کتاب تفسیر · Jami at-Tirmidhi

Jami at-Tirmidhi، حدیث 3103

روایت‌شده توسط Zayd ibn Thabit. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب تفسیر
جامع الترمذي
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Zayd ibn Thabit

Sahih (معتبر)

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ السَّبَّاقِ، أَنَّ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ، حَدَّثَهُ قَالَ بَعَثَ إِلَىَّ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ مَقْتَلَ أَهْلِ الْيَمَامَةِ فَإِذَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ عِنْدَهُ فَقَالَ إِنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ قَدْ أَتَانِي فَقَالَ إِنَّ الْقَتْلَ قَدِ اسْتَحَرَّ بِقُرَّاءِ الْقُرْآنِ يَوْمَ الْيَمَامَةِ وَإِنِّي لأَخْشَى أَنْ يَسْتَحِرَّ الْقَتْلُ بِالْقُرَّاءِ فِي الْمَوَاطِنِ كُلِّهَا فَيَذْهَبَ قُرْآنٌ كَثِيرٌ وَإِنِّي أَرَى أَنْ تَأْمُرَ بِجَمْعِ الْقُرْآنِ ‏.‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ لِعُمَرَ كَيْفَ أَفْعَلُ شَيْئًا لَمْ يَفْعَلْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ عُمَرُ هُوَ وَاللَّهِ خَيْرٌ فَلَمْ يَزَلْ يُرَاجِعُنِي فِي ذَلِكَ حَتَّى شَرَحَ اللَّهُ صَدْرِي لِلَّذِي شَرَحَ لَهُ صَدْرَ عُمَرَ وَرَأَيْتُ فِيهِ الَّذِي رَأَى قَالَ زَيْدٌ قَالَ أَبُو بَكْرٍ إِنَّكَ شَابٌّ عَاقِلٌ لاَ نَتَّهِمُكَ قَدْ كُنْتَ تَكْتُبُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْوَحْىَ فَتَتَبَّعِ الْقُرْآنَ ‏.‏ قَالَ فَوَاللَّهِ لَوْ كَلَّفُونِي نَقْلَ جَبَلٍ مِنَ الْجِبَالِ مَا كَانَ أَثْقَلَ عَلَىَّ مِنْ ذَلِكَ قَالَ قُلْتُ كَيْفَ تَفْعَلُونَ شَيْئًا لَمْ يَفْعَلْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ هُوَ وَاللَّهِ خَيْرٌ ‏.‏ فَلَمْ يَزَلْ يُرَاجِعُنِي فِي ذَلِكَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ حَتَّى شَرَحَ اللَّهُ صَدْرِي لِلَّذِي شَرَحَ صَدْرَهُمَا صَدْرَ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ فَتَتَبَّعْتُ الْقُرْآنَ أَجْمَعُهُ مِنَ الرِّقَاعِ وَالْعُسُبِ وَاللِّخَافِ يَعْنِي الْحِجَارَةَ الرِّقَاقَ وَصُدُورِ الرِّجَالِ فَوَجَدْتُ آخِرَ سُورَةِ بَرَاءَةَ مَعَ خُزَيْمَةَ بْنِ ثَابِتٍ ‏:‏ ‏(‏ قَدْ جَاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَءُوفٌ رَحِيمٌ * فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ حَسْبِيَ اللَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَهُوَ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ ‏)‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

ترجمه

محمد بن بشار برای ما حدیث کرد، عبدالرحمن بن مهدی برای ما حدیث کرد، ابراهیم بن سعد از زهری، او از عبید بن سباق روایت کرد که زید بن ثابت به او خبر داد و گفت: ابوبکر صدیق پس از کشته‌شدگان جنگ یمامه مرا به نزد خود فراخواند. در آن هنگام عمر بن خطاب نیز نزد او بود. ابوبکر فرمود:

«عمر بن خطاب نزد من آمد و گفت: در روز یمامه شمار زیادی از قاریان قرآن به شهادت رسیدند و من بیم دارم که در دیگر مناطق نیز کشتار قاریان ادامه یابد و بخش زیادی از قرآن از میان برود. بنابراین نظر من این است که دستور دهی قرآن جمع‌آوری شود.» ابوبکر به عمر گفت: «چگونه کاری را انجام دهم که رسول الله ﷺ انجام نداده است؟» عمر پاسخ داد: «به خدا سوگند! این کار خیر است.» عمر پیوسته در این باره با من بحث می‌کرد تا اینکه الله سینه‌ام را برای همان چیزی گشاد که سینه عمر را گشوده بود و من نیز همان خیری را دیدم که او دیده بود. زید گفت: ابوبکر به من فرمود: «تو جوانی عاقل و مورد اعتماد هستی؛ ما هیچ اتهامی به تو نداریم. تو پیش از این وحی را برای رسول الله ﷺ می‌نوشتی، پس قرآن را جستجو و جمع‌آوری کن.» زید گفت: «به خدا سوگند! اگر جابه‌جایی یکی از کوه‌ها را به من واگذار می‌کردند، برایم سبک‌تر از این کار بود.» او گفت: پرسیدم: «چگونه کاری را انجام می‌دهید که رسول الله ﷺ انجام نداده است؟» ابوبکر فرمود: «به خدا سوگند! این کار خیر است.» سپس ابوبکر و عمر هر دو پیوسته مرا در این زمینه متقاعد می‌ساختند تا اینکه الله سینه‌ام را برای پذیرش آن گشاد، همان‌گونه که سینه آن دو — ابوبکر و عمر — را گشوده بود. آنگاه من قرآن را از تکه‌های پوست، شاخه‌های خرما، سنگ‌های نازک و سینه مردان (حافظان) گردآوری کردم. سرانجام انتهای سوره براءه را نزد خزیمه بن ثابت یافتم: «(قطعاً پیامبری از خودتان به سوی شما آمد که رنج‌هایتان بر او گران است و مشتاق هدایت شماست و نسبت به مؤمنان رئوف و مهربان است. پس اگر روی گرداندند، بگو: خداوند برای من کافی است؛ هیچ معبودی جز او نیست. تنها بر او توکل می‌کنم و او پروردگار عرش بزرگ است.)» ابوعیسی گفت: این حدیث حسن صحیح است.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

ابوبکر پس از مشورت با عمر، قرآن را با دقت گردآوری کرد.

پیشینه و سبب بیان

پس از تلفات سنگین قاریان قرآن در یمامه، عمر بن خطاب پیشنهاد کرد قرآن گردآوری شود. ابوبکر این کار را به زید بن ثابت سپرد و او مطالب را از منابع مکتوب گوناگون و از حافظهٔ مردم گرد آورد.

توضیح واژه‌های دشوار
قاریان قرآن

صحابه‌ای که قرآن را از حفظ می‌دانستند و تلاوت می‌کردند.

برگ‌های نخل و سنگ‌های تخت

موادی که در آن زمان بخش‌هایی از وحی بر آن‌ها نوشته می‌شد.

سینه‌ام گشوده شد

تعبیری برای آرامش درونی و قانع شدن.

برداشت‌های عالمان

عالمان از این روایت چنین برداشت می‌کنند که ممکن است اقدام اداری تازه‌ای جایز باشد، اگر مصلحتی روشن اسلامی داشته باشد و با وحی ناسازگار نباشد. صحابه با یکدیگر مشورت کردند و پیشنهاد را با دقت سنجیدند؛ زید متن را هم از نوشته‌ها و هم از حافظهٔ مردم گرد آورد. عالمان تأکید می‌کنند که این کار افزودن چیزی به قرآن نبود، بلکه گردآوری و حفظ آنچه پیش‌تر نازل شده بود به شمار می‌رفت. چهار مذهب فقهی اهل‌سنت بر اهمیت مشورت و بررسی دقیق در چنین مصالح عمومی تأکید دارند.

درس‌هایی برای امروز
  1. پیش از تصمیم‌گیری مهم، با افراد متخصص و قابل اعتماد مشورت کن.
  2. دانش ارزشمند را با ثبت دقیق و بررسی آن بر پایهٔ منابع معتبر حفظ کن.
  3. اگر روشی تازه مصلحتی روشن دارد و به رهنمودهای اسلامی وفادار است، آن را بپذیر.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.