کتاب طهارت · Jami at-Tirmidhi

Jami at-Tirmidhi، حدیث 144

روایت‌شده توسط Ammar ibn Yasir. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب طهارت
جامع الترمذي
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Ammar ibn Yasir

Sahih (معتبر)

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ، عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ الْفَلاَّسُ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَزْرَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهُ بِالتَّيَمُّمِ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَمَّارٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَمَّارٍ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِنْهُمْ عَلِيٌّ وَعَمَّارٌ وَابْنُ عَبَّاسٍ وَغَيْرِ وَاحِدٍ مِنَ التَّابِعِينَ مِنْهُمُ الشَّعْبِيُّ وَعَطَاءٌ وَمَكْحُولٌ قَالُوا التَّيَمُّمُ ضَرْبَةٌ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ ‏.‏ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْهُمُ ابْنُ عُمَرَ وَجَابِرٌ وَإِبْرَاهِيمُ وَالْحَسَنُ قَالُوا التَّيَمُّمُ ضَرْبَةٌ لِلْوَجْهِ وَضَرْبَةٌ لِلْيَدَيْنِ إِلَى الْمِرْفَقَيْنِ ‏.‏ وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَمَالِكٌ وَابْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَمَّارٍ فِي التَّيَمُّمِ أَنَّهُ قَالَ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَمَّارٍ أَنَّهُ قَالَ تَيَمَّمْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْمَنَاكِبِ وَالآبَاطِ ‏.‏ فَضَعَّفَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ حَدِيثَ عَمَّارٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي التَّيَمُّمِ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ لَمَّا رُوِيَ عَنْهُ حَدِيثُ الْمَنَاكِبِ وَالآبَاطِ ‏.‏ قَالَ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ مَخْلَدٍ الْحَنْظَلِيُّ حَدِيثُ عَمَّارٍ فِي التَّيَمُّمِ لِلْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ هُوَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَحَدِيثُ عَمَّارٍ تَيَمَّمْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْمَنَاكِبِ وَالآبَاطِ لَيْسَ هُوَ بِمُخَالِفٍ لِحَدِيثِ الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ لأَنَّ عَمَّارًا لَمْ يَذْكُرْ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهُمْ بِذَلِكَ وَإِنَّمَا قَالَ فَعَلْنَا كَذَا وَكَذَا فَلَمَّا سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهُ بِالْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ فَانْتَهَى إِلَى مَا عَلَّمَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ وَالدَّلِيلُ عَلَى ذَلِكَ مَا أَفْتَى بِهِ عَمَّارٌ بَعْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي التَّيَمُّمِ أَنَّهُ قَالَ الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ فَفِي هَذَا دَلاَلَةٌ أَنَّهُ انْتَهَى إِلَى مَا عَلَّمَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَعَلَّمَهُ إِلَى الْوَجْهِ وَالْكَفَّيْنِ ‏.‏ قَالَ وَسَمِعْتُ أَبَا زُرْعَةَ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ الْكَرِيمِ يَقُولُ لَمْ أَرَ بِالْبَصْرَةِ أَحْفَظَ مِنْ هَؤُلاَءِ الثَّلاَثَةِ عَلِيِّ بْنِ الْمَدِينِيِّ وَابْنِ الشَّاذَكُونِيِّ وَعَمْرِو بْنِ عَلِيٍّ الْفَلاَّسِ ‏.‏ قَالَ أَبُو زُرْعَةَ وَرَوَى عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ عَلِيٍّ حَدِيثًا ‏.‏

ترجمه

ابوحفص عمرو بن علی فلاس به ما حدیث کرد، یزید بن زریع به ما حدیث کرد، سعید از قتاده، او از عزره، او از سعید بن عبدالرحمن بن ابزی، او از پدرش، و او از عمار بن یاسر روایت کرد که پیامبر ﷺ به او دستور داد برای صورت و دو کف دست تیمم کند. راوی گفت: در این باب از عائشه و ابن عباس نیز روایت شده است. ابوعیسی گفت: حدیث عمار حسن صحیح است. این حدیث از عمار از چند طریق نقل شده است. این قول بسیاری از اهل علم از اصحاب پیامبر ﷺ از جمله علی، عمار و ابن عباس است؛ و همچنین گروهی از تابعین مانند شعبی، عطاء و مخول. آنان گفتند: تیمم یک بار زدن دست بر خاک برای صورت و دو کف دست است. احمد و اسحاق نیز همین نظر را دارند. برخی دیگر از اهل علم از جمله ابن عمر، جابر، ابراهیم و حسن گفتند: تیمم یک بار زدن دست برای صورت و بار دیگر برای دو دست تا آرنج است. سفیان ثوری، مالک، ابن مبارک و شافعی بر همین رأی‌اند. حدیث عمار درباره تیمم برای صورت و دو کف دست از چند طریق روایت شده است. همچنین از عمار روایت شده که گفت: ما همراه پیامبر ﷺ تا شانه‌ها و زیر بغل تیمم کردیم. به همین دلیل برخی از اهل علم حدیث عمار از پیامبر ﷺ درباره تیمم برای صورت و دو کف دست را به سبب روایت شانه‌ها و زیر بغل ضعیف دانسته‌اند. اسحاق بن ابراهیم بن مخلد حنظلی گفت: حدیث عمار درباره تیمم برای صورت و دو کف دست، حسن صحیح است. و حدیث

«ما همراه پیامبر ﷺ تا شانه‌ها و زیر بغل تیمم کردیم» مخالف حدیث صورت و دو کف دست نیست؛ زیرا عمار ذکر نکرده که پیامبر ﷺ آنان را به آن کار امر کرده بود، بلکه فقط گفته است «ما چنین کردیم». وقتی از پیامبر ﷺ پرسید، ایشان به صورت و دو کف دست فرمان دادند؛ بنابراین عمار به آنچه رسول خدا ﷺ آموزش داده بود یعنی صورت و دو کف دست بازگشت. دلیل بر این مطلب فتوای عمار پس از پیامبر ﷺ درباره تیمم است که در آن به صورت و دو کف دست تصریح کرده است؛ این نشان می‌دهد که او بر همان آموزه پیامبر ﷺ پایبند ماند که صورت و دو کف دست بود. راوی گفت: شنیدم ابوزرعه عبیدالله بن عبدالکریم می‌گفت: در بصره حافظ‌تر از این سه نفر ندیده‌ام: علی بن مدینی، ابن شاذکونی و عمرو بن علی فلاس. ابوزرعه گفت: عفان بن مسلم از عمرو بن علی حدیثی روایت کرده است.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

پیامبر ﷺ به عمار آموخت که تیمم را بر صورت و کف دست‌ها انجام دهد.

توضیح واژه‌های دشوار
تیمم

طهارت آیینی با خاک یا غبار پاک، هنگامی که آب در دسترس نیست یا استفاده از آن ممکن نیست.

کف دست‌ها

بخش درونی هر دو دست؛ در روایت، هنگام تیمم به مسح آن‌ها اشاره شده است.

برداشت‌های عالمان

ترمذی دو دیدگاه شناخته‌شده درباره محدوده تیمم را نقل می‌کند. احمد و اسحاق از این روایت چنین برداشت می‌کنند که یک بار زدن دست بر خاک برای مسح صورت و کف دست‌ها کافی است. مالک، شافعی و شماری دیگر از عالمان، یک بار برای صورت و بار دوم برای دست‌ها تا آرنج را مطرح می‌کنند. اسحاق توضیح می‌دهد که گزارش پیشین عمار درباره مسح تا شانه‌ها و زیر بغل‌ها با این دیدگاه تعارضی ندارد: عمار در آن گزارش نگفت که پیامبر ﷺ این کار را دستور داده بود و فتوای بعدی او با مسح صورت و کف دست‌ها هماهنگ است.

درس‌هایی برای امروز
  1. پیش از نیاز، احکام تیمم را بیاموزید تا در نبود آب بدانید چگونه عمل کنید.
  2. هنگام اختلاف نظر، از عالمی مورد اعتماد پیروی کنید و بپذیرید که مذاهب فقهی معتبر جزئیات را متفاوت توضیح می‌دهند.
  3. هنگامی که شرایط مقرر برقرار است، تیمم را به‌عنوان جایگزین شرعی وضو به کار ببرید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.