo waxaan ka cabsi qabaa inay idiin baryootamaan sidii ay idiinku sameeyeen maalintii Xaruuraa." Way noqdeen, tuureen warmahoodii, seefahoodiina way la baxeen. Dadkii (ciidankii Cali) ayaa warmo ku weeraray, wayna isku dhinteen. Maalintaas dadka (ciidanka Cali) kama shahiidin laba nin mooyee. Cali (Alla ha ka raalli noqdee) wuxuu yiri: "Ka raadiya meydadkooda kii gacantiisu gaabnayd." Way raadiyeen balse way waayeen. Markaasaa Cali (Alla ha ka raalli noqdee) isagu istaagay oo tegey halkii meydadku isku dul yaalleen. Wuxuu yiri: "Hoos u raadiya." Markaasay ka heleen dhulka hoostiisa. Wuxuu yiri: "Allaahu Akbar," kadibna wuxuu yiri: "Allaah run buu sheegay, Rasuulkiisuna ﷺ wuu gaarsiiyey." Markaasaa waxaa u yimid Cabiida As-Salmaanii oo ku yiri: "Amiirul Mu'miniinow, wallaahi ma jiro ilaah aan Isaga ahayn, ma adigaa xadiiskan ka maqlay Rasuulka Allaah ﷺ?" Wuxuu yiri: "Haa, wallaahi ma jiro ilaah aan Isaga ahayn." Saddex jeer buu dhaariyey, isna wuu u dhaartay.
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Muuqaal cibaado leh kuma filna haddii Qur’aanku cambaareeyo falalka qofka.
Cali ibn Abii Daalib ayaa tan sheegay intii lagu jiray ololihii ka dhanka ahaa Khawaarijta. Saxaabadu waxay meydadka ka dhex garteen ninkii lahaa astaantii jir ahaaneed ee la tilmaamay, sidii uu Nabigu ﷺ sii sheegay.
Koox xilligii Cali ka hor timid talada, xoogna adeegsatay.
Cibaadadoodu ma laha aqbalid daacad ah, mana saameyso qalbigooda iyo dhaqankooda.
Waxay la mid yihiin fallaadho si degdeg ah bartilmaameedkooda uga gudbaya; tani waxay tilmaamaysaa ka leexasho daran oo jidka Islaamka ah.
Culimada hore, oo uu ka mid yahay an-Nawawi, waxay tani ka fahmeen in akhris badan iyo cibaado keliya aanay caddayn u ahayn daacadnimo ama faham sax ah. Qur’aanku qofka waa inuu ku hago adeecid iyo caddaalad; qofkii qoraallada si dusha sare ah ugu adeegsada inuu ku marmarsiiyoodo dulmi iyo xoog, wuxuu daliilka isaga laftiisa ku soo jeedinayaa. Xadiisku wuxuu cambaareynayaa kooxda xagjirka ah ee la tilmaamay, mana siinayo fasax in Muslimiin kale si fudud loogu tilmaamo Khawaarij ama gaalo. Culimadu waxay adkeeyeen in qiimaynta xaaladahaas ay u baahan tahay aqoon cad iyo masuuliyiin awood u leh.
- Ha ku qiimayn ku-dhaqanka diinta oo keliya cibaadooyinka muuqda; eeg sidoo kale caddaaladda, is-hoosaysiinta iyo dhaqanka.
- Qur’aanka aqoon ku akhri, una oggolow inuu saxo ficilladaada, halkii aad aayadaha ugu adeegsan lahayd xaqiijinta eexdaada.
- Ha ku tilmaamin dadka xagjir ama gaalo adigoo aan awood u lahayn; raadi aqoon lagu kalsoon yahay, kana hortag in eedaymahaasi kiciyaan rabshad.
Werintan saxiixa ahi sidoo kale waxay tilmaamaysaa cibaadadooda muuqata iyo ka leexashadooda hanuunka diinta.
Sahih Muslim · #2466 (Sahih)Waxay xaqiijinaysaa digniintii Nabiga ﷺ ee Khawaarijta, waxayna ka caawinaysaa in sifaynta werintan la fahmo.
Sahih Muslim · #2468 (Sahih)Werintan saxiixa ahi sidoo kale waxay xustaa in Cali aqoonsaday astaanta gaarka ah ee jirka.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.