Sahih Muslim, xadiiska 2951
Waxaa weriyey Jabir ibn Abdullah. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.
Waxaa weriyey Jabir ibn Abdullah
Sahih Muslim guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.
Riwaayadda
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، جَمِيعًا عَنْ حَاتِمٍ، - قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْمَدَنِيُّ، - عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ دَخَلْنَا عَلَى جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ فَسَأَلَ عَنِ الْقَوْمِ، حَتَّى انْتَهَى إِلَىَّ فَقُلْتُ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، . فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى رَأْسِي فَنَزَعَ زِرِّي الأَعْلَى ثُمَّ نَزَعَ زِرِّي الأَسْفَلَ ثُمَّ وَضَعَ كَفَّهُ بَيْنَ ثَدْيَىَّ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ غُلاَمٌ شَابٌّ فَقَالَ مَرْحَبًا بِكَ يَا ابْنَ أَخِي سَلْ عَمَّا شِئْتَ . فَسَأَلْتُهُ وَهُوَ أَعْمَى وَحَضَرَ وَقْتُ الصَّلاَةِ فَقَامَ فِي نِسَاجَةٍ مُلْتَحِفًا بِهَا كُلَّمَا وَضَعَهَا عَلَى مَنْكِبِهِ رَجَعَ طَرَفَاهَا إِلَيْهِ مِنْ صِغَرِهَا وَرِدَاؤُهُ إِلَى جَنْبِهِ عَلَى الْمِشْجَبِ فَصَلَّى بِنَا فَقُلْتُ أَخْبِرْنِي عَنْ حَجَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَقَالَ بِيَدِهِ فَعَقَدَ تِسْعًا فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَكَثَ تِسْعَ سِنِينَ لَمْ يَحُجَّ ثُمَّ أَذَّنَ فِي النَّاسِ فِي الْعَاشِرَةِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَاجٌّ فَقَدِمَ الْمَدِينَةَ بَشَرٌ كَثِيرٌ كُلُّهُمْ يَلْتَمِسُ أَنْ يَأْتَمَّ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَيَعْمَلَ مِثْلَ عَمَلِهِ فَخَرَجْنَا مَعَهُ حَتَّى أَتَيْنَا ذَا الْحُلَيْفَةِ فَوَلَدَتْ أَسْمَاءُ بِنْتُ عُمَيْسٍ مُحَمَّدَ بْنَ أَبِي بَكْرٍ فَأَرْسَلَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَيْفَ أَصْنَعُ قَالَ " اغْتَسِلِي وَاسْتَثْفِرِي بِثَوْبٍ وَأَحْرِمِي " . فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْجِدِ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ نَاقَتُهُ عَلَى الْبَيْدَاءِ نَظَرْتُ إِلَى مَدِّ بَصَرِي بَيْنَ يَدَيْهِ مِنْ رَاكِبٍ وَمَاشٍ وَعَنْ يَمِينِهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَعَنْ يَسَارِهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَمِنْ خَلْفِهِ مِثْلَ ذَلِكَ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَظْهُرِنَا وَعَلَيْهِ يَنْزِلُ الْقُرْآنُ وَهُوَ يَعْرِفُ تَأْوِيلَهُ وَمَا عَمِلَ بِهِ مِنْ شَىْءٍ عَمِلْنَا بِهِ فَأَهَلَّ بِالتَّوْحِيدِ " لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ " . وَأَهَلَّ النَّاسُ بِهَذَا الَّذِي يُهِلُّونَ بِهِ فَلَمْ يَرُدَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَيْهِمْ شَيْئًا مِنْهُ وَلَزِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَلْبِيَتَهُ قَالَ جَابِرٌ - رضى الله عنه - لَسْنَا نَنْوِي إِلاَّ الْحَجَّ لَسْنَا نَعْرِفُ الْعُمْرَةَ حَتَّى إِذَا أَتَيْنَا الْبَيْتَ مَعَهُ اسْتَلَمَ الرُّكْنَ فَرَمَلَ ثَلاَثًا وَمَشَى أَرْبَعًا ثُمَّ نَفَذَ إِلَى مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ - عَلَيْهِ السَّلاَمُ - فَقَرَأَ { وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى} فَجَعَلَ الْمَقَامَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْبَيْتِ فَكَانَ أَبِي يَقُولُ وَلاَ أَعْلَمُهُ ذَكَرَهُ إِلاَّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْرَأُ فِي الرَّكْعَتَيْنِ { قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ} وَ { قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ} ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الرُّكْنِ فَاسْتَلَمَهُ ثُمَّ خَرَجَ مِنَ الْبَابِ إِلَى الصَّفَا فَلَمَّا دَنَا مِنَ الصَّفَا قَرَأَ { إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِنْ شَعَائِرِ اللَّهِ} " أَبْدَأُ بِمَا بَدَأَ اللَّهُ بِهِ " . فَبَدَأَ بِالصَّفَا فَرَقِيَ عَلَيْهِ حَتَّى رَأَى الْبَيْتَ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَوَحَّدَ اللَّهَ وَكَبَّرَهُ وَقَالَ " لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كَلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الأَحْزَابَ وَحْدَهُ " . ثُمَّ دَعَا بَيْنَ ذَلِكَ قَالَ مِثْلَ هَذَا ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ نَزَلَ إِلَى الْمَرْوَةِ حَتَّى إِذَا انْصَبَّتْ قَدَمَاهُ فِي بَطْنِ الْوَادِي سَعَى حَتَّى إِذَا صَعِدَتَا مَشَى حَتَّى أَتَى الْمَرْوَةَ فَفَعَلَ عَلَى الْمَرْوَةِ كَمَا فَعَلَ عَلَى الصَّفَا حَتَّى إِذَا كَانَ آخِرُ طَوَافِهِ عَلَى الْمَرْوَةِ فَقَالَ " لَوْ أَنِّي اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ لَمْ أَسُقِ الْهَدْىَ وَجَعَلْتُهَا عُمْرَةً فَمَنْ كَانَ مِنْكُمْ لَيْسَ مَعَهُ هَدْىٌ فَلْيَحِلَّ وَلْيَجْعَلْهَا عُمْرَةً " . فَقَامَ سُرَاقَةُ بْنُ مَالِكِ بْنِ جُعْشُمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِعَامِنَا هَذَا أَمْ لأَبَدٍ فَشَبَّكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَصَابِعَهُ وَاحِدَةً فِي الأُخْرَى وَقَالَ " دَخَلَتِ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ - مَرَّتَيْنِ - لاَ بَلْ لأَبَدٍ أَبَدٍ " . وَقَدِمَ عَلِيٌّ مِنَ الْيَمَنِ بِبُدْنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَوَجَدَ فَاطِمَةَ - رضى الله عنها - مِمَّنْ حَلَّ وَلَبِسَتْ ثِيَابًا صَبِيغًا وَاكْتَحَلَتْ فَأَنْكَرَ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَتْ إِنَّ أَبِي أَمَرَنِي بِهَذَا . قَالَ فَكَانَ عَلِيٌّ يَقُولُ بِالْعِرَاقِ فَذَهَبْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مُحَرِّشًا عَلَى فَاطِمَةَ لِلَّذِي صَنَعَتْ مُسْتَفْتِيًا لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيمَا ذَكَرَتْ عَنْهُ فَأَخْبَرْتُهُ أَنِّي أَنْكَرْتُ ذَلِكَ عَلَيْهَا فَقَالَ " صَدَقَتْ صَدَقَتْ مَاذَا قُلْتَ حِينَ فَرَضْتَ الْحَجَّ " . قَالَ قُلْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُهِلُّ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُكَ . قَالَ " فَإِنَّ مَعِيَ الْهَدْىَ فَلاَ تَحِلُّ " . قَالَ فَكَانَ جَمَاعَةُ الْهَدْىِ الَّذِي قَدِمَ بِهِ عَلِيٌّ مِنَ الْيَمَنِ وَالَّذِي أَتَى بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مِائَةً - قَالَ - فَحَلَّ النَّاسُ كُلُّهُمْ وَقَصَّرُوا إِلاَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ كَانَ مَعَهُ هَدْىٌ فَلَمَّا كَانَ يَوْمُ التَّرْوِيَةِ تَوَجَّهُوا إِلَى مِنًى فَأَهَلُّوا بِالْحَجِّ وَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَصَلَّى بِهَا الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ وَالْفَجْرَ ثُمَّ مَكَثَ قَلِيلاً حَتَّى طَلَعَتِ الشَّمْسُ وَأَمَرَ بِقُبَّةٍ مِنْ شَعَرٍ تُضْرَبُ لَهُ بِنَمِرَةَ فَسَارَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ تَشُكُّ قُرَيْشٌ إِلاَّ أَنَّهُ وَاقِفٌ عِنْدَ الْمَشْعَرِ الْحَرَامِ كَمَا كَانَتْ قُرَيْشٌ تَصْنَعُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ فَأَجَازَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَتَى عَرَفَةَ فَوَجَدَ الْقُبَّةَ قَدْ ضُرِبَتْ لَهُ بِنَمِرَةَ فَنَزَلَ بِهَا حَتَّى إِذَا زَاغَتِ الشَّمْسُ أَمَرَ بِالْقَصْوَاءِ فَرُحِلَتْ لَهُ فَأَتَى بَطْنَ الْوَادِي فَخَطَبَ النَّاسَ وَقَالَ " إِنَّ دِمَاءَكُمْ وَأَمْوَالَكُمْ حَرَامٌ عَلَيْكُمْ كَحُرْمَةِ يَوْمِكُمْ هَذَا فِي شَهْرِكُمْ هَذَا فِي بَلَدِكُمْ هَذَا أَلاَ كُلُّ شَىْءٍ مِنْ أَمْرِ الْجَاهِلِيَّةِ تَحْتَ قَدَمَىَّ مَوْضُوعٌ وَدِمَاءُ الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعَةٌ وَإِنَّ أَوَّلَ دَمٍ أَضَعُ مِنْ دِمَائِنَا دَمُ ابْنِ رَبِيعَةَ بْنِ الْحَارِثِ كَانَ مُسْتَرْضِعًا فِي بَنِي سَعْدٍ فَقَتَلَتْهُ هُذَيْلٌ وَرِبَا الْجَاهِلِيَّةِ مَوْضُوعٌ وَأَوَّلُ رِبًا أَضَعُ رِبَانَا رِبَا عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَإِنَّهُ مَوْضُوعٌ كُلُّهُ فَاتَّقُوا اللَّهَ فِي النِّسَاءِ فَإِنَّكُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانِ اللَّهِ وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِكَلِمَةِ اللَّهِ وَلَكُمْ عَلَيْهِنَّ أَنْ لاَ يُوطِئْنَ فُرُشَكُمْ أَحَدًا تَكْرَهُونَهُ . فَإِنْ فَعَلْنَ ذَلِكَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَيْرَ مُبَرِّحٍ وَلَهُنَّ عَلَيْكُمْ رِزْقُهُنَّ وَكِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَقَدْ تَرَكْتُ فِيكُمْ مَا لَنْ تَضِلُّوا بَعْدَهُ إِنِ اعْتَصَمْتُمْ بِهِ كِتَابَ اللَّهِ . وَأَنْتُمْ تُسْأَلُونَ عَنِّي فَمَا أَنْتُمْ قَائِلُونَ " . قَالُوا نَشْهَدُ أَنَّكَ قَدْ بَلَّغْتَ وَأَدَّيْتَ وَنَصَحْتَ . فَقَالَ بِإِصْبَعِهِ السَّبَّابَةِ يَرْفَعُهَا إِلَى السَّمَاءِ وَيَنْكُتُهَا إِلَى النَّاسِ " اللَّهُمَّ اشْهَدِ اللَّهُمَّ اشْهَدْ " . ثَلاَثَ مَرَّاتٍ ثُمَّ أَذَّنَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الظُّهْرَ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى الْعَصْرَ وَلَمْ يُصَلِّ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَتَى الْمَوْقِفَ فَجَعَلَ بَطْنَ نَاقَتِهِ الْقَصْوَاءِ إِلَى الصَّخَرَاتِ وَجَعَلَ حَبْلَ الْمُشَاةِ بَيْنَ يَدَيْهِ وَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى غَرَبَتِ الشَّمْسُ وَذَهَبَتِ الصُّفْرَةُ قَلِيلاً حَتَّى غَابَ الْقُرْصُ وَأَرْدَفَ أُسَامَةَ خَلْفَهُ وَدَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ شَنَقَ لِلْقَصْوَاءِ الزِّمَامَ حَتَّى إِنَّ رَأْسَهَا لَيُصِيبُ مَوْرِكَ رَحْلِهِ وَيَقُولُ بِيَدِهِ الْيُمْنَى " أَيُّهَا النَّاسُ السَّكِينَةَ السَّكِينَةَ " . كُلَّمَا أَتَى حَبْلاً مِنَ الْحِبَالِ أَرْخَى لَهَا قَلِيلاً حَتَّى تَصْعَدَ حَتَّى أَتَى الْمُزْدَلِفَةَ فَصَلَّى بِهَا الْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ بِأَذَانٍ وَاحِدٍ وَإِقَامَتَيْنِ وَلَمْ يُسَبِّحْ بَيْنَهُمَا شَيْئًا ثُمَّ اضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى طَلَعَ الْفَجْرُ وَصَلَّى الْفَجْرَ - حِينَ تَبَيَّنَ لَهُ الصُّبْحُ - بِأَذَانٍ وَإِقَامَةٍ ثُمَّ رَكِبَ الْقَصْوَاءَ حَتَّى أَتَى الْمَشْعَرَ الْحَرَامَ فَاسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَدَعَاهُ وَكَبَّرَهُ وَهَلَّلَهُ وَوَحَّدَهُ فَلَمْ يَزَلْ وَاقِفًا حَتَّى أَسْفَرَ جِدًّا فَدَفَعَ قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَأَرْدَفَ الْفَضْلَ بْنَ عَبَّاسٍ وَكَانَ رَجُلاً حَسَنَ الشَّعْرِ أَبْيَضَ وَسِيمًا فَلَمَّا دَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّتْ بِهِ ظُعُنٌ يَجْرِينَ فَطَفِقَ الْفَضْلُ يَنْظُرُ إِلَيْهِنَّ فَوَضَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ عَلَى وَجْهِ الْفَضْلِ فَحَوَّلَ الْفَضْلُ وَجْهَهُ إِلَى الشِّقِّ الآخَرِ يَنْظُرُ فَحَوَّلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ مِنَ الشِّقِّ الآخَرِ عَلَى وَجْهِ الْفَضْلِ يَصْرِفُ وَجْهَهُ مِنَ الشِّقِّ الآخَرِ يَنْظُرُ حَتَّى أَتَى بَطْنَ مُحَسِّرٍ فَحَرَّكَ قَلِيلاً ثُمَّ سَلَكَ الطَّرِيقَ الْوُسْطَى الَّتِي تَخْرُجُ عَلَى الْجَمْرَةِ الْكُبْرَى حَتَّى أَتَى الْجَمْرَةَ الَّتِي عِنْدَ الشَّجَرَةِ فَرَمَاهَا بِسَبْعِ حَصَيَاتٍ يُكَبِّرُ مَعَ كُلِّ حَصَاةٍ مِنْهَا مِثْلِ حَصَى الْخَذْفِ رَمَى مِنْ بَطْنِ الْوَادِي ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَى الْمَنْحَرِ فَنَحَرَ ثَلاَثًا وَسِتِّينَ بِيَدِهِ ثُمَّ أَعْطَى عَلِيًّا فَنَحَرَ مَا غَبَرَ وَأَشْرَكَهُ فِي هَدْيِهِ ثُمَّ أَمَرَ مِنْ كُلِّ بَدَنَةٍ بِبَضْعَةٍ فَجُعِلَتْ فِي قِدْرٍ فَطُبِخَتْ فَأَكَلاَ مِنْ لَحْمِهَا وَشَرِبَا مِنْ مَرَقِهَا ثُمَّ رَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَفَاضَ إِلَى الْبَيْتِ فَصَلَّى بِمَكَّةَ الظُّهْرَ فَأَتَى بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ يَسْقُونَ عَلَى زَمْزَمَ فَقَالَ " انْزِعُوا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَلَوْلاَ أَنْ يَغْلِبَكُمُ النَّاسُ عَلَى سِقَايَتِكُمْ لَنَزَعْتُ مَعَكُمْ " . فَنَاوَلُوهُ دَلْوًا فَشَرِبَ مِنْهُ .
Waxaa nooga warramay Abu Bakr bin Abi Shaybah iyo Isxaaq bin Ibraahiim, labaduba waxay ka weriyeen Xaatim — Abu Bakr wuxuu yiri: Waxaa nooga warramay Xaatim bin Ismaaciil Al-Madani — oo ka weriyey Jacfar bin Muxammad, oo ka weriyey aabihiis, kaasoo yiri: Waxaan u galnay Jaabir bin Cabdullaahi, wuxuuna bilaabay inuu dadka wareysto ilaa uu aniga i soo gaaray. Waxaan iri: Anigu waxaan ahay Muxammad bin Cali bin Xuseyn. Markaasuu gacantiisa madaxayga saaray, furay badhanka sare ee shaadhkayga, kadibna badhanka hoose, dabadeedna calaacaddiisa dhex dhigay labadayda naas dhexdooda, xilligaasna waxaan ahaa wiil yar. Wuxuu yiri: 'Soo dhowow, ina adeer. Waxaad doonto weydii.' Waan weydiiyey isagoo indhoole ah, markaasaa salaaddii la gaaray. Wuxuu istaagay isagoo ku daboolan maro weyn; markasta oo uu garbihiisa saarana way ka dhici jirtay gaabni darteed, maradiisii kalena waxay taalay meel u dhow. Wuxuu noo tukiyey salaaddii. Waxaan ku iri: 'Iiga warran Xajkii Rasuulka Allah ﷺ.' Gacantiisa ayuu sagaal ku tilmaamay, wuxuuna yiri: 'Rasuulka Allah ﷺ wuxuu Madiina joogay sagaal sano isagoon Xaj gudan, kadibna sannadkii tobnaad buu dadka ku dhawaaqay in Rasuulka Allah ﷺ Xaj gudanayo.' Dad badan baa Madiina yimid, dhammaantoonna waxay rabeen inay Rasuulka Allah ﷺ raacaan oo ficilkiisa oo kale sameeyaan. Waannu la baxnay ilaa aan Dhu'l-Xulayfa nimid. Asmaa' bint Cumays waxay dhashay Muxammad bin Abi Bakr. Waxay fariin u dirtay Rasuulka Allah ﷺ iyadoo leh: 'Maxaan sameeyaa?' Wuxuu yiri: 'Qubeys, xubintaada taranka maro ku dabool, oo ixraam xiro.' Rasuulka Allah ﷺ masjidkuu ku tukaday, kadibna wuxuu fuulay Al-Qaswa'. Markii geelu ku toosnaaday Baydaa', waxaan eegay inta araggaygu gaarayo hortiisa, midigtiisa, bidixdiisa iyo gadaashiisaba — waxaa ka buuxay rakuub iyo lugeeye. Rasuulka Allah ﷺ dhexdayada buu joogay, Qur'aankuna isaguu ku degayey, isagaana macnihiisa yaqaannay. Wuxuu sameeyey annaguna waannu samaynnay. Wuxuu ku dhawaaqay Towxiidka: 'Labbayk Allaahumma Labbayk, Labbayk laa shariika laka Labbayk. Innal-xamda wan-ni'mata laka wal-mulk, laa shariika lak.' Dadkuna sidaas bay ku talbiyeeyeen, Rasuulkuna ﷺ waxba kama celin, laakiin wuxuu ku adkaystay talbiyadiisii. Jaabir (Allah ha ka raalli noqdee) wuxuu yiri: Xaj mooyee wax kale ma niyaysanayn, Cumrana xilligaas ma aannu aqoon. Markaan Guriga (Kacbada) la nimid, wuxuu taabtay Rukunka (Xajar Al-Aswad), saddex jeer buu orday (Raml), afar jeerna wuu lugeeyey. Kadib wuxuu tegey Maqaam Ibraahiim (nabadgelyo korkiisa ha ahaatee) wuxuuna akhriyey: {Maqaamka Ibraahiim ka yeesha meel lagu tukado}. Maqaamka wuxuu dhex dhigay isaga iyo Guriga. Aabbahay wuxuu yiri — mana ogi inuu xusay mooyee inay Nabiga ﷺ ka timid — inuu labada rakco ku akhrin jiray {Qul Huwallaahu Axad} iyo {Qul Yaa Ayyuhal-Kaafiruun}. Kadib wuxuu ku laabtay Rukunka oo taabtay, dabadeedna albaabka ka baxay oo Safa tegey. Markuu Safa u dhowaaday wuxuu akhriyey: {Safa iyo Marwa waxay ka mid yihiin calaamadaha Allah}, wuxuuna yiri: 'Waxaan ka bilaabayaa wuxuu Allah ka bilaabay.' Safa buu koray ilaa uu Guriga arkay, Qibladaan u jeestay, Allah buu mideeyey oo weyneeyey, wuxuuna yiri: 'Laa ilaaha illallaahu waxdahu laa shariika lah, lahul-mulku wa lahul-xamdu wa huwa 'alaa kulli shay'in qadiir. Laa ilaaha illallaahu waxdah, anjaza wa'dah, wa nasara 'abdah, wa hazamal-axzaaba waxdah.' Intaas kadib duco buu sameeyey, saddex jeerna wuu ku celiyey. Kadib wuxuu u degay Marwa, markii cagihiisu hoose u degeenna wuu orday, markuu kor u baxayna wuu lugeeyey ilaa uu Marwa gaaray. Marwana wuxuu ku sameeyey wuxuu Safa ku sameeyey oo kale. Markii ugu dambaysay ee Marwa wuxuu yiri: 'Haddaan ogaan lahaa waxaan dambe ogaaday, xayawaanka qurbanka ma wateen, Cumrana waan ka dhigan lahaa. Haddaba, kiinna aan xayawaan qurbaan wadan ha xalaashado (ixraamka ha ka baxo) oo Cumro ha ka dhigto.' Suuraaqah bin Maalik bin Jucshum baa kacay oo yiri: 'Rasuulka Allow, sanadkan mise weligeed?' Rasuulka Allah ﷺ farahiisuu isku dhex geliyey wuxuuna yiri: 'Cumradu Xaj bay gashay' (laba jeer), 'Maya, ee weligeed weligeed.' Cali baa Yaman ka yimid isagoo wada neefafka qurbanka Nabiga ﷺ, wuxuuna ka helay Faadumo (Allah ha ka raalli noqdee) oo ka mid ah kuwii xalaashaday, dhar midab leh xiratay, iskuna kuhlshay. Wuu ka diiday, iyaduna waxay tiri: 'Aabbahay baa i amray.' Cali wuxuu oran jiray Ciraaq: Waxaan u tegey Rasuulka Allah ﷺ anigoo ka caraysan Faadumo waxay samaysay, fatwana ka weydiinaya. Waxaan u sheegay inaan ka diiday, wuxuuna yiri: 'Way run sheegtay, way run sheegtay. Maxaad tiri markaad Xajka niyaysatay?' Waxaan iri: 'Allaahumma inni uhilla bimaa ahalla bihi rasuuluk.' Wuxuu yiri: 'Xayawaan qurbaan baan wataa, ha xalaashan.' Jaabir wuxuu yiri: Tirada guud ee neefafka qurbanka ee Cali Yaman ka keenay iyo kuwa Nabiga ﷺ waxay ahaayeen boqol. Dadkii oo dhan way xalaasheen oo timaha way gaabiyeen, Nabiga ﷺ iyo kuwa xayawaan qurbaan watay mooyee. Markii maalinta Tarwiya la gaaray, Mina bay aadeen oo Xajka ixraamteen. Rasuulka Allah ﷺ wuu fuulay oo wuxuu tukiyey Duhur, Casir, Maqrib, Cishe iyo Subax. Wuxuu sugay ilaa qorraxdu soo baxdo, wuxuuna amray in teendho loo taago Namira. Rasuulka Allah ﷺ wuu socday, Qurayshna shaki kuma jirin inuu Mashcar Al-Xaraam istaagi doono sidii Jaahiliyada. Laakiin Rasuulka Allah ﷺ wuu dhaafay ilaa uu Carafaat yimid, halkaasoo teendho loogu taagay Namira. Wuu degay ilaa qorraxdu dhaaftay bartamaha, wuxuuna amray in Al-Qaswa' loo diyaariyo. Wuxuu tegey hoosta togga, dadkana khudbad buu u jeediyey: 'Dhiiggiinna iyo xoolihiinnuba waa xaaraan (la idinku xadgudbo) sida xurmada maalintan, bishan iyo dhulkan oo kale. Ogaada! Wax kasta oo Jaahiliyada ka mid ah cagahayga hoostooda way yaallaan (waa la baabi'iyey). Dhiiggii Jaahiliyadana waa la baabi'iyey, kii ugu horreeyey ee aan baabi'inayana waa dhiiggii ina Rabiicah bin Al-Xaarith, oo Banu Sacad lagu nuujiyey oo Hudhayl dishay. Ribadii Jaahiliyadana waa la baabi'iyey, tii ugu horraysay ee aan baabi'inayana waa ribada Cabbaas bin Cabdul-Muddalib, dhammaanteed waa la baabi'iyey. Allah ka cabsada xagga dumarka, waayo, ammaanada Allah baad ku qaadataan, erayga Allah baana xalaal idiinka dhigay inaad u tagtaan. Xaq baad ku leedihiin inaanay cid aad neceb tihiin firaashkiinna jiifsiin. Hadday sameeyaanna, garaaca aan xanuun badnayn. Iyaguna xaq bay idinku leeyihiin risiq iyo dhar si wanaagsan. Waxaan idinkaga tegay wax aanad lumin doonin haddaad ku dhegtaan: Kitaabka Allah. Aniga wax baa laydinka weydiin doonaa, maxaad odhan doontaan?' Waxay yiraahdeen: 'Waan markhaati kacaynaa inaad gaarsiisay, gudatay oo nasiixaysay.' Farqiisa (suulka) buu samada u taagay, dadkana ku fiiqay: 'Allaahumma ishhad, Allaahumma ishhad' (saddex jeer). Kadib adhan baa la yiri, iqaamana, Duhur buu tukaday. Iqaamo kale, Casir buu tukaday, salaad kale dhexdooda ma tukan. Rasuulka Allah ﷺ wuu fuulay ilaa uu meeshii joogsiga yimid, Al-Qaswa' caloosheedana dhagaxyada u jeediyey, jidkii lugayntana hortiisa mariyey, Qibladaan u jeestay. Wuu taagnaa ilaa qorraxdu dhacdo, iftiinka jaallaha ahna yara tago. Usaama buu gadaashiisa fadhiisiyey, xarigga Al-Qaswa' buu adkeeyey ilaa madaxeedu raacadda taabto, gacanta midigna dadka ku leeyahay: 'Dadkow, deganaan, deganaan!' Markasta oo buur yari timaadana wuu u debcin jiray ilaa ay korto, sidaasna Muzdalifa ku yimid. Maqrib iyo Cishe halkaas buu ku tukaday hal adhan iyo laba iqaamo, sunnana dhexdooda ma tukan. Rasuulka Allah ﷺ wuu jiifsaday ilaa subaxdii, Subaxdana wuu tukaday markii waagu caddaaday. Al-Qaswa' buu fuulay ilaa Mashcar Al-Xaraam, Qibladaan u jeestay, duceeyey, weyneeyey oo mideeyey ilaa aad u caddaatay. Qorraxda ka hor buu dhaqaaqay, Fadl bin Cabbaasna gadaashiisa fadhiisiyey — nin qurux badan, cad, timo qurux badan leh. Markuu Rasuulka Allah ﷺ socday, dumar baa dhinac maray, Fadlna wuu eegay. Rasuulka Allah ﷺ gacantiisa wejiga Fadl buu saaray, Fadlna wejiga wuu jeediyey, Rasuulkuna gacanta dhinaca kale buu u wareejiyey, sidaasna ku sii waday ilaa Batn Muxassar. Xoogaa buu kaxeeyey, jidka dhexe oo Jamrah Al-Kubra ku baxa maray, Jamrah geedka u dhowna tegey. Toddoba dhagax yar buu ku tuuray, mid kastana Takbiir la socday, togga hoostiisa. Kadib meeshii qurbanka tegey, 63 neef gacantiisa ku qalay. Intii hartay Cali buu siiyey, qurbankiisana wuu la wadaagay. Wuxuu amray in neef kasta hilib laga gooyo, la kariyo, labadooduna hilibka ka cuneen, maraqana ka cabeen. Rasuulka Allah ﷺ wuu fuulay, Kacbada Tawaafay, Makka Duhur ku tukaday, Banu Cabdul-Muddalib oo Zamzam waraabinaya tegey, wuxuuna yiri: 'Waraabiya, Banu Cabdul-Muddalib! Haddaanay dadku idinka qaadin lahayn xuquuqdan waraabinta, waan idinla waraabin lahaa.' Haan bay u dhiibeen, wuuna ka cabay.
Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.
Jabir wuxuu ka warramayaa xajkii Nebiga ﷺ iyo khudbaddii sagootinta.
Werintu waxay ka warramaysaa Xajkii Sagootinta ee Nebiga ﷺ, waxayna sheegaysaa inuu Madiina kaga dhawaaqay sannadkii tobnaad inuu xajka gudan doono. Maalintii Carafo wuxuu dadkii joogay kala hadlay arrimo ay ka mid yihiin karaamada nafta iyo maalka, baabi’inta ribada iyo in dumarka si wanaagsan loola dhaqmo.
Xaaladda cibaadada ee qofka xajka ama cumrada gudanaya galo, taas oo uu kaga reebnaado falal gaar ah.
Ducada uu xaajigu kaga jawaabo yeerista Alle: “Labbaayk Allaahumma labbaayk.”
Socodka toddobada jeer ah ee u dhexeeya Safa iyo Marwa inta lagu jiro xajka ama cumrada.
Culimadu waxay warbixinta faahfaahsan ee Jaabir u adeegsadaan il muhiim ah oo ku saabsan kala horraynta iyo gudashada xajka. Waxay ka warramaysaa talbiyada, dawaafka, sacyiga, joogitaanka Carafo iyo Muzdalifa, iyo tuurista dhagaxyada yaryar. Fuqahadu, iyagoo warbixintan iyo daliillo kale ku salaynaya, waxay ka doodaan falalka waajibka ah, kuwa la jecel yahay iyo kuwa bannaan; faahfaahintuna way ku kala duwan tahay madhhabyada. Khudbaddii sagootintu waxay adkaynaysaa ilaalinta nafta iyo maalka, baabi’inta ribada, iyo muhiimadda xuquuqda iyo waajibaadka guurka.
- Ka baro kala horraynta iyo xeerarka xajka ilo lagu kalsoonaan karo ka hor intaadan safarka gelin.
- Ilaali nafta, maalka iyo xuquuqda dadka kale; u arag arrimahaas kuwo muqaddas ah oo aan la xadgudbi karin.
- Hanuunka Nebiga ﷺ raac adigoo deggan oo feejigan, dadka kalena u baneeya meel marka la gudanayo cibaadooyinka ciriiriga ah.
Werintan oo ka mid ah warbixinta Jaabir waxay sharraxaysaa qaybo ka mid ah xajkii Nebiga ﷺ, waxayna dhammaystiraysaa sheekada faahfaahsan.
Sahih Muslim · #2952 (Sahih)Werintani waxay ka warramaysaa dhacdooyin xigay oo ku jira sharaxaadda Jaabir ee Xajkii Sagootinta.
Sahih Muslim · #2953 (Sahih)Werintan Saxiixa ahina waxay Jaabir ka soo tebinaysaa xog ku saabsan hanuunkii Nebiga ﷺ ee xajka.
Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada
Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.