Kitaabka Jihaadka iyo Duullaannada · Sahih Muslim

Sahih Muslim, xadiiska 4577

Waxaa weriyey Umar ibn al-Khattab. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.

Sahih (lagu kalsoon yahay)Buugga: Kitaabka Jihaadka iyo Duullaannada
صحيح مسلم
Yaa weriyey?

Waxaa weriyey Umar ibn al-Khattab

Sahih (lagu kalsoon yahay)

Sahih Muslim guud ahaan waxaa loo tixgeliyaa mid lagu kalsoonaan karo.

Riwaayadda

Qoraalka Carabiga

وَحَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَسْمَاءَ الضُّبَعِيُّ، حَدَّثَنَا جُوَيْرِيَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَنَّ مَالِكَ بْنَ أَوْسٍ، حَدَّثَهُ قَالَ أَرْسَلَ إِلَىَّ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ فَجِئْتُهُ حِينَ تَعَالَى النَّهَارُ - قَالَ - فَوَجَدْتُهُ فِي بَيْتِهِ جَالِسًا عَلَى سَرِيرٍ مُفْضِيًا إِلَى رِمَالِهِ مُتَّكِئًا عَلَى وِسَادَةٍ مِنْ أَدَمٍ ‏.‏ فَقَالَ لِي يَا مَالُ إِنَّهُ قَدْ دَفَّ أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْ قَوْمِكَ وَقَدْ أَمَرْتُ فِيهِمْ بِرَضْخٍ فَخُذْهُ فَاقْسِمْهُ بَيْنَهُمْ - قَالَ - قُلْتُ لَوْ أَمَرْتَ بِهَذَا غَيْرِي قَالَ خُذْهُ يَا مَالُ ‏.‏ قَالَ فَجَاءَ يَرْفَا فَقَالَ هَلْ لَكَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ فِي عُثْمَانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدٍ فَقَالَ عُمَرُ نَعَمْ ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا ثُمَّ جَاءَ ‏.‏ فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عَبَّاسٍ وَعَلِيٍّ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ فَأَذِنَ لَهُمَا فَقَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا الْكَاذِبِ الآثِمِ الْغَادِرِ الْخَائِنِ ‏.‏ فَقَالَ الْقَوْمُ أَجَلْ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ فَاقْضِ بَيْنَهُمْ وَأَرِحْهُمْ ‏.‏ فَقَالَ مَالِكُ بْنُ أَوْسٍ يُخَيَّلُ إِلَىَّ أَنَّهُمْ قَدْ كَانُوا قَدَّمُوهُمْ لِذَلِكَ - فَقَالَ عُمَرُ اتَّئِدَا أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى الْعَبَّاسِ وَعَلِيٍّ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ أَتَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَاهُ صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالاَ نَعَمْ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ إِنَّ اللَّهَ جَلَّ وَعَزَّ كَانَ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم بِخَاصَّةٍ لَمْ يُخَصِّصْ بِهَا أَحَدًا غَيْرَهُ قَالَ ‏{‏ مَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَهْلِ الْقُرَى فَلِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ‏}‏ مَا أَدْرِي هَلْ قَرَأَ الآيَةَ الَّتِي قَبْلَهَا أَمْ لاَ ‏.‏ قَالَ فَقَسَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَكُمْ أَمْوَالَ بَنِي النَّضِيرِ فَوَاللَّهِ مَا اسْتَأْثَرَ عَلَيْكُمْ وَلاَ أَخَذَهَا دُونَكُمْ حَتَّى بَقِيَ هَذَا الْمَالُ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْخُذُ مِنْهُ نَفَقَةَ سَنَةٍ ثُمَّ يَجْعَلُ مَا بَقِيَ أُسْوَةَ الْمَالِ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ أَتَعْلَمُونَ ذَلِكَ قَالُوا نَعَمْ ‏.‏ ثُمَّ نَشَدَ عَبَّاسًا وَعَلِيًّا بِمِثْلِ مَا نَشَدَ بِهِ الْقَوْمَ أَتَعْلَمَانِ ذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ فَلَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجِئْتُمَا تَطْلُبُ مِيرَاثَكَ مِنَ ابْنِ أَخِيكَ وَيَطْلُبُ هَذَا مِيرَاثَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏ فَرَأَيْتُمَاهُ كَاذِبًا آثِمًا غَادِرًا خَائِنًا وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُ لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ ثُمَّ تُوُفِّيَ أَبُو بَكْرٍ وَأَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَوَلِيُّ أَبِي بَكْرٍ فَرَأَيْتُمَانِي كَاذِبًا آثِمًا غَادِرًا خَائِنًا وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنِّي لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ فَوَلِيتُهَا ثُمَّ جِئْتَنِي أَنْتَ وَهَذَا وَأَنْتُمَا جَمِيعٌ وَأَمْرُكُمَا وَاحِدٌ فَقُلْتُمَا ادْفَعْهَا إِلَيْنَا فَقُلْتُ إِنْ شِئْتُمْ دَفَعْتُهَا إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ أَنْ تَعْمَلاَ فِيهَا بِالَّذِي كَانَ يَعْمَلُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخَذْتُمَاهَا بِذَلِكَ قَالَ أَكَذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ جِئْتُمَانِي لأَقْضِيَ بَيْنَكُمَا وَلاَ وَاللَّهِ لاَ أَقْضِي بَيْنَكُمَا بِغَيْرِ ذَلِكَ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهَا فَرُدَّاهَا إِلَىَّ ‏.‏

Tarjumaad

Waxaa ii warramay Cabdullaahi bin Muxammad bin Asmaa' ad-Dubaciy, waxaa noo warramay Juwayriyah, kaasi oo ka weriyey Maalik, isna ka weriyey az-Zuhriy, in Maalik bin Aws u warramay oo yiri: Cumar bin al-Khadhaab ayaa ii soo diray, markaas baan u imid markii qorraxdu kor u baxday. Wuxuu yiri: Waxaan ka helay gurigiisa oo ku fadhiya sariir aan gogol lahayn, barkin maqaar ahna ku tiirsan. Markaas buu igu yiri:

"Maalikoow, dad reerkiinna ka mid ah ayaa soo degdegay (oo caawimaad dalbaday), waxaanan u amray lacag yar ee qaado oo ku qaybi dhexdooda." Wuxuu yiri: Waxaan iri: "Haddaad qof kale amri lahayd!" Wuxuu yiri: "Qaado, Maalikoow." Wuxuu yiri: Markaas baa Yarfah yimid oo yiri: "Amiirul-Mu'miniinoow, maxaad ka leedahay Cusmaan, Cabdiraxmaan bin Cowf, az-Zubayr iyo Sacad (oo kuu yimid)?" Cumar wuxuu yiri: "Haa," markaas buu u oggolaaday inay soo galaan. Kadibna wuu soo noqday oo yiri: "Ma kuu soo geliyaan Cabbaas iyo Cali?" Wuxuu yiri: "Haa," markaas buu u oggolaaday. Cabbaas baa yiri: "Amiirul-Mu'miniinoow, aniga iyo beenaalahan dembiga badan, khiyaanada badan, gaarka ah xukun noo kala saar." Dadkii joogayna waxay yiraahdeen: "Haa, Amiirul-Mu'miniinoow, xukun oo u naxariiso." Maalik bin Aws wuxuu yiri: Waxaan moodayay inay horay usoo direen labadan nin (Cali iyo Cabbaas) arrintan darteed. Cumar wuxuu yiri: "Suga oo dulqaata. Waxaan idinku dhaariyey Allah oo samada iyo dhulku ku taagan yihiin idankiisa, miyeydaan ogayn in Rasuulka Allah ﷺ yiri: 'Dhaxal nalama yeesho, waxaan ka tagno waa sadaqo'?" Waxay yiraahdeen: "Haa." Kadibna wuxuu u jeestay Cabbaas iyo Cali oo yiri: "Waxaan idinku dhaariyey Allah oo samada iyo dhulku ku taagan yihiin idankiisa, miyeydaan ogayn in Rasuulka Allah ﷺ yiri: 'Dhaxal nalama yeesho, waxaan ka tagnay waa sadaqo'?" Labadooduna waxay yiraahdeen: "Haa." Cumar wuxuu yiri: "Allah, Kor ahaaye oo Waynaade, wuxuu Rasuulkiisa ﷺ siiyey gaar-nimo aanu cid kale siinin." Wuxuu akhriyey aayadda: "{Wixii Allah uu Rasuulkiisa ka soo celiyey dadka tuulooyinka, waxay u sugnaadeen Allah iyo Rasuulka}." Ma garanayo inuu aayadda ka horraysana akhriyey iyo in kale. Wuxuu yiri: Rasuulka Allah ﷺ wuxuu idin dhexdiina ku qaybiyey hantidii Banii Nadiir. Wallaahi, iskuma uu koobin idinka hortood, mana qaadan isagoon idin siinin ilaa hantidan laga haray. Rasuulka Allah ﷺ wuxuu ka qaadan jiray kharaashka sanadka, wixii soo harana wuxuu gelin jiray Baytul-Maalka. Kadibna wuxuu yiri: "Waxaan idinku dhaariyey Allah oo samada iyo dhulku ku taagan yihiin idankiisa, ma taas baad ogtihiin?" Waxay yiraahdeen: "Haa." Kadibna wuxuu dhaariyey Cabbaas iyo Cali siduu dadka u dhaariyey oo kale, wuxuuna yiri: "Ma taas baad ogtihiin?" Labadooduna waxay yiraahdeen: "Haa." Wuxuu yiri: Markii Rasuulka Allah ﷺ geeriyooday, Abu Bakar wuxuu yiri: "Anigu waxaan ahay waliga Rasuulka Allah ﷺ." Markaas baad timaadeen adigoo doonaya dhaxalka wiilka walaalkaa, kan kalena (Cali) wuxuu doonayay dhaxalka xaaskiisa ee aabaheed. Abu Bakar wuxuu yiri: Rasuulka Allah ﷺ wuxuu yiri: 'Dhaxal nalama yeesho, waxaan ka tagno waa sadaqo.' Markaas baad u aragteen inuu yahay beenaale, dembiile, khiyaanoole iyo gaar-qaate. Allahse waa og yahay inuu ahaa run-sheeg, wanaag-fale, hanuunsane iyo xaqa raace. Kadibna Abu Bakar wuu geeriyooday, aniguna waxaan noqday waliga Rasuulka Allah ﷺ iyo waliga Abu Bakar. Markaas baad ii aragteen inaan ahay beenaale, dembiile, khiyaanoole iyo gaar-qaate. Allahse waa og yahay inaan ahay run-sheeg, wanaag-fale, hanuunsane iyo xaqa raace. Waan maamulay hantidaas. Kadibna adiga iyo kan kale (Cali) baad ii timaadeen, labadiinnuba waad wada socoteen oo amarkiinnu waa mid. Waxaad tiri: 'Noogu dhiib.' Waxaan iri: 'Haddaad doontaan waan idiin dhiibayaa, laakiin shardi waxaa ah inaad Allah ballan kaga qaaddaan inaad ugu shaqaysaan siduu Rasuulka Allah ﷺ ugu shaqayn jiray.' Sidaas baad ku qaadateen." Wuxuu yiri: "Saas ma ahayd?" Labadooduna waxay yiraahdeen: "Haa." Wuxuu yiri: "Kadibna waxaad ii timaadeen inaan idin xukumo. Maya, Wallaahi, idinma xukumayo wax aan tan ahayn ilaa Saacaddu (Qiyaamaha) ka istaagto. Haddaad kari weydaanna, ii soo celiya."

Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.

Fariinta Muhiimka ah

Dhaxalka Nabiga ﷺ wuxuu ku sii ahaanayaa mid sadaqo loogu talagalay.

Asalka iyo sababta

Cumar ibn al-Khattaab ayaa xalliyey khilaaf u dhexeeyey Cali iyo Cabbaas oo ku saabsanaa maamulka hantidii uu Nabiga ﷺ ka tegay. Wuxuu dadkii joogay xusuusiyey hadalka sheegaya in dhaxalka nebiyada loo maamulo sadaqo ahaan.

Erayada adag oo la sharxay
sadaqah

Sadaqo ama hanti loo qoondeeyo danta guud.

Banu Nadiir

Koox reer Madiina ah oo hantidoodu gacanta ugu gashay bulshada Muslimka markii ay ka tageen.

fay’

Hanti ku soo gasha bulshada Muslimka dagaal la’aan.

Waxa culimadu ka fahmeen

Culimada hore waxay werintan ka fahmeen in Nabiga ﷺ aanu ka tegin dhaxal shakhsi ah: hantidii uu ka tegay waxaa loo maamulay sadaqo ahaan, kharashkiisii nololeed ee sannadlaha ahna waa laga bixin karay. Afarta madhab ee Sunnigu waxay aqoonsan yihiin xeerkan gaarka ah ee nebiyada. Cumar wuxuu sidoo kale adkeeyey in maamulku ku xirnaado hab-dhaqankii Nabiga ﷺ, maamulayaashuna ay xisaab ka bixiyaan hantida danta guud loo qoondeeyey.

Casharrada maanta
  1. Hantida guud ama sadaqada ah u maamul si waafaqsan ujeeddadii loo qoondeeyey, kana xisaab bixi.
  2. Khilaafaadka maaliyadeed ku xalli adigoo dhinacyada dhegaysanaya, heshiisyada iyo caddaymuhuna si cad u sheegaya.
  3. Ha u wareejin masuuliyadaha si fudud: shuruudo cad hore u dejiso oo ku dhaqan.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada

Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.