Kitaabka Qasaamaha, Qisaasta iyo Diyada · Sunan an-Nasa'i

Sunan an-Nasa'i, xadiiska 4801

Waxaa weriyey Abdullah ibn Amr ibn al-As. Qoraal Carabi ah oo wata tarjumaad iyo sharaxaad noo gaar ah.

Hasan (wanaagsan)Buugga: Kitaabka Qasaamaha, Qisaasta iyo Diyada
سنن النسائي
Yaa weriyey?

Laga soo bilaabo an‑Nasa'i dib ilaa Nabiga ﷺ

Hasan (wanaagsan)
  1. 1Ahmad ibn Sulaymanwuxuu u sheegay an‑Nasa'iأَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ
  2. 2Yazid ibn Harunيَزِيدُ بْنُ هَارُونَ
  3. 3Muhammad ibn Rashidمُحَمَّدُ بْنُ رَاشِدٍ
  4. 4Sulayman ibn Musaسُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى
  5. 5Amr ibn Shu'aybعَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ
  6. 6Aabbihii, Shu'aybأَبِيهِ
  7. 7Awoowgiiجَدِّهِ
  8. 8Rasuulka Alle ﷺرَسُولُ اللَّهِ ﷺ

Siday u kala horreeyaan qoraalka Carabiga ee riwaayaddan. Magacyada waxaa laga soo rogay Carabiga loona qoray farta Laatiinka.

Riwaayadda

Qoraalka Carabiga

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَاشِدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ مُوسَى، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏ مَنْ قُتِلَ خَطَأً فَدِيَتُهُ مِائَةٌ مِنَ الإِبِلِ ثَلاَثُونَ بِنْتَ مَخَاضٍ وَثَلاَثُونَ بِنْتَ لَبُونٍ وَثَلاَثُونَ حِقَّةً وَعَشْرَةٌ بَنِي لَبُونٍ ذُكُورٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُقَوِّمُهَا عَلَى أَهْلِ الْقُرَى أَرْبَعَمِائَةَ دِينَارٍ أَوْ عِدْلَهَا مِنَ الْوَرِقِ وَيُقَوِّمُهَا عَلَى أَهْلِ الإِبِلِ إِذَا غَلَتْ رَفَعَ فِي قِيمَتِهَا وَإِذَا هَانَتْ نَقَصَ مِنْ قِيمَتِهَا عَلَى نَحْوِ الزَّمَانِ مَا كَانَ فَبَلَغَ قِيمَتُهَا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا بَيْنَ الأَرْبَعِمِائَةِ دِينَارٍ إِلَى ثَمَانَمِائَةِ دِينَارٍ أَوْ عِدْلَهَا مِنَ الْوَرِقِ ‏.‏ قَالَ وَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ مَنْ كَانَ عَقْلُهُ فِي الْبَقَرِ عَلَى أَهْلِ الْبَقَرِ مِائَتَىْ بَقَرَةٍ وَمَنْ كَانَ عَقْلُهُ فِي الشَّاةِ أَلْفَىْ شَاةٍ وَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّ الْعَقْلَ مِيرَاثٌ بَيْنَ وَرَثَةِ الْقَتِيلِ عَلَى فَرَائِضِهِمْ فَمَا فَضَلَ فَلِلْعَصَبَةِ وَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَعْقِلَ عَلَى الْمَرْأَةِ عَصَبَتُهَا مَنْ كَانُوا وَلاَ يَرِثُونَ مِنْهُ شَيْئًا إِلاَّ مَا فَضَلَ عَنْ وَرَثَتِهَا وَإِنْ قُتِلَتْ فَعَقْلُهَا بَيْنَ وَرَثَتِهَا وَهُمْ يَقْتُلُونَ قَاتِلَهَا ‏.‏

Tarjumaad

Waxaa nooga warramay Axmed bin Sulaymaan, wuxuu yiri: Waxaa nooga sheekeeyay Yaziid bin Haaruun, wuxuu yiri: Waxaa noo xabaray Muxammad bin Raashid, oo ka weriyay Sulaymaan bin Muusa, oo ka weriyay Camr bin Shucayb, oo ka weriyay aabihiis, oo ka weriyay awowgiis, in Rasuulka Allah ﷺ uu yiri:

"Qofkii si khalad ah loo dilo, diyyadiisu waa boqol geel ah: soddon bint makhad, soddon bint labuun, soddon xiqqa, iyo toban bani labuun oo lab ah." Wuxuu yiri: Rasuulka Allah ﷺ wuxuu u qiimayn jiray dadka magaalooyinka deggan afar boqol oo dinaar ama waxa u dhigma oo lacag qalin ah. Marka uu u qiimeeyo dadka geela leh, haddii sicirku kaco wuu kordhin jiray qiimaha, haddii uu jabana wuu ka dhimi jiray iyadoo la eegayo xaaladda wakhtigaas. Qiimuhu wuxuu gaaray xilligii Rasuulka Allah ﷺ inta u dhaxaysa afar boqol ilaa siddeed boqol oo dinaar, ama waxa u dhigma oo qalin ah. Wuxuu yiri: Rasuulka Allah ﷺ wuxuu xukumay in qofkii diyyadiisu ku waajibtay lo'da, dadka lo'da lehna ay tahay laba boqol oo lo' ah, qofkii diyyadiisu ku waajibtay idahana ay tahay laba kun oo ido ah. Rasuulka Allah ﷺ wuxuu xukumay in diyyadu ay tahay dhaxal loo qaybiyo dhaxlayaasha qofka la dilay sida waafaqsan saamiyadooda sharciga ah, wixii soo harana ay leeyihiin 'casabada (ehelka ragga ah ee xiga). Rasuulka Allah ﷺ wuxuu kaloo xukumay in hadday naag disho qof, 'casabadeedu ha ahaadeen kuwa ay yihiine ay bixinayaan diyyada, balse aysan waxba ka dhaxlaynin mooyaane wixii ka soo hara dhaxlayaasheeda; haddii naagta la dilana, diyyadeeda waxaa loo qaybinayaa dhaxlayaasheeda, iyaguna waxay xaq u leeyihiin inay dilaan qofkii iyada dilay.

Tarjumaad iyo sharaxaad ay samaysay Khutba World, oo laga tarjumay Carabiga.

Fariinta Muhiimka ah

Xadiisku wuxuu ka hadlayaa diyada dhimashada shil ku timaadda iyo sida loo qaybiyo.

Erayada adag oo la sharxay
Diyah (diyo)

Magdhow maaliyadeed oo waajib noqon kara, sida waafaqsan xeerarka shareecada, marka ay dhacaan noocyo gaar ah oo dil ama dhaawac xaq-darro ah.

ʿAṣabah

Qaraabo rag ah oo gaar ah kuwaas oo, sida xeerarka dhaxalku dhigayaan, heli kara inta dhaxalka ka soo hadha, mararka qaarkoodna ka qayb qaadan kara bixinta diyada.

Bint makhāḍ, bint labūn iyo ḥiqqah

Magacyo loo adeegsado geel dhedig ah oo da’ kala duwan leh; qoraalku sidoo kale wuxuu xusayaa geel lab oo da’ yar.

Waxa culimadu ka fahmeen

Culimadu waxay werintan ka fahmeen in dilka aan ula kac ahayn ay waajib ku tahay diyada la cayimay, taas oo lagu bixin karo noocyo kala duwan oo xoolo ah ama qiimahooda lacageed. Waxa kale oo jira in diyadu ka mid noqoto dhaxalka qofka dhintay, dabadeedna loogu qaybiyo dhaxlayaasha saamiyada loo qoondeeyey. Waajibka bixinta iyo qaabka qaybinta oo faahfaahsan waxaa lagu go’aamiyaa xeerarka madhhabyada fiqiga; xadiiskani ma aha saldhig loo adeegsan karo aargoosi qofku iskiis u fushado.

Casharrada maanta
  1. Shil dhimasho sababa ha baaraan hay’adaha awoodda u leh iyo culimo aqoon u leh fiqiga; ha samayn aargoosi qofku iskiis u fushado.
  2. Magdhowga u aqoonso xuquuq ay leeyihiin ehelka qofka dhintay, una qaybi sida xeerarka dhaxalka ee khuseeya dhigayaan.
  3. Si taxaddar leh u diiwaangeli heshiisyada ku saabsan masuuliyadda iyo magdhowga, si loo ilaaliyo xuquuqda dhammaan dhinacyada.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

Maalin kasta xadiis, kuna qoran luqaddaada

Abku wuxuu maalin kasta ku siinayaa xadiis wata sharaxaad, sidoo kalena ah wijit taleefankaaga ku jira. Waa bilaash.