کتاب تفسیر · Jami at-Tirmidhi

Jami at-Tirmidhi، حدیث 3102

روایت‌شده توسط Ka'b ibn Malik. متن عربی همراه با ترجمه و توضیح اختصاصی.

Sahih (معتبر)کتاب: کتاب تفسیر
جامع الترمذي
چه کسی روایت کرد؟

به روایت Ka'b ibn Malik

Sahih (معتبر)

روایت

متن عربی

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ لَمْ أَتَخَلَّفْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا حَتَّى كَانَتْ غَزْوَةُ تَبُوكَ إِلاَّ بَدْرًا وَلَمْ يُعَاتِبِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَحَدًا تَخَلَّفَ عَنْ بَدْرٍ إِنَّمَا خَرَجَ يُرِيدُ الْعِيرَ فَخَرَجَتْ قُرَيْشٌ مُغْوِثِينَ لِعِيرِهِمْ فَالْتَقَوْا عَنْ غَيْرِ مَوْعِدٍ كَمَا قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ وَلَعَمْرِي إِنَّ أَشْرَفَ مَشَاهِدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّاسِ لَبَدْرٌ وَمَا أُحِبُّ أَنِّي كُنْتُ شَهِدْتُهَا مَكَانَ بَيْعَتِي لَيْلَةَ الْعَقَبَةِ حَيْثُ تَوَاثَقْنَا عَلَى الإِسْلاَمِ ثُمَّ لَمْ أَتَخَلَّفْ بَعْدُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى كَانَتْ غَزْوَةُ تَبُوكَ وَهِيَ آخِرُ غَزْوَةٍ غَزَاهَا وَآذَنَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِالرَّحِيلِ ‏.‏ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ قَالَ فَانْطَلَقْتُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا هُوَ جَالِسٌ فِي الْمَسْجِدِ وَحَوْلَهُ الْمُسْلِمُونَ وَهُوَ يَسْتَنِيرُ كَاسْتِنَارَةِ الْقَمَرِ وَكَانَ إِذَا سُرَّ بِالأَمْرِ اسْتَنَارَ فَجِئْتُ فَجَلَسْتُ بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ ‏"‏ أَبْشِرْ يَا كَعْبُ بْنَ مَالِكٍ بِخَيْرِ يَوْمٍ أَتَى عَلَيْكَ مُنْذُ وَلَدَتْكَ أُمُّكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ أَمِنْ عِنْدِ اللَّهِ أَمْ مِنْ عِنْدِكَ قَالَ ‏"‏ بَلْ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ تَلاَ هَؤُلاَءِ الآيَاتِ ‏:‏ ‏(‏ لَقََدْ تَابَ اللَّهُ عَلَى النَّبِيِّ وَالْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارِ الَّذِينَ اتَّبَعُوهُ فِي سَاعَةِ الْعُسْرَةِ ‏)‏ حَتَّى بَلَغََّ اللَّهَ هُوَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ ‏)‏ قَالَ وَفِينَا أُنْزِلَتْ أَيْضًا ‏:‏ ‏(‏ اتَّقُوا اللَّهَ وَكُونُوا مَعَ الصَّادِقِينَ ‏)‏ قَالَ قُلْتُ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّ مِنْ تَوْبَتِي أَنْ لاَ أُحَدِّثَ إِلاَّ صِدْقًا وَأَنْ أَنْخَلِعَ مِنْ مَالِي كُلِّهِ صَدَقَةً إِلَى اللَّهِ وَإِلَى رَسُولِهِ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمْسِكْ عَلَيْكَ بَعْضَ مَالِكَ فَهُوَ خَيْرٌ لَكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ فَإِنِّي أُمْسِكُ سَهْمِي الَّذِي بِخَيْبَرَ قَالَ فَمَا أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَىَّ نِعْمَةً بَعْدَ الإِسْلاَمِ أَعْظَمَ فِي نَفْسِي مِنْ صِدْقِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ صَدَقْتُهُ أَنَا وَصَاحِبَاىَ لاَ نَكُونُ كَذَبْنَا فَهَلَكْنَا كَمَا هَلَكُوا وَإِنِّي لأَرْجُو أَنْ لاَ يَكُونَ اللَّهُ أَبْلَى أَحَدًا فِي الصِّدْقِ مِثْلَ الَّذِي أَبْلاَنِي مَا تَعَمَّدْتُ لِكَذِبَةٍ بَعْدُ وَإِنِّي لأَرْجُو أَنْ يَحْفَظَنِي اللَّهُ فِيمَا بَقِيَ ‏.‏ قَالَ وَقَدْ رُوِيَ عَنِ الزُّهْرِيِّ هَذَا الْحَدِيثُ بِخِلاَفِ هَذَا الإِسْنَادِ وَقَدْ قِيلَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ عَنْ عَمِّهِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ كَعْبٍ وَقَدْ قِيلَ غَيْرُ هَذَا وَرَوَى يُونُسُ بْنُ يَزِيدَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ أَبَاهُ حَدَّثَهُ عَنْ كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ ‏.‏

ترجمه

عبد بن حمید برای ما حدیث کرد، عبدالرزاق به ما خبر داد، معمر به ما خبر داد، از زهری، او از عبدالرحمن بن کعب بن مالک، و او از پدرش روایت کرده است که گفت:

«در هیچ‌یک از غزواتی که رسول خدا ﷺ در آن شرکت کردند، از ایشان جا نماندم تا اینکه غزوه تبوک فرا رسید، مگر در بدر. و پیامبر ﷺ هیچ‌کس را که از بدر جا مانده بود سرزنش نکردند، زیرا ایشان تنها به قصد کاروان خارج شده بودند، اما قریش برای یاری کاروان خود بیرون آمدند و بدون قرار قبلی با هم روبرو شدند، چنانکه الله عزوجل فرموده است. به جانم سوگند! شریف‌ترین صحنه‌های رسول خدا ﷺ در نزد مردم همانا بدر است، اما دوست نداشتم که به جای بیعت شب عقبه که در آن بر اسلام پیمان بستیم، در بدر حاضر می‌بودم. پس از آن هرگز از پیامبر ﷺ جا نماندم تا اینکه غزوه تبوک پیش آمد که آخرین غزوه ایشان بود. پیامبر ﷺ فرمان حرکت صادر کردند.» راوی حدیث را به طور کامل ذکر کرد و گفت: «سپس به نزد پیامبر ﷺ رفتم، دیدم که در مسجد نشسته‌اند و مسلمانان گرداگرد ایشان هستند. چهره مبارکشان مانند نور ماه می‌درخشید؛ هرگاه از امری خرسند می‌شدند، چهره‌شان این‌گونه نورانی می‌گشت. من آمدم و در برابر ایشان نشستم. فرمودند: 'ای کعب بن مالک! بشارت باد تو را به بهترین روزی که از هنگام تولدت تاکنون دیده‌ای.' گفتم: 'ای پیامبر خدا! آیا این بشارت از جانب الله است یا از جانب شما؟' فرمودند: 'بلکه از جانب الله است.' سپس این آیات را تلاوت فرمودند: (قطعاً الله توبه پیامبر و مهاجران و انصار را پذیرفت که در ساعت دشواری از او پیروی کردند...) تا رسیدند به: (...همانا الله توبه‌پذیر و مهربان است). فرمودند: 'و درباره ما نیز نازل شد: (از الله پروا کنید و با صادقان باشید).' گفت: 'عرض کردم: ای پیامبر خدا! بخشی از توبه من این است که جز راست نگویم و تمام مالم را برای الله و رسولش صدقه دهم.' پیامبر ﷺ فرمودند: 'بخشی از مالت را برای خود نگه دار، زیرا این برایت بهتر است.' گفتم: 'پس سهم خود از خیبر را نگه می‌دارم.' گفت: 'پس از اسلام آوردن، نعمتی بزرگ‌تر از صداقت من نسبت به رسول خدا ﷺ در نفسم احساس نکردم، آنگاه که من و دو یارم با ایشان صادق بودیم و مانند دروغگویان هلاک نشدیم. امیدوارم که الله هیچ‌کس را در صداقت آزمونی چون آزمایش من نکند. از آن پس هرگز عمداً دروغ نگفته‌ام و امیدوارم الله مرا در آنچه باقی مانده حفظ فرماید.'» گفت: این حدیث از زهری با سندی متفاوت نیز روایت شده است. برخی گفته‌اند از عبدالرحمن بن عبدالله بن کعب بن مالک، از عمویش عبیدالله، از کعب؛ و روایات دیگری نیز وجود دارد. یونس بن یزید این حدیث را از زهری، از عبدالرحمن بن عبدالله بن کعب بن مالک روایت کرده که پدرش از کعب بن مالک برای او نقل کرده است.

ترجمه و توضیح توسط Khutba World، ترجمه‌شده از عربی.

پیام اصلی

راست‌گویی کعب پس از توبه‌اش به آمرزش و گشایش انجامید.

پیشینه و سبب بیان

کعب بن مالک از غیبت خود در غزوهٔ تبوک، اعتراف صادقانه‌اش و پذیرفته‌شدن توبه‌اش از سوی خداوند روایت می‌کند؛ این ماجرا با آیات ۱۱۷ تا ۱۱۹ سورهٔ توبه پیوند دارد.

توضیح واژه‌های دشوار
تبوک

غزوه‌ای از پیامبر ﷺ که در دوره‌ای از دشواری‌های بسیار روی داد.

عقبه

مکانی که گروهی از مدینه با پیامبر ﷺ پیمان بستند تا از اسلام پشتیبانی کنند.

راست‌گویان

کسانی که صادقانه سخن می‌گویند و به حقیقت وفادار می‌مانند.

برداشت‌های عالمان

عالمان از این روایت چنین برداشت کرده‌اند که توبهٔ خالصانه با اعتراف صادقانه به آنچه انجام داده‌ایم و عزم راسخ بر راست‌گویی همراه است. کعب می‌خواست همهٔ دارایی‌اش را ببخشد، اما پیامبر ﷺ به او سفارش کرد بخشی از آن را نگه دارد؛ این نشان می‌دهد که صدقه‌دادن مستلزم آن نیست که انسان خود و خانواده‌اش را بی‌پشتوانه بگذارد. چهار مذهب فقهی اهل‌سنت بر اهمیت توبه و وفای به تعهدات تأکید دارند، اما احکام دقیق نذرها و بخشش‌ها به عبارت و شرایط آن‌ها بستگی دارد.

درس‌هایی برای امروز
  1. خطای خود را صادقانه در برابر کسانی که از آن آسیب دیده‌اند بپذیرید و خالصانه آمرزش بخواهید.
  2. توبه را به تغییری عملی تبدیل کنید: راست بگویید و از دروغ دوری کنید.
  3. با خردمندی صدقه دهید و برای رسیدگی به خود و خانواده‌تان امکانات کافی نگه دارید.
الْحَدِيثُ الشَّرِيفُ

هر روز یک حدیث، به زبان خودت

اپلیکیشن هر روز یک حدیث همراه با توضیح به تو ارائه می‌دهد؛ حتی به‌صورت ویجت روی تلفنت. استفاده از آن رایگان است.